Lớp học bệnh viện là gì và vì sao phải tồn tại?
Lớp học bệnh viện là mô hình giáo dục bệnh nhi được tổ chức ngay trong khu điều trị, nơi trẻ em mắc bệnh hiểm nghèo vẫn được học tập, vui chơi và tham vấn tâm lý trong điều kiện sĩ số biến động, sức khỏe hạn chế nhưng nhu cầu phát triển trí tuệ và cảm xúc vẫn phải được tôn trọng như mọi học sinh khác.
Ngày 4/9, Ban Thường trực Ủy ban MTTQ TPHCM phối hợp cùng các bệnh viện khai giảng năm học mới đặc biệt cho các “chiến binh nhí” đang chống chọi bệnh hiểm nghèo. Trong đó, “Lớp học vui vẻ” tại Bệnh viện Nhi đồng 1 và lớp “Hoa Hướng Dương” ở Bệnh viện Ung bướu trở thành hai biểu tượng cho giáo dục bệnh nhi gắn chặt với học tập trong điều trị. Điều quan trọng ở đây không chỉ là vài tiết Toán, Tiếng Việt hay Tiếng Anh, mà là thông điệp: dù đang truyền hóa chất hay lọc màng bụng, các em vẫn có quyền được học, được đón khai giảng của riêng mình. Nếu bệnh viện là nơi cứu sống cơ thể, thì lớp học bệnh viện là cách giữ lại tuổi thơ và lòng tự trọng của trẻ.
Từ “Lớp học vui vẻ” đến “Hoa Hướng Dương”: lớp học hay liều thuốc tinh thần?
Sáng 4/9, khoảng 20 bệnh nhi tại Bệnh viện Nhi đồng 1 ngồi quanh bàn nhỏ, nhiều em “ngồi một chút là mệt” nhưng vẫn cố gắng dự khai giảng “Lớp học vui vẻ” ngay cạnh máy theo dõi và dây truyền dịch. Ở đây, sĩ số không cố định: lớp hiện có khoảng vài chục em, nhưng mỗi ngày lại thay đổi vì có em phải đi truyền thuốc, có em quá mệt, có em xuất viện. Đó là một lớp học chưa từng có trong sách giáo khoa, nhưng phù hợp tuyệt đối với nhịp thở của khoa bệnh.
“Lớp học vui vẻ” được duy trì thường xuyên tại hai điểm học, mỗi điểm đón khoảng 20 lượt bệnh nhi mỗi buổi với các môn Tiếng Việt, Toán, Tiếng Anh và kỹ năng sống. Có em đang chuẩn bị vào lớp 1 nhưng phải nằm viện đúng mùa khai giảng, có em suy thận mạn phải lọc màng bụng 5 lần mỗi ngày vẫn xin mẹ đưa đến lớp cho “đỡ buồn”. Ở Bệnh viện Ung bướu, lớp “Hoa Hướng Dương” đã bước sang năm học thứ 17, nơi những đứa trẻ u não, ung thư máu học chữ xen giữa những đợt hóa trị và mơ về một ngày được trở lại trường. Nếu thuốc men giúp các em chịu đựng cơn đau, thì mỗi giờ học là liều thuốc tinh thần giúp các em chịu đựng sự chờ đợi.
Giáo dục bệnh nhi: khi bài giảng phải “đo ni” theo nhịp tim và chỉ số sinh tồn
Điểm khác biệt của giáo dục bệnh nhi so với lớp học thông thường là mọi thứ đều phải xoay quanh sức khỏe và tâm lý trẻ em bệnh. Từ thứ Hai đến thứ Sáu, giáo viên tình nguyện, trung tâm giáo dục và nhân viên công tác xã hội thay phiên dạy Toán, Tiếng Việt, Tiếng Anh, kỹ năng sống trong những tiết học ngắn, linh hoạt, luôn sẵn sàng dừng lại khi có bé phải đi xét nghiệm hoặc lên toa thuốc mới. Mỗi điểm học chỉ đón khoảng 20 lượt bệnh nhi mỗi buổi để bảo đảm an toàn và khả năng tương tác.
Phòng Công tác xã hội phối hợp các khoa lựa chọn không gian tách biệt khu khám chữa bệnh, bố trí bàn ghế, bảng, sách giáo khoa, tập vở và đồ dùng giảng dạy. Giáo án không chạy theo chương trình, mà “đo ni” theo khả năng tiếp nhận của từng em, kết hợp kiến thức với trò chơi để giảm áp lực. Phản hồi từ thân nhân và nhân viên y tế cho thấy mô hình này giúp trẻ cập nhật kiến thức, giảm căng thẳng, có thêm cơ hội giao lưu. Một phụ huynh nói thẳng: “Ở lớp học, con tôi cười nhiều hơn, bớt mệt mỏi… bé bớt tủi thân vì cũng có lễ khai giảng như bạn bè”. Đó là tiêu chí đánh giá mà mọi chính sách giáo dục bệnh nhi cần ưu tiên: nụ cười, chứ không phải điểm số.
Không gian đọc sách – tham vấn: mảnh ghép còn thiếu của phát triển toàn diện bệnh nhi
Nếu lớp học bệnh viện là “phòng học lưu động” giữa vòng xoáy xét nghiệm, thì phòng đọc sách – tham vấn tâm lý chính là “phòng an toàn” để tâm lý trẻ em bệnh được chữa lành. Cũng trong ngày 4/9, lớp “Hoa Hướng Dương” tại Bệnh viện Ung bướu khai giảng năm học mới và khánh thành Phòng đọc sách – tham vấn tâm lý tại khoa Ung bướu nhi. Công trình Phòng tư vấn tâm lý lâm sàng và Đọc sách được cải tạo theo hướng thân thiện, an toàn, có bàn ghế học tập, tủ sách, nội thất dành cho trẻ, tranh trang trí, màn hình tivi và thiết bị âm thanh phục vụ học tập, sinh hoạt tập thể.
Quan trọng hơn là khu vực tham vấn tâm lý được tổ chức bảo đảm riêng tư, yên tĩnh, để bệnh nhi và thân nhân có thể trò chuyện cùng chuyên viên. Một cuốn sách tham vấn có thể giúp trẻ bớt sợ hãi, giúp cha mẹ giảm lo âu và có thêm nghị lực đồng hành cùng con. Phòng đọc sách – tham vấn tâm lý bổ sung không gian cần thiết cho quá trình chăm sóc toàn diện bệnh nhi, nơi trẻ được đáp ứng đồng thời nhu cầu học tập, sinh hoạt và hỗ trợ tâm lý. Việc này cho thấy một sự thay đổi tư duy: chữa bệnh cho trẻ không chỉ là tiêu diệt tế bào ung thư, mà còn là bảo vệ khả năng mơ ước và phát triển toàn diện bệnh nhi.
Từ mô hình nhân văn đến chính sách: quyền được học không dừng lại trước cửa khoa bệnh
Lớp học bệnh viện không nên được xem là hoạt động “từ thiện dễ thương”, mà phải được nhìn như một cấu phần của hệ thống giáo dục và y tế. Hoạt động khai giảng, xây dựng lớp học và phòng tham vấn nằm trong chương trình chăm lo, hỗ trợ trẻ em mắc bệnh hiểm nghèo có hoàn cảnh khó khăn tại TPHCM năm 2026. Qua thực tiễn hai lớp học, lãnh đạo MTTQ TPHCM đề nghị tiếp tục huy động nguồn lực xã hội, phối hợp ngành y tế, giáo dục và các bệnh viện để xây dựng mô hình hỗ trợ phù hợp ở những nơi có trẻ điều trị dài ngày. Điều này cho thấy thành phố đã bắt đầu coi giáo dục bệnh nhi như một trách nhiệm chung, chứ không phải “phần việc tùy tâm” của từng bệnh viện.
Các lớp học cần được tổ chức bài bản, phù hợp sức khỏe, thời gian điều trị và nhu cầu từng trẻ; giáo viên phải phối hợp chặt với nhân viên y tế để chọn nội dung, thời lượng, cách dạy, kết nối kiến thức văn hóa với kỹ năng sống, đọc sách, vui chơi và tham vấn tâm lý. Ghi nhận các nỗ lực, lãnh đạo thành phố gửi lời tri ân tới đội ngũ y bác sĩ, giáo viên và đề nghị tiếp tục nhân rộng mô hình lớp học bệnh viện nhân văn này. Khi hàng triệu học sinh tưng bừng khai giảng, còn nhiều em nhỏ vẫn nghe tiếng máy theo dõi thay tiếng trống trường; chính sách đúng đắn là bảo đảm rằng cánh cửa học tập và phát triển toàn diện của các em không đóng lại ngay cả khi cánh cửa phòng bệnh khép lại.
