Thiếu sách giáo khoa: Vấn đề học tập hay vấn đề cách ứng xử của người lớn?
Thiếu sách giáo khoa là tình trạng một phần học sinh chưa có đủ các cuốn sách theo chương trình học, dẫn tới nguy cơ gián đoạn việc học nếu phụ huynh và nhà trường không chủ động sử dụng các giải pháp học tập thay thế như sách giáo khoa mượn, sách điện tử và tài liệu hỗ trợ từ giáo viên. Tại TP.HCM, câu chuyện thiếu sách giáo khoa không còn là tin tức xa vời mà tác động thẳng vào từng lớp học, từng gia đình. Điều đáng nói là, mức độ ảnh hưởng đến con trẻ lại phụ thuộc nhiều hơn vào cách phản ứng của người lớn, chứ không phải số lượng cuốn sách đang thiếu.
Theo Sở Giáo dục và Đào tạo TP.HCM, đến ngày 15/9, 100% trường học trên địa bàn đã chốt nhu cầu mua sách giáo khoa lần 2 và hoàn tất thủ tục đặt mua bổ sung phần còn thiếu. Nghĩa là bài toán nguồn cung đang trong quá trình được giải quyết, nhưng khoảng trống từ nay đến lúc sách về trường chính là lúc phụ huynh phải ra quyết định: hoảng hốt, than phiền, hay bình tĩnh tận dụng các giải pháp hỗ trợ để duy trì việc học cho con.
TP.HCM đang làm gì để xử lý thiếu sách giáo khoa?
Thay vì để phụ huynh tự xoay xở, ngành giáo dục TP.HCM đã chủ động đưa ra những bước đi khá rõ ràng. Toàn bộ lượng sách giáo khoa được các cơ sở giáo dục tổng hợp theo nhu cầu thực tế của học sinh đang được khẩn trương vận chuyển và bàn giao trực tiếp về từng trường. Nhà trường sẽ thông báo thời gian và hình thức nhận sách đến phụ huynh và học sinh sau khi tiếp nhận. Đây là điểm phụ huynh thường bỏ qua: hệ thống đã có kế hoạch, vấn đề là mình có theo sát hay không.
Ở phía nhà xuất bản, đơn vị phát hành cho biết sẽ tiếp tục điều tiết, bổ sung sách cho thị trường TP.HCM và một số tỉnh lân cận trong các ngày 15, 16 và 17/9. Phụ huynh có thể mua sách giáo khoa qua hệ thống phân phối của nhà xuất bản hoặc thông qua kênh của nhà trường. Câu chuyện không phải là “không có sách”, mà là sách đang trên đường đến, vậy trong khoảng thời gian chờ đợi, cha mẹ có sẵn kế hoạch học tập thay thế cho con hay chưa.
Sách giáo khoa mượn và thư viện trường: Giải pháp thực tế nhất
Khi thiếu sách giáo khoa, giải pháp học tập thay thế gần gũi và hiệu quả nhất là hệ thống sách giáo khoa mượn từ thư viện trường. Sở Giáo dục và Đào tạo TP.HCM đã chỉ đạo các trường khai thác tối đa số sách được trang bị cho thư viện, đồng thời vận động những phụ huynh đã mua hai bộ sách cho học sinh chưa có sách mượn một bộ. Thư viện trường hiện đang cung cấp sách giáo khoa cho những học sinh đã đăng ký mượn. Đây không phải giải pháp tình thế yếu ớt, mà là cơ chế chia sẻ nguồn lực rõ ràng, nếu phụ huynh chịu chủ động tham gia.
Quan điểm dễ thấy là nhiều cha mẹ vẫn có tâm lý “chờ sách mới học cho yên tâm”, vô tình để con bị trễ nhịp chương trình dù nhà trường đã mở sẵn đường. Thực tế, với những em chỉ thiếu một vài cuốn hoặc một số môn, việc mượn sách từ thư viện đủ giúp con bám sát bài giảng mà không bị lỡ kiến thức. Phụ huynh nên coi việc sử dụng sách giáo khoa mượn như một phần bình thường của quá trình học tập, không phải dấu hiệu “thiếu thốn” mà là biểu hiện của tinh thần cộng đồng và sự linh hoạt trong giáo dục.
Sách giáo khoa điện tử và tài liệu hỗ trợ: Không phải phụ mà là kênh học chính
Ở một thành phố có tỷ lệ gia đình tiếp cận thiết bị số cao như TP.HCM, việc phụ huynh bỏ qua sách giáo khoa điện tử là một lãng phí. Học sinh có điều kiện về thiết bị và Internet có thể sử dụng sách giáo khoa điện tử miễn phí tại địa chỉ taphuan.nxbgd.vn của nhà xuất bản giáo dục. Nếu cha mẹ chịu khó cùng con mở sách điện tử, đánh dấu bài, chụp màn hình nội dung quan trọng, thì việc thiếu sách giấy tạm thời gần như không còn là rào cản.
Không dừng ở đó, giáo viên các trường đã chuẩn bị bài giảng điện tử, phiếu bài tập và tài liệu tóm tắt kiến thức giúp học sinh theo kịp chương trình trong thời gian chưa có đủ sách bản giấy. Thay vì lo lắng mơ hồ, phụ huynh nên thẳng thắn hỏi giáo viên chủ nhiệm xem lớp có những tài liệu hỗ trợ nào, cách nhận và sử dụng ra sao. Nếu coi sách giáo khoa là kênh duy nhất, phụ huynh đang đánh giá thấp nỗ lực số hóa và đa dạng hóa hình thức dạy học của nhà trường.
Phụ huynh hỗ trợ con như thế nào để biến khủng hoảng sách thành cơ hội học chủ động?
Điểm chung trong các khuyến nghị của ngành giáo dục là nhấn mạnh vai trò chủ động của phụ huynh. Cha mẹ được đề nghị theo dõi sát các kênh thông tin chính thức của nhà trường, liên hệ giáo viên chủ nhiệm hoặc bộ phận thư viện để cập nhật các đầu sách còn thiếu và đăng ký nhận bổ sung. Đây là việc không ai làm thay cho phụ huynh. Nếu chờ “có người gọi đến nhận sách”, nguy cơ bỏ lỡ thông báo và làm chậm việc học của con là rất rõ.
Sở Giáo dục và Đào tạo TP.HCM khuyến nghị phụ huynh bình tĩnh, chủ động phối hợp với giáo viên và sử dụng những phương án hỗ trợ phù hợp, nhấn mạnh rằng việc thiếu một số cuốn sách giáo khoa trong thời gian ngắn không nên làm gián đoạn quá trình học tập của học sinh. Câu hỏi quan trọng không phải là “nhà trường đã làm gì cho con tôi?”, mà là “gia đình tôi đã dùng hết những giải pháp được cung cấp chưa?”. Khi phụ huynh chuyển từ tâm thế phàn nàn sang tâm thế cùng hành động, thì một sự cố thiếu sách giáo khoa ngắn hạn có thể trở thành dịp để con học cách linh hoạt, biết tận dụng nhiều nguồn học liệu khác nhau — kỹ năng cần thiết cho suốt quãng đường học tập.
