Đường cao tốc Việt Nam: Hệ thống hiện đại trên nền hạ tầng rạn nứt
Đường cao tốc Việt Nam là mạng lưới giao thông tốc độ cao được kỳ vọng rút ngắn thời gian di chuyển, giảm ùn tắc và thúc đẩy phát triển kinh tế – xã hội, nhưng thực tế vận hành cho thấy hạ tầng mặt đường xuống cấp, cùng với hệ thống thu phí, giám sát và điều hành tồn tại nhiều lỗi kỹ thuật chưa được khắc phục, đang biến những tuyến đường này thành không gian tiềm ẩn rủi ro và bất an cho người tham gia giao thông. Tình trạng ổ gà ổ voi, camera trục trặc, hệ thống thu phí lỗi không còn là những sai sót đơn lẻ mà phản ánh một vấn đề mang tính hệ thống trong cách thiết kế, thi công và quản lý đường cao tốc Việt Nam. Khi người dân vẫn phải trả phí cho dịch vụ “cao tốc”, họ có quyền đòi hỏi mức độ an toàn giao thông đúng như cái tên của nó, chứ không phải là sự đánh cược với hư hỏng và tai nạn.
Đường Bàu Cạn: Tuyến huyết mạch bị bỏ quên sau dự án Biên Hòa - Vũng Tàu
Đường Bàu Cạn ở xã Long Phước, Đồng Nai – tuyến huyết mạch phục vụ dự án cao tốc Biên Hòa - Vũng Tàu – đang là minh chứng rõ ràng cho kiểu phát triển hạ tầng “cao tốc hóa trên giấy, xuống cấp ngoài đời”. Theo ghi nhận, đoạn từ quốc lộ 51 đến nút giao cầu vượt cao tốc dài khoảng 500m đã bị bong tróc, nứt vỡ từng mảng lớn, để lộ lớp đá dăm bên dưới, chi chít ổ gà, ổ voi gây khó khăn và tiềm ẩn tai nạn cho người dân. Nguyên nhân không khó để xác định: đây là tuyến chính để xe tải trọng lớn vận chuyển đất đắp, vật liệu xây dựng cho cao tốc, khiến mặt đường nhanh chóng hư hỏng nặng. Đáng nói hơn, UBND xã Long Phước cho biết chỉ mới liên tục sửa chữa tạm thời, còn việc hoàn trả nền đường sau thi công đã kiến nghị nhưng vẫn chưa được thực hiện đến nay. Việc "hy sinh" đường dân sinh cho công trường cao tốc nhưng lại bỏ mặc khắc phục là cách phát triển đầy bất công với cộng đồng sống hai bên tuyến.
Quốc lộ 6 ùn tắc 4km: Khi mặt đường hư hỏng phá vỡ năng lực lưu thông
Quốc lộ 6 – một trong những tuyến huyết mạch kết nối trung tâm Hà Nội với phía Tây và các tỉnh Tây Bắc – đang bị chính tình trạng xuống cấp mặt đường làm tê liệt chức năng của nó. Trưa và đầu giờ chiều 29/8, đoạn từ khu vực đại lý Ford Hà Đông đến đường Biên Giang rơi vào ùn tắc kéo dài khoảng 4km, dù không phải giờ cao điểm. Dòng ô tô, xe tải, xe máy chỉ nhích từng mét, người dân chật vật tìm lối thoát. Nguyên nhân không chỉ là thi công kéo dài, tạo các "thắt cổ chai" quanh cầu Mai Lĩnh, mà còn là mặt đường nhiều ổ gà, ổ voi sâu 20-30cm, kèm vũng nước che khuất, khiến xe máy phải luồn lách giữa ô tô hoặc leo lên lề đường, cực kỳ nguy hiểm. Một người dân nói thẳng: "Xe máy phải luồn lách giữa ô tô hoặc đi lên lề đường rất nguy hiểm. Chỉ cần bánh xe trượt xuống ổ gà hoặc mất thăng bằng rất có thể xảy ra tai nạn". Khi đường nâng cấp dở dang quá lâu, cái giá mà người tham gia giao thông phải trả là sự bất an mỗi ngày.
Hệ thống thu phí lỗi, giám sát trục trặc: Thất bại công nghệ trên đường cao tốc
Ngay cả những phần được coi là hiện đại nhất trên đường cao tốc Việt Nam – hệ thống giám sát và thu phí tự động – cũng đang bộc lộ nhiều lỗi kỹ thuật. Trên cao tốc Mai Sơn - Quốc lộ 45, hệ thống camera giám sát bị rung lắc, không thu đủ dữ liệu, nhìn đêm kém, hình mờ, nhiễu và không đọc được biển số. Các tuyến Quốc lộ 45 - Nghi Sơn, Nghi Sơn - Diễn Châu, Bãi Vọt - Hàm Nghi, Hàm Nghi - Vũng Áng, Phan Thiết - Dầu Giây thường xuyên mất tín hiệu camera, đứt kết nối cục bộ, tỷ lệ nhận diện thấp trên toàn tuyến; cáp quang dọc tuyến cũng hay gián đoạn truyền dẫn, làm mất liên kết với biển báo điện tử. Nghiêm trọng hơn, ở các dự án Vũng Áng - Bung và Bung - Vạn Ninh, cả hệ thống giám sát, điều khiển chưa đưa vào vận hành, camera chưa kết nối với trung tâm điều khiển. Hệ thống thu phí điện tử lại có sai lệch trong giao dịch liên thông giữa các đầu tuyến và giữa hai nhà cung cấp dịch vụ, kèm khó khăn trong phát hiện phương tiện, nhận dạng biển số, đối chiếu hình ảnh, khiến việc kiểm chứng dữ liệu xe qua trạm không đáng tin. "The Ministry of Construction has requested project management boards to urgently review the entire system, identify and completely rectify any shortcomings" – một cảnh báo không chỉ về kỹ thuật mà về trách nhiệm quản lý nhà nước đối với an toàn giao thông trên cao tốc.
Từ lỗi hệ thống đến an toàn giao thông: Cần thay đổi tư duy quản lý
Điểm chung của đường Bàu Cạn, quốc lộ 6 hay hàng loạt tuyến cao tốc với hệ thống thu phí lỗi và camera trục trặc là cách quản lý coi hạ tầng như công trình thi công xong là xong, thay vì một dịch vụ giao thông phải vận hành an toàn và ổn định từng ngày. Khi mặt đường chi chít ổ gà ổ voi, khi camera giám sát và hệ thống điều hành hoạt động chập chờn, mọi khẩu hiệu về an toàn giao thông trở nên rỗng tuếch. Người dân không cần thêm các cuộc họp hay kiến nghị kéo dài; họ cần lịch khắc phục rõ ràng, trách nhiệm hoàn trả đường dân sinh sau thi công, bảo đảm hệ thống giám sát và thu phí hoạt động đúng thiết kế. Câu chuyện đường cao tốc Việt Nam lúc này không còn là chuyện mở thêm bao nhiêu km, mà là dám đối diện với những thất bại hệ thống đang làm xói mòn niềm tin và đe dọa trực tiếp đến sinh mạng người tham gia giao thông. Nếu không thay đổi tư duy từ “xây cho kịp tiến độ” sang “vận hành cho an toàn”, những vụ ùn tắc, tai nạn liên hoàn sẽ tiếp tục tái diễn và trở thành bình thường mới đầy nguy hiểm.
