Kiều bào công nghệ chiến lược: Từ khẩu hiệu đến chương trình hành động
Kiều bào công nghệ chiến lược là lực lượng chuyên gia, trí thức người Việt ở nước ngoài đang làm việc trong các lĩnh vực như AI, bán dẫn, công nghệ lượng tử, dữ liệu và an ninh mạng, có thể đóng góp trực tiếp cho những chương trình phát triển công nghệ mũi nhọn của quốc gia thông qua mạng lưới kết nối bài bản giữa Nhà nước, viện trường, doanh nghiệp và cộng đồng khoa học. Chiều 10/8 tại Hà Nội, Ủy ban Nhà nước về người Việt Nam ở nước ngoài (Bộ Ngoại giao) đã tổ chức hội thảo “Xây dựng và phát triển các mạng lưới chuyên gia, trí thức trong các lĩnh vực công nghệ chiến lược” như một bước cụ thể hóa Nghị quyết 23 của Bộ Chính trị về công tác người Việt Nam ở nước ngoài trong tình hình mới. Đây không chỉ là một sự kiện mang tính nghi thức, mà là tín hiệu cho thấy cách tiếp cận đã dịch chuyển: từ lời kêu gọi chung chung sang yêu cầu phải có chương trình hành động cụ thể.
Nghị quyết 23 và sự thay đổi tư duy về hợp tác diaspora Việt Nam
Điểm đáng chú ý nhất của hội thảo không phải ở số lượng tham luận, mà ở nền tảng chính trị – chính sách đứng phía sau. Thứ trưởng Bộ Ngoại giao Lê Thị Thu Hằng viện dẫn Nghị quyết 23-NQ/TW ngày 02/8/2026, nhấn mạnh người Việt Nam ở nước ngoài là “một trong những nguồn lực chiến lược quan trọng”, đồng thời là cầu nối giữa Việt Nam với thế giới. Điều này đưa hợp tác diaspora Việt Nam ra khỏi quỹ đạo cũ của tư duy “vận động, tập hợp, chăm lo”, để bước sang giai đoạn “đồng hành, kiến tạo cơ chế” giúp kiều bào tham gia sâu hơn vào hành trình phát triển đất nước. Nói cách khác, Nhà nước đã chấp nhận một thực tế: nếu không có cơ chế rõ ràng, minh bạch, thì mọi lời mời gọi trí thức kiều bào, dù thiện chí, cũng khó đi đến kết quả.
Mạng lưới trí thức Việt kiều: Chọn tinh thay vì chọn đông
Hội thảo ghi nhận gần 20 tham luận từ các đại biểu trong và ngoài nước, với một thông điệp chung: mạng lưới trí thức Việt kiều phải đặt chất lượng lên trên số lượng. Một ví dụ sống động đến từ Mạng lưới chuyên gia dữ liệu toàn cầu, hiện quy tụ các chuyên gia từ 12 quốc gia, hoạt động hoàn toàn tự nguyện và tập trung vào những bài toán cụ thể của Việt Nam. Cách ví mỗi trí thức kiều bào như một “viên than”, chỉ phát sáng khi được đặt cạnh nhau, cho thấy sự thật: danh sách hàng nghìn cái tên không quan trọng bằng việc huy động được vài chục người cùng giải một bài toán AI bán dẫn lượng tử cụ thể. Nhiều ý kiến khẳng định, một mạng lưới chỉ 100 người nhưng có thể huy động được 30 người cùng giải quyết nhiệm vụ cụ thể có giá trị hơn rất nhiều một danh sách dài mà không tạo ra sản phẩm thực chất.
AI, bán dẫn, lượng tử: Câu hỏi là “ai làm” chứ không chỉ “làm gì”
Khi nói về AI bán dẫn lượng tử, điều khiến nhiều quốc gia tụt lại không phải là thiếu chiến lược, mà là thiếu người đủ giỏi để biến chiến lược thành sản phẩm. Thứ trưởng Lê Thị Thu Hằng khẳng định cộng đồng kiều bào là “nguồn lực chiến lược quan trọng, đặc biệt là tiềm lực chất xám” trong các lĩnh vực AI, bán dẫn, lượng tử và an ninh mạng. Các đại biểu đề xuất cách tiếp cận rất cụ thể: xây dựng mạng lưới từ những nhóm tinh hoa theo từng mảng như AI, dữ liệu, lượng tử, công nghệ sinh học, điện toán đám mây, gắn chặt với nhu cầu quốc gia. Câu hỏi cốt lõi được nêu ra là: khi Việt Nam có một bài toán cần giải, chúng ta phải biết chuyên gia Việt giỏi nhất trên thế giới về bài toán đó là ai, đang ở đâu và ai chịu trách nhiệm kết nối họ với cơ quan, doanh nghiệp, dự án phù hợp trong nước.
Từ hội thảo đến hành động: Không để kiều bào về nước “đi nghỉ mát”
Nếu coi đây là bước khởi đầu, thì câu hỏi tiếp theo là: làm sao để những cam kết không dừng lại ở khẩu hiệu? Thứ trưởng Lê Thị Thu Hằng nhấn mạnh hội thảo phải mang lại “kết quả thực chất”, là cơ sở để Bộ Ngoại giao và các bộ, ngành xây dựng cơ sở dữ liệu và phát triển các mạng lưới chuyên gia trong các lĩnh vực công nghệ chiến lược theo chỉ đạo của Chính phủ. Một ý kiến đáng chú ý đến từ bà Nguyễn Ngọc Dung: chuyên gia phải gắn với những “bài toán thật”, họ không muốn về nước chỉ để “đi nghỉ mát”. Điều này đặt ra yêu cầu cho phía trong nước: phải biết đặt hàng rõ ràng, có cơ chế kết nối cung – cầu minh bạch, bảo đảm “đúng người, đúng việc” và tạo một môi trường làm việc lành mạnh, cạnh tranh công bằng, nơi trí thức kiều bào được trao quyền để biến tri thức thành kết quả cụ thể.
