Tổng tiền mới là điều phụ huynh cần nhìn
Khoản thu đầu năm là tổng các chi phí nhà trường thông báo cho việc học tập, sinh hoạt và dịch vụ của học sinh, trong đó từng mục cần được giải thích rõ về mục đích, căn cứ và tính bắt buộc hay tự nguyện. Vì vậy, phụ huynh không nên chỉ nhìn học phí hoặc tên gọi từng khoản để đánh giá gánh nặng thực tế.
Các phiếu thu ở TP.HCM cho thấy vì sao cần xem toàn bộ bức tranh. Một trường mầm non thông báo gần 4,4 triệu đồng cho học sinh trong tháng 10/2026, với nhiều nội dung kỹ năng, ngoại ngữ và câu lạc bộ năng khiếu. Tại một trường THCS, phiếu tháng 9 có 13 đầu mục và tổng tiền hơn 2 triệu đồng. Những khoản dịch vụ, kỹ năng bổ trợ và câu lạc bộ tự chọn có thể khiến tổng chi tăng đáng kể, ngay cả khi học phí được miễn hoặc ở mức thấp.
Điều đáng lo không nằm ở việc mọi hoạt động bổ trợ đều không cần thiết, mà ở chỗ phụ huynh có thể khó phân biệt phần giáo dục cốt lõi với dịch vụ tính phí. Khi nhiều khoản cùng xuất hiện trên một phiếu thu, câu hỏi đầu tiên nên là: khoản nào phục vụ nhu cầu thiết yếu, khoản nào thực sự là lựa chọn?
Tự nguyện phải có quyền từ chối
Nhãn “tự nguyện” hay “thỏa thuận” không đủ để chứng minh một khoản thu là tự nguyện trong thực tế. Phụ huynh cần được biết rõ có thể không đăng ký hay không, việc từ chối có ảnh hưởng đến việc học hoặc sinh hoạt của con hay không, và khoản tiền được dùng vào hoạt động cụ thể nào. Nếu câu trả lời mơ hồ, lựa chọn ấy chưa thực sự minh bạch.
Nguy cơ chồng chéo cũng cần được soi kỹ. Chương trình phổ thông đã có Tin học, Công nghệ và nội dung tích hợp; vì thế, khi nhà trường thu riêng cho các hoạt động STEM, năng lực số hay công nghệ, phụ huynh có lý do để hỏi phần bổ sung khác gì nội dung học chính khóa. Việc tách các nội dung gần nhau thành nhiều dịch vụ có thể biến đổi mới giáo dục thành danh mục thu kéo dài, làm gia tăng nguy cơ lạm thu trường học.
Cách kiểm tra thiết thực là yêu cầu bảng kê nêu rõ nội dung, đơn vị tổ chức, thời lượng, mức phí và cơ chế đăng ký hoặc từ chối. So sánh các khoản giữa lớp học và chương trình chính khóa cũng giúp phát hiện phần trùng lặp. Minh bạch không phải thủ tục rườm rà; đó là điều kiện để phụ huynh đồng thuận mà không bị đặt trước một lựa chọn mang tính hình thức.
Quỹ lớp khác với chi phí nhà trường phải lo
Tranh luận về quỹ lớp thường bắt nguồn từ ranh giới chưa rõ giữa đóng góp của phụ huynh và trách nhiệm vận hành của trường. Tại trường công, ngân sách hạn chế và mức thu dịch vụ bị khống chế có thể khiến một số nơi trông vào đóng góp tự nguyện để bù chi phí. Nhưng điều đó không thể biến việc gây áp lực đóng góp hoặc chuyển chi phí cơ sở vật chất sang phụ huynh thành thông lệ.
Một số trường tư giải quyết ranh giới ấy theo cách khác: công khai các khoản ngay từ đầu và tính nhiều chi phí vận hành vào học phí trường tư cùng phí phát triển trường. Đại diện một trường tư thục cho biết học phí gồm chi phí khấu hao tài sản và tái đầu tư, còn giáo viên chủ nhiệm không được yêu cầu phụ huynh góp tiền mua sắm cơ sở vật chất.
Một phụ huynh có con học tại trường quốc tế từ mầm non đến lớp 12 nói ngày 4/11 rằng mình chưa từng phải đóng quỹ lớp. Đây không phải bằng chứng rằng mọi trường tư đều vận hành giống nhau, nhưng cho thấy phụ huynh ít phàn nàn không nhất thiết vì họ dư dả hơn: trách nhiệm và khoản chi được thông báo trước có thể quan trọng hơn cách gọi quỹ.
Minh bạch trước khi thu, giám sát sau khi thu
Thông tư 85 về hoạt động giáo dục tăng cường và hoạt động theo nhu cầu người học có hiệu lực từ ngày 15/11, được kỳ vọng làm rõ ranh giới giữa nội dung tăng cường không thu phí và hoạt động theo nhu cầu. Các sở giáo dục và nhà trường cần triển khai đúng tinh thần quy định, thay vì chỉ đổi tên hoạt động rồi tiếp tục thu riêng.
Phụ huynh có thể bắt đầu bằng việc yêu cầu phiếu thu tách rõ khoản bắt buộc, dịch vụ đăng ký thêm và đóng góp cho Ban đại diện cha mẹ học sinh; sau đó đối chiếu mục đích chi với nội dung học tập, sinh hoạt thực tế. Quỹ lớp không nên trở thành nguồn tiền mặc định để mua sắm, sửa chữa hay tài trợ hoạt động vốn thuộc trách nhiệm vận hành của trường.
Một khoản thu hợp lý cần có mục đích cụ thể, thông tin rõ ràng và quyền lựa chọn thực chất. Khi phụ huynh phân biệt được quỹ lớp với phí dịch vụ, nhận diện được nội dung trùng lặp và biết trường phải chịu trách nhiệm cho phần nào, tranh luận về lạm thu mới có cơ hội chuyển từ bức xúc sang giám sát có căn cứ.
