Dự thảo đặt nguyên tắc: không sàng lọc trẻ vào lớp 1
Dự thảo tuyển sinh đầu cấp là đề xuất quy chế tiếp nhận học sinh phổ thông do Bộ Giáo dục và Đào tạo công bố để lấy ý kiến, trong đó nêu cách tuyển sinh lớp 1 và lớp 6 cùng những trường hợp ngoại lệ được phép tuyển chọn. Điểm đúng đắn nhất của đề xuất là chặn việc biến đầu vào lớp 1 thành cuộc đua kiểm tra kiến thức: không được kiểm tra, đánh giá, phân loại hay tuyển chọn trẻ dưới bất kỳ hình thức nào làm căn cứ tiếp nhận. Trẻ trong độ tuổi sẽ được tiếp nhận theo địa bàn ghi trong kế hoạch của địa phương, dựa trên thông tin hồ sơ do cơ sở mầm non bàn giao và sự phối hợp huy động trẻ đến trường. Với gia đình, quy định này có thể giảm áp lực luyện trước chương trình và giúp quyền vào lớp 1 bớt phụ thuộc vào khả năng thể hiện của trẻ trong một buổi đánh giá. Nhưng muốn nguyên tắc có hiệu lực, khâu thực thi phải đủ rõ để không xuất hiện những hình thức sàng lọc trá hình.
Lớp 6 chỉ được tuyển chọn trong ngoại lệ được giao nhiệm vụ
Với tuyển sinh lớp 6, dự thảo cũng đặt nguyên tắc không phân loại hoặc tuyển chọn học sinh. Ngoại lệ chỉ dành cho cơ sở được cấp có thẩm quyền giao nhiệm vụ phát hiện, bồi dưỡng học sinh có năng khiếu hoặc thành tích nổi bật, phục vụ mục tiêu phát triển giáo dục mũi nhọn; các trường hợp này được tiếp nhận theo phương thức xét tuyển trong quy chế. Đây là ranh giới cần thiết: danh xưng “chất lượng cao” hay sức hút lớn không nên tự động trở thành giấy phép tổ chức tuyển chọn. Tuy vậy, ranh giới trên chỉ giải quyết được câu hỏi trường nào được ngoại lệ, chứ chưa làm biến mất bài toán thiếu chỗ. Năm ngoái, hai cơ sở của Lương Thế Vinh có khoảng 600 chỉ tiêu nhưng nhận hơn 6.000 hồ sơ, gấp 10 lần; Marie Curie có khoảng 1.100 chỉ tiêu tại ba cơ sở, trong khi số đăng ký cao gấp khoảng 5 lần. Khi lượng cầu lớn như vậy, cần tiêu chí tiếp nhận minh bạch thay vì để mỗi trường tự xoay xở.
Lịch tuyển sinh đã công bố, quy định mới vẫn cần lời giải
Nhiều trường THCS tại Hà Nội đã công bố chỉ tiêu, phương thức và lịch tuyển sinh lớp 6 cho năm học 2026-2027. Lịch được thông báo gồm các đợt nhận hồ sơ từ tháng 3 đến tháng 6 và các mốc đánh giá trong tháng 5, tháng 6; chẳng hạn THCS Cầu Giấy dự kiến đánh giá năng lực ngày 5/6, còn THCS Lê Lợi là ngày 8/6. Hướng dẫn trước đó của thành phố cho phép trường không tuyển theo nơi cư trú, khi hồ sơ vượt chỉ tiêu, xét kết quả học tập, rèn luyện tiểu học hoặc kết quả đánh giá năng lực qua hỏi đáp, bài viết, thuyết trình. Theo lịch chung được nêu trong tài liệu, tuyển sinh diễn ra từ ngày 31/5 đến 12/7; nếu kết hợp xét tuyển với đánh giá năng lực, khâu đánh giá phải hoàn tất trước ngày 30/6 và tuyển sinh chậm nhất ngày 12/7. Khoảng cách giữa lịch thi đã công bố và nguyên tắc dự thảo vì thế cần được làm rõ sớm. Nếu không, phụ huynh khó biết kế hoạch hiện tại có còn áp dụng, còn trường thiếu căn cứ xử lý hồ sơ đông.
Bộ đã đưa dự thảo ra lấy ý kiến, nên bước tiếp theo không chỉ là chốt câu chữ cấm hay cho phép tuyển chọn, mà phải quy định cách phân bổ chỗ khi số đăng ký vượt xa chỉ tiêu. Cấm sàng lọc ở lớp 1 là cần thiết; giới hạn ngoại lệ ở lớp 6 cũng hợp lý. Nhưng nếu thiếu phương án công bằng, công khai cho các trường đông hồ sơ, áp lực có thể chuyển sang những tiêu chí phụ khó kiểm chứng. Quy chế cuối cùng cần bảo vệ cơ hội tiếp cận giáo dục của học sinh, đồng thời đưa ra quy trình rõ ràng để trường và phụ huynh cùng dựa vào. Đó mới là thước đo quyết định của một chính sách tuyển sinh đầu cấp tốt.
