Bỏ kiểm tra đầu vào, chuyển sang trách nhiệm bố trí chỗ học
Tiếp nhận học sinh đầu cấp là cách tổ chức bố trí chỗ học dựa trên nhu cầu học tập, đặc điểm dân cư và khả năng đáp ứng của mạng lưới trường lớp, thay vì dùng bài kiểm tra để chọn trẻ vào trường. Bộ Giáo dục và Đào tạo đang lấy ý kiến về dự thảo quy chế theo hướng này, nhằm mở rộng cơ hội học tập và giảm áp lực tuyển sinh.
Với tuyển sinh lớp 1, dự thảo không cho phép kiểm tra, đánh giá, phân loại hay tuyển chọn trẻ làm căn cứ nhận vào học. Hướng tiếp nhận được nêu là dựa trên khu vực cư trú và hồ sơ từ bậc mầm non. Đây là thay đổi đúng trọng tâm: trẻ được xếp chỗ học, chứ không phải chứng minh năng lực trước khi vào lớp 1.
Tuy vậy, bỏ thi đầu cấp chỉ có ý nghĩa nếu đi kèm đủ chỗ học và cách phân tuyến minh bạch. Dự thảo đặt trách nhiệm lên địa phương trong việc dự báo số học sinh, chuẩn bị trường lớp và giáo viên. Nếu năng lực tiếp nhận không theo kịp nhu cầu, áp lực có thể chuyển từ phòng thi sang câu hỏi trường nào còn chỗ.
Lớp 6 không đại trà tuyển chọn, nhưng có ngoại lệ rõ ràng
Với tuyển sinh lớp 6, nguyên tắc chung cũng là không phân loại hoặc tuyển chọn học sinh. Ngoại lệ chỉ dành cho cơ sở được cấp có thẩm quyền giao nhiệm vụ phát hiện, bồi dưỡng học sinh có năng khiếu hoặc thành tích nổi bật để phát triển giáo dục mũi nhọn; các trường này có thể tiếp nhận bằng xét tuyển theo quy định.
Điều đó không đồng nghĩa mọi trường mang danh chất lượng cao hay chương trình đặc biệt đương nhiên được phép sàng lọc. Phụ huynh cần theo dõi quyết định giao nhiệm vụ của cấp có thẩm quyền và phương thức tiếp nhận cụ thể của từng trường. Nếu tiêu chí không được công bố rõ, ngoại lệ dễ bị hiểu thành một kỳ tuyển chọn khác dưới tên gọi mới.
Tại TP.HCM, kế hoạch cho năm học 2026–2027 được thông tin là dùng công nghệ số và bản đồ GIS để xếp học sinh theo nơi ở thực tế; một số trường theo mô hình đặc thù dự kiến tổ chức khảo sát năng lực. Đây là ví dụ về cách địa phương có thể triển khai, không nên mặc định là quy trình áp dụng thống nhất trên cả nước.
Phân tuyến số cần đi cùng phương án hỗ trợ phụ huynh
Dùng dữ liệu cư trú và bản đồ số có thể giúp việc xếp trường gần nơi ở nhất rõ ràng hơn, đồng thời giảm giấy tờ phải nộp lại nếu dữ liệu đã được xác thực. Nhưng công nghệ không tự giải quyết được tình trạng nhu cầu vượt quá số chỗ, nhất là ở nơi nhiều gia đình cùng muốn vào một trường. Vì vậy, địa phương cần công khai nguyên tắc phân tuyến, cách xử lý trường hợp quá tải và kênh điều chỉnh thông tin.
Phụ huynh cũng cần biết cách đăng ký, kiểm tra dữ liệu cư trú và liên hệ khi hệ thống gặp lỗi. Dự thảo yêu cầu có hỗ trợ cho người dân khó sử dụng công nghệ và phương án tiếp nhận hồ sơ khi hệ thống xảy ra sự cố. Chuyển đổi số không được trở thành rào cản khiến học sinh mất cơ hội đến trường.
Đây vẫn là dự thảo đang được lấy ý kiến; quy định chính thức chỉ được xác định sau khi Bộ hoàn thiện và ban hành thông tư. Trước mắt, phụ huynh nên chờ kế hoạch tuyển sinh của địa phương, kiểm tra dữ liệu và xem kỹ ngoại lệ của từng trường. Bỏ thi chỉ thực sự giảm áp lực khi mọi trẻ đều có chỗ học và quy trình tiếp nhận có thể kiểm chứng.
