Lưu trú sáng tác đưa nghệ sĩ đến gần đời sống Hà Nội
Lưu trú sáng tác quốc tế là chương trình để nghệ sĩ đến sống và làm việc tại một địa phương trong thời gian nhất định, gặp gỡ cộng đồng và phát triển tác phẩm từ trải nghiệm thực tế. Tại Hà Nội, mô hình này lần đầu được đưa vào Lễ hội Thiết kế Sáng tạo, với gần 100 nghệ sĩ từ 21 quốc gia đến làm việc cùng nghệ nhân và cộng đồng địa phương. Điều đáng chú ý không chỉ là quy mô quốc tế, mà là cách chương trình đặt cuộc gặp gỡ với người làm nghề và cư dân vào trung tâm quá trình sáng tạo. Thay vì mời nghệ sĩ đến trưng bày những ý tưởng đã hoàn thiện, Hà Nội mở ra cơ hội để họ tiếp xúc trực tiếp với di sản sống, kỹ nghệ và nhịp sinh hoạt trong thành phố. Cách làm này có thể giúp tác phẩm đương đại bắt rễ tại chỗ, đồng thời để cộng đồng trở thành người tham gia, chứ không chỉ là khán giả.
Di sản cần được tiếp nối, không chỉ được trưng bày
Chủ đề Kinh tế Sáng tạo cùng thông điệp “Kết tài hoa, dệt tài sản” đặt ra một mục tiêu lớn hơn lịch trình sự kiện: chuyển giá trị văn hóa, di sản, tri thức và năng lực sáng tạo thành nguồn lực có thể phát triển lâu dài, tạo sinh kế và đóng góp cho công nghiệp văn hóa của Thủ đô. Vì vậy, sự hiện diện của nghệ sĩ quốc tế chỉ có ý nghĩa khi cuộc gặp với nghệ nhân Hà Nội tạo ra trao đổi hai chiều. Nghệ sĩ có thể tiếp cận kỹ thuật và câu chuyện nghề; nghệ nhân có thêm đối tác để thử nghiệm cách diễn giải, thiết kế hoặc đưa nghề đến công chúng mới. Đây là lựa chọn đáng khuyến khích, nhưng kết quả không nên chỉ được đo bằng số tác phẩm hay khách tham quan. Giá trị lâu dài nằm ở việc tri thức bản địa được ghi nhận, người làm nghề có tiếng nói và những kết nối tiếp tục sau khi chương trình kết thúc.
Một lễ hội gắn với không gian và cộng đồng
Lễ hội Thiết kế Sáng tạo Hà Nội diễn ra từ ngày 13 đến 28/11, với 150 hoạt động được tổ chức tại năm cụm không gian: khu vực hồ Hoàn Kiếm, chợ Đồng Xuân, các đình và di tích phố cổ, Công viên Thống Nhất cùng hệ thống rạp hát và sân khấu cộng đồng. Quy mô ấy cho thấy ý tưởng sáng tạo không bị khóa trong phòng triển lãm; chợ, di tích và công viên đều có thể trở thành nơi gặp gỡ, trải nghiệm. Chẳng hạn, một không gian trên mái chợ Đồng Xuân được kỳ vọng giúp cư dân và du khách nhìn thành phố theo góc khác, đồng thời thử nghiệm cách đưa hoạt động sáng tạo vào đời sống đô thị. Đây là hướng đi có ích cho công chúng nếu những địa điểm và chương trình được duy trì, tiếp cận thuận tiện, thay vì chỉ sôi động trong thời gian lễ hội.
Thước đo sẽ là những kết nối còn lại sau lễ hội
Hà Nội tổ chức lễ hội trong bối cảnh thành phố muốn chuyển từ việc tổ chức một sự kiện riêng lẻ sang xây dựng hệ sinh thái sáng tạo đô thị, đồng thời tiếp tục thực hiện cam kết trong Mạng lưới các Thành phố Sáng tạo của UNESCO. Tham vọng đó cần được kiểm chứng bằng những điều cụ thể: nghệ nhân có thêm cơ hội hợp tác, cộng đồng có không gian tham gia, còn các địa điểm sáng tạo được sử dụng sau ngày bế mạc. Ban tổ chức đề xuất giữ lại một công trình tại Công viên Thống Nhất ít nhất một năm để tiếp tục tổ chức hoạt động cộng đồng; một số sân khấu ngoài trời cũng được xem xét cải tạo phục vụ chương trình dài hạn. Đây là tín hiệu tích cực, nhưng thành công của chương trình lưu trú sáng tác sẽ không nằm ở việc nghệ sĩ đến từ bao nhiêu quốc gia. Điều quan trọng hơn là những cuộc gặp ấy có tạo ra quan hệ bền vững giữa nghệ sĩ, nghệ nhân và người dân hay không.
