Nữ nghệ nhân gốm: Từ người giữ lửa di sản đến chủ thể kinh tế
Nữ nghệ nhân gốm và phụ nữ thủ công mỹ nghệ ở các làng nghề truyền thống Hà Nội là lực lượng vừa gìn giữ kỹ thuật, tri thức dân gian, vừa đổi mới sáng tạo để biến bảo tồn di sản thủ công thành giá trị kinh tế gắn với công nghiệp văn hóa Hà Nội. Họ không chỉ là người nối dài ký ức làng nghề, mà còn là những doanh nhân văn hóa, đưa sản phẩm gốm, lụa, khảm trai, quạt, nón… bước vào đời sống đương đại. Quan điểm coi phụ nữ là “người giữ lửa làng nghề” không còn đủ; họ đang chủ động thiết kế mẫu mã, xây dựng thương hiệu, mở rộng thị trường, tạo việc làm và thu nhập tại chính quê hương mình. Chính vì thế, câu chuyện về nữ nghệ nhân gốm Bát Tràng hay những người phụ nữ dệt lụa Vạn Phúc hôm nay là câu chuyện về sức bật kinh tế của di sản, chứ không chỉ là hoài niệm.
Diễn đàn khẳng định vai trò nữ nghệ nhân trong công nghiệp văn hóa Thủ đô
Ngày 17-10, Hội Liên hiệp Phụ nữ Hà Nội phối hợp với Hiệp hội Thủ công mỹ nghệ và Làng nghề Hà Nội cùng xã Chuyên Mỹ tổ chức Diễn đàn “Nữ nghệ nhân làng nghề với phát triển công nghiệp văn hóa Thủ đô”, đồng thời biểu dương, tôn vinh nữ nghệ nhân tiêu biểu làng nghề Hà Nội năm 2026. Chương trình diễn ra tại Cụm công nghiệp Vạn Từ, thôn Cựu, xã Chuyên Mỹ với sự tham dự của khoảng 300 đại biểu và được phát trực tiếp trên fanpage của Hội. Đây là hoạt động chào mừng 96 năm thành lập Hội LHPN Việt Nam, Ngày Phụ nữ Việt Nam 20-10 và hưởng ứng “Tháng nghe phụ nữ nói” năm 2026. Việc lựa chọn chủ đề gắn nữ nghệ nhân với công nghiệp văn hóa Hà Nội cho thấy một chuyển dịch quan trọng: làng nghề không chỉ là nơi sản xuất hàng thủ công, mà là trụ cột của chiến lược phát triển công nghiệp văn hóa Thủ đô, trong đó phụ nữ là lực lượng sáng tạo trung tâm.
Tôn vinh 10 nữ nghệ nhân: Ghi nhận đóng góp, tạo chuẩn mực mới
Tại diễn đàn, 10 nữ nghệ nhân được tôn vinh vì những đóng góp nổi bật trong bảo tồn di sản thủ công, phát triển làng nghề truyền thống và tạo sinh kế cho lao động địa phương. Danh sách này có nữ nghệ nhân gốm Nguyễn Vân Anh (xã Bát Tràng), cùng các nghệ nhân chế tác gỗ mỹ nghệ, làm quạt, nón lá, dệt lụa Vạn Phúc, thiết kế thời trang, làm hoa đất, thêu tay, dệt thổ cẩm và sơn khảm trai, sơn mài. Họ được trao Bằng khen của UBND thành phố, biểu trưng và Giấy chứng nhận tôn vinh của Hội Liên hiệp Phụ nữ Hà Nội, như một lời khẳng định rằng phụ nữ thủ công mỹ nghệ không còn đứng sau xưởng nghề, mà ở vị trí người dẫn dắt xu hướng, truyền dạy nghề và tạo việc làm. Đây là chuẩn mực mới: nghệ nhân nữ được nhìn nhận như chủ thể văn hóa – kinh tế, chứ không chỉ là “bàn tay khéo” phụ trợ.
Giữ hồn làng nghề trong chiến lược công nghiệp văn hóa Hà Nội
Hà Nội là vùng đất có hệ thống làng nghề truyền thống phong phú, nơi mỗi sản phẩm không chỉ mang giá trị kinh tế mà còn lưu giữ tri thức dân gian, kỹ thuật thủ công, phong tục và bản sắc văn hóa được trao truyền qua nhiều thế hệ. Theo định hướng phát triển công nghiệp văn hóa Hà Nội, làng nghề được xác định là một trong năm trụ cột, với mục tiêu khơi dậy các giá trị trầm tích văn hóa, lịch sử trong từng làng nghề, chuyển hóa thành nguồn lực kinh tế mạnh mẽ phục vụ sự thịnh vượng của Thủ đô. Trong bối cảnh đó, nữ nghệ nhân là cầu nối giữa bảo tồn và đổi mới: họ vừa giữ kỹ thuật truyền thống, vừa cải tiến mẫu mã, kể câu chuyện di sản qua sản phẩm, đưa giá trị văn hóa làng nghề đến gần hơn với đời sống đương đại. Chính sự kết hợp này giúp công nghiệp văn hóa Thủ đô phát triển trên nền bản sắc, thay vì chạy theo sản xuất hàng loạt vô hồn.
Hỗ trợ nữ nghệ nhân: Từ lắng nghe tới chính sách và hành động
Diễn đàn không chỉ là lễ tôn vinh, mà là nơi các nữ nghệ nhân, nhà quản lý, chuyên gia, đại diện hiệp hội và doanh nghiệp cùng trao đổi về cơ hội, thách thức của làng nghề, đề xuất giải pháp hỗ trợ phụ nữ nâng cao năng lực sản xuất, đổi mới sáng tạo và mở rộng thị trường. Nữ nghệ nhân đang đối mặt với sức ép cạnh tranh, yêu cầu tiếp cận công nghệ số, kỹ năng quản trị, kênh phân phối hiện đại, đồng thời phải cân bằng giữa công việc và trách nhiệm gia đình. Những vấn đề này đòi hỏi sự đồng hành của các cấp, ngành và cộng đồng, trong đó có vai trò của Hội Liên hiệp Phụ nữ Hà Nội và Hiệp hội Thủ công mỹ nghệ và Làng nghề. Việc tổ chức trưng bày, trình diễn nghề, kết nối thị trường ngay tại chương trình cho thấy một hướng đi đúng: lắng nghe phụ nữ thủ công mỹ nghệ, rồi chuyển hóa thành hành động cụ thể để công nghiệp văn hóa Thủ đô phát triển bền vững.
