Mục tiêu 20 tỷ USD và thông điệp về quan hệ cân bằng
Kim ngạch thương mại Việt Nam Malaysia hướng tới mục tiêu 20 tỷ USD trong bối cảnh hai nước vừa nâng cấp quan hệ lên Đối tác Chiến lược toàn diện, thể hiện tham vọng trở thành trụ cột hợp tác kinh tế song phương trong quan hệ thương mại Đông Nam Á với định hướng cân bằng, bền vững và gắn với lợi ích dài hạn của cả hai nền kinh tế. Chiều 6/8, tại trụ sở Chính phủ, Thủ tướng Lê Minh Hưng tiếp Đại sứ Malaysia Tan Yang Thai trong chuyến chào từ biệt kết thúc nhiệm kỳ hơn 3 năm tại Việt Nam. Không chỉ là một cuộc gặp mang tính nghi thức, sự kiện này cho thấy cấp lãnh đạo hai nước đang sử dụng thời điểm chuyển giao ngoại giao để đẩy nhanh các mục tiêu mới trong hợp tác kinh tế song phương. Chính Thủ tướng khẳng định hợp tác kinh tế là “điểm sáng” trong quan hệ, khi Malaysia hiện là đối tác thương mại lớn thứ ba của Việt Nam trong ASEAN và là nhà đầu tư lớn thứ mười trong số 154 quốc gia, vùng lãnh thổ đầu tư vào Việt Nam.
Vì sao kim ngạch thương mại Việt Nam Malaysia cần được tái cân bằng?
Mục tiêu 20 tỷ USD chỉ có ý nghĩa thực chất nếu kim ngạch thương mại Việt Nam Malaysia được mở rộng trên nền tảng cân bằng, tránh phụ thuộc một chiều và gia tăng giá trị cho cả hai phía. Khi Thủ tướng Lê Minh Hưng đề nghị hai bên “mở cửa hơn nữa thị trường cho hàng hóa của nhau” và nhấn mạnh hướng đi cân bằng, đó là lời nhắc rằng tăng trưởng số liệu xuất nhập khẩu không đủ; điều quan trọng là cấu trúc và chất lượng dòng hàng hóa, dịch vụ. Hiện Malaysia đã là đối tác thương mại lớn thứ ba của Việt Nam trong ASEAN, vị thế này đồng nghĩa hai nền kinh tế đã đủ gắn kết để xảy ra những lệch pha nếu không có sự điều tiết kịp thời. Tái cân bằng nghĩa là Việt Nam phải vừa đẩy mạnh xuất khẩu, vừa chủ động nhập khẩu những sản phẩm phục vụ chuyển đổi cơ cấu kinh tế, thay vì chỉ nhìn vào thặng dư thương mại đơn thuần; ngược lại, Malaysia cũng có lợi khi đa dạng hóa nguồn cung, nhất là trong bối cảnh cạnh tranh khu vực ngày càng gay gắt.
Các lĩnh vực ưu tiên: từ nông thủy sản đến công nghiệp Halal và điện gió
Nếu coi hợp tác kinh tế song phương là trụ cột, thì các lĩnh vực ưu tiên chính là cọc trụ định hình độ bền vững của quan hệ. Thủ tướng Lê Minh Hưng đã chỉ rõ những mảng cần tập trung: nông thủy sản, công nghiệp thực phẩm, linh kiện điện tử, vật liệu xây dựng – những nhóm hàng có khả năng gia tăng nhanh kim ngạch và tạo việc làm chất lượng. Việc đề nghị Malaysia đầu tư phát triển ngành công nghiệp Halal tại Việt Nam, xây dựng năng lực và thiết lập bộ tiêu chuẩn chứng nhận Halal chung, cùng cơ chế công nhận lẫn nhau giữa các Trung tâm chứng nhận Halal quốc gia, cho thấy Việt Nam đang muốn bước vào chuỗi giá trị phục vụ thị trường Hồi giáo rộng lớn, thay vì chỉ đóng vai nhà cung cấp nguyên liệu thô. Đồng thời, hợp tác ba bên Việt Nam – Malaysia – Singapore về truyền tải điện gió ngoài khơi xuyên biên giới đặt ra một lớp hợp tác mới: năng lượng sạch khu vực, nơi cả ba nước chia sẻ lợi ích chiến lược hơn là giao dịch đơn lẻ.
Vai trò của khung Đối tác Chiến lược toàn diện và diễn đàn đa phương
Việc hai nước nâng cấp quan hệ lên Đối tác Chiến lược toàn diện vào tháng 11/2024 trong chuyến thăm Malaysia của Tổng Bí thư Tô Lâm đã tạo một khung chính trị – pháp lý mới cho hợp tác kinh tế. Không có khung này, mục tiêu 20 tỷ USD dễ trở thành khẩu hiệu hơn là chương trình hành động. Khi Thủ tướng đề nghị sớm thông qua Chương trình Hành động triển khai quan hệ Đối tác Chiến lược toàn diện, đó là bước đòi hỏi hai bên phải cụ thể hóa các cam kết thành dự án, thủ tục, thời hạn. Đồng thời, yêu cầu tiếp tục ủng hộ nhau tại các khuôn khổ đa phương như ASEAN, Liên hợp quốc, APEC, WTO cho thấy kinh tế song phương không thể tách rời luật chơi khu vực và toàn cầu. Việc Đại sứ Malaysia nhấn mạnh giải quyết tranh chấp bằng biện pháp hòa bình và luật pháp quốc tế, trong đó có UNCLOS 1982, cho thấy môi trường pháp lý ổn định là điều kiện nền tảng để các dòng đầu tư, thương mại tiếp tục mở rộng.
Kết luận: Muốn đạt mục tiêu 20 tỷ USD, phải coi cạnh tranh khu vực là phép thử
Mục tiêu 20 tỷ USD không phải là con số dễ đạt trong môi trường quan hệ thương mại Đông Nam Á cạnh tranh dữ dội, khi mỗi nước đều ra sức ký FTA, thu hút đầu tư, và định vị mình trong chuỗi cung ứng khu vực. Điểm mạnh của cặp Việt Nam – Malaysia là nền tảng hợp tác kinh tế đã được chứng minh, vị thế đối tác thương mại – đầu tư đã ổn định, và khung Đối tác Chiến lược toàn diện đã được thiết lập. Điểm yếu nằm ở chỗ nếu các lĩnh vực ưu tiên không được triển khai nhanh, thị phần sẽ bị chiếm bởi các đối thủ khác trong ASEAN. Vì vậy, muốn biến mục tiêu 20 tỷ USD thành thực tế, hai bên phải chuyển từ lời cam kết sang hành động cụ thể trong nông thủy sản, công nghiệp Halal, điện gió ngoài khơi và chuyển đổi số; đồng thời tận dụng diễn đàn đa phương để bảo vệ một môi trường kinh doanh ổn định, minh bạch. Khi đó, kim ngạch không chỉ tăng, mà còn phản ánh chiều sâu của một quan hệ kinh tế song phương trưởng thành.
