Bạo lực mạng xã hội: Vấn đề giáo dục không thể né tránh
Bạo lực mạng xã hội là tổng hợp các hành vi công kích, xúc phạm, bêu riếu, đe dọa hoặc cô lập người khác diễn ra trên những nền tảng trực tuyến, khiến nạn nhân chịu tổn thương tâm lý, danh dự và có thể kéo theo rủi ro pháp lý, nên học sinh cần được trang bị kỹ năng nhận diện sớm và ứng xử an toàn ngay trong môi trường học đường. Vấn đề này không còn là chuyện riêng của một vài “hot Facebooker” mà đã len vào từng lớp học, từng nhóm chat. Các trường nếu tiếp tục coi đó là chuyện bên lề, chỉ nhắc qua loa trong vài buổi sinh hoạt, sẽ bỏ lỡ cơ hội bảo vệ chính học sinh của mình. Thực tế những chương trình chuyên đề gần đây cho thấy: khi người trẻ được trao công cụ, các em hoàn toàn có thể biến mạng xã hội thành không gian hỗ trợ nhau thay vì làm tổn thương nhau.
Từ giảng đường đến sân trường: đại học không đứng ngoài cuộc
Điểm đáng mừng là một số trường đại học đã bước ra khỏi “tháp ngà” để tham gia trực tiếp vào giáo dục an toàn trực tuyến cho học sinh phổ thông. Sáng 25/8/2026, tại Trường THPT Nguyễn Đình Chiểu (Mỹ Tho), chương trình sinh hoạt chuyên đề với sự tham dự của đông đảo học sinh khối 12 cho thấy mô hình này hoàn toàn khả thi. Đại học Hoa Sen cử giảng viên luật đến chia sẻ, đưa kiến thức pháp luật và góc nhìn chuyên môn đến gần hơn với học sinh, giúp các em có cơ sở nhận diện và ứng xử trước bạo lực mạng xã hội, những tình huống xâm hại danh dự trên môi trường số. Điều quan trọng nằm ở trọng tâm nội dung: không dừng ở lý thuyết luật khô khan, các buổi trao đổi mở ra không gian để học sinh bàn luận về cách ứng xử, trách nhiệm khi tham gia các nền tảng trực tuyến, từ việc bình luận, chia sẻ đến tham gia các hội nhóm. Đây là bước chuyển từ “dạy cho có” sang giáo dục thực sự gắn với đời sống số của người trẻ.
Khi công an vào lớp: kỹ năng an toàn số gắn với hậu quả pháp lý
Ở cấp cơ sở, lực lượng công an cũng đang vào cuộc theo cách trực diện hơn. Tại một xã miền núi, Công an xã Đức Nhàn chủ động triển khai biện pháp tuyên truyền và phòng ngừa, phối hợp với nhà trường và gia đình để nắm tình hình trên không gian mạng, kịp thời nhắc nhở học sinh có biểu hiện sử dụng mạng xã hội chưa phù hợp. Các buổi tuyên truyền tập trung vào những hành vi thường gặp: đăng tải, chia sẻ thông tin sai sự thật, xúc phạm danh dự, nhân phẩm, phát tán nội dung bạo lực, kích động đánh nhau hoặc tham gia hội nhóm tiêu cực. Ở đây, an toàn trực tuyến học sinh gắn chặt với ý thức pháp luật: mỗi lượt thích, chia sẻ hay bình luận đều có thể dẫn đến hậu quả và trách nhiệm pháp lý ngoài đời thực. Cách tiếp cận này thẳng thắn nhưng cần thiết, bởi nếu người trẻ không hiểu “giá phải trả” của hành vi trên mạng, mọi khuyến nghị đạo đức sẽ dễ bị bỏ qua.
Hope School: dạy trẻ tự bảo vệ mình trong môi trường số
Một mô hình đáng chú ý khác là các hoạt động giao lưu kết hợp giáo dục kỹ năng an toàn số cho nhóm trẻ dễ tổn thương. Tại Hope School, nơi chăm sóc và nuôi dưỡng hàng trăm em nhỏ mất cha hoặc mẹ trong đại dịch COVID-19, Đoàn Thanh niên và Hội Phụ nữ của Phòng An ninh mạng và phòng, chống tội phạm sử dụng công nghệ cao tổ chức hoạt động trải nghiệm, giao lưu văn nghệ và lồng ghép tuyên truyền về bảo vệ trẻ em trên không gian mạng. Nội dung được thiết kế trực quan, dễ hiểu: nhận diện nguy cơ lừa đảo, dụ dỗ, nội dung độc hại, xâm phạm dữ liệu cá nhân và các hành vi lợi dụng mạng để xâm hại trẻ em. Báo cáo viên hướng dẫn các nguyên tắc rất cụ thể: không chia sẻ thông tin cá nhân cho người lạ, không tùy tiện kết bạn, tránh click vào liên kết đáng ngờ, biết cách lưu giữ bằng chứng và báo cho người lớn khi gặp tình huống bất thường. Đây chính là lớp kỹ năng tự bảo vệ mà nhiều trường học vẫn chưa dạy một cách có hệ thống.
Giáo dục an toàn trực tuyến phải trở thành nếp sống học đường
Điểm chung của những sáng kiến trên là coi an toàn trực tuyến học sinh như một phần đời sống học đường, chứ không phải chủ đề phụ cho vài buổi ngoại khóa. Trong bối cảnh học sinh, thanh thiếu niên sử dụng mạng xã hội ngày càng phổ biến, đi kèm lợi ích là nguy cơ vi phạm pháp luật và tổn thương tâm lý, các trường nếu không chủ động sẽ phải đối mặt với hậu quả đầu tiên. Điều đáng nói là các chương trình mới đã dịch chuyển trọng tâm giáo dục: từ giảng dạy lý thuyết sang hướng dẫn phản ứng thực tế trước bạo lực mạng xã hội, khuyến khích thói quen kiểm chứng thông tin, không tương tác với nội dung xấu, biết cách lưu giữ bằng chứng và tìm kiếm hỗ trợ. Các cơ sở giáo dục được khuyến nghị tăng cường giáo dục kỹ năng số và kỹ năng nhận diện thông tin xấu, độc cho học sinh, xây dựng môi trường học đường an toàn, lành mạnh, chủ động phòng ngừa vụ việc phát sinh từ mạng xã hội. Nếu nhà trường, gia đình và lực lượng chức năng kiên trì coi đây là việc làm thường xuyên, không gian mạng của thế hệ trẻ có cơ hội trở nên an toàn và có trách nhiệm hơn.
