Giá lúa mì, ngô và đậu tương: Đỉnh 3 năm là lời cảnh báo
Đợt tăng vọt của giá lúa mì tương lai, giá ngô cao nhất và đậu tương neo cao hiện nay là hiện tượng khi đồng thời nhiều vùng sản xuất lớn trên thế giới bị ảnh hưởng bởi hạn hán châu Âu Mỹ, nắng nóng, mưa lũ và gián đoạn logistics, khiến rủi ro cung cấp nông sản toàn cầu tăng mạnh, đẩy các thị trường kỳ hạn lên mức cao nhất trong hơn ba năm. Đây không chỉ là biến động giá ngắn hạn, mà là dấu hiệu của một chu kỳ bất ổn mới, nơi khí hậu và địa chính trị cùng lúc siết chặt nguồn cung. Đáng nói, đợt tăng này xảy ra đúng mùa thu hoạch chính ở nhiều nước, nên thay vì kéo giá xuống, nguồn hàng mới lại bị nghẽn ở cả ruộng lẫn cảng. Quan điểm hợp lý lúc này là coi mặt bằng giá cao như trạng thái "bình thường mới", và chuẩn bị cho nhiều mùa vụ tiếp theo đầy rủi ro.
Biển Đen: điểm nghẽn địa chính trị khiến giá lúa mì bùng nổ
Giá lúa mì tương lai tăng sốc không phải vì thiếu ngũ cốc ngay lập tức, mà vì thị trường sợ nguồn hàng từ Biển Đen bị khóa van trong thời gian dài. Xung đột và tấn công leo thang vào cảng, hạ tầng vận tải ở Nga và Ukraine tạo cảm giác rằng chuỗi cung ứng có thể bị đứt gãy hoàn toàn ngay giữa mùa thu hoạch. Theo Bộ Nông nghiệp Mỹ, riêng hai nước này chiếm hơn một phần tư xuất khẩu lúa mì toàn cầu trong niên vụ 2025/26, nên bất kỳ cú sốc nào cũng nhanh chóng chuyển thành cú nhảy trên bảng giá. Câu nói dễ trích dẫn ở đây là: "Giá lúa mì Chicago có lúc đạt mức cao nhất kể từ tháng 2/2023, tăng hơn 54% từ đầu năm". Điều nguy hiểm là các quỹ đầu cơ đang tận dụng tâm lý hoảng sợ để mua đóng vị thế bán, thổi thêm gió vào cơn bão giá, trong khi các nút thắt logistics tại cảng Nga, tuyến sông Danube vẫn chưa có lời giải rõ ràng.
Hạn hán châu Âu Mỹ và thời tiết cực đoan: cú đánh kép vào mùa màng
Nếu Biển Đen là tác nhân địa chính trị, thì hạn hán châu Âu Mỹ và thời tiết cực đoan lại là lực đẩy khí hậu khiến biến động nông sản toàn cầu trở nên dai dẳng. Ở Mỹ, khu vực Corn Belt chịu nắng nóng, mưa lớn bất thường, khiến tỷ lệ ngô đạt chất lượng "tốt đến xuất sắc" bị hạ xuống còn 57%. Ước tính năng suất ngô của Mỹ thấp hơn rõ rệt so với dự báo trước đó, đẩy giá ngô lên mức cao nhất kể từ tháng 7/2023. Tại châu Âu, hạn hán kéo dài làm thiếu thức ăn chăn nuôi ở Cộng hòa Czech, buộc nông dân phải giảm đàn và thậm chí giết mổ bò sớm để cắt chi phí. Pháp cũng phải tung hỗ trợ hàng trăm triệu euro cho nông dân chịu thiệt hại do nắng nóng và hạn hán. Đáng lo hơn, thiếu ẩm tại những vùng trồng trọng điểm ở Ukraine đang đe dọa vụ gieo lúa mì vụ đông tới, khiến rủi ro cung cấp nông sản diễn ra không chỉ trong một mùa mà có thể kéo dài sang năm sau.
Từ ca cao Tây Phi đến Trung Quốc: Vòng tròn rủi ro lan rộng
Một sai lầm phổ biến là nghĩ rằng khủng hoảng chỉ nằm ở một vài mặt hàng như lúa mì hay ngô, trong khi thực tế rủi ro cung cấp nông sản đang lan sang nhiều nhóm khác. Dự báo sản lượng ca cao từ Tây Phi bị hạ thấp do khô hạn và dịch bệnh cây trồng, góp phần kéo giảm xuất khẩu ca cao và tác động đến cán cân thương mại nông sản của EU. Ngược dòng, EU vừa tăng xuất lúa mì sang các thị trường như Ai Cập, Ấn Độ, Ukraine, đồng thời giảm mạnh nhập khẩu ngũ cốc, nhưng bản thân khối này lại phải tăng nhập hạt hướng dương vì hai vụ mùa liên tiếp kém thuận lợi. Ở châu Á, Trung Quốc đối mặt nắng nóng kỷ lục tại nhiều tỉnh phía bắc và mưa lũ tại Hắc Long Giang, nơi trồng ngô, đậu tương chủ lực. Thiệt hại mùa màng khiến nước này tăng mạnh nhập ngô, cao lương và lúa mạch làm thức ăn chăn nuôi, nghĩa là cạnh tranh nguồn hàng với các nước nhập khẩu khác. Bức tranh chung là mọi mắt xích đều căng, nên bất kỳ cú sốc mới nào cũng có thể làm thị trường thêm hỗn loạn.
Doanh nghiệp Việt Nam cần làm gì trước “bình thường mới” của giá nông sản?
Đối với doanh nghiệp Việt Nam, đây không còn là câu chuyện xa xôi trên thị trường kỳ hạn, mà là áp lực rất gần lên từng bảng kê chi phí. Giá nguyên liệu thế giới neo cao khiến doanh nghiệp thức ăn chăn nuôi và chế biến thực phẩm đối mặt bài toán chi phí đầu vào phình to, trong khi khả năng tăng giá bán lại bị giới hạn bởi sức mua của người tiêu dùng. Khối lượng nhập khẩu tăng mạnh trong bối cảnh giá vẫn cao làm biên lợi nhuận co hẹp, đặc biệt với các đơn vị dùng lúa mì làm nguyên liệu chính. Thực tế này buộc doanh nghiệp phải chủ động hơn: đa dạng hóa nguồn cung, ký hợp đồng dài hạn để giảm rủi ro giá, tăng tỷ lệ dùng nguyên liệu nội địa khi có thể, và đầu tư vào quản trị rủi ro giá trên thị trường phái sinh. Về phía cơ quan quản lý, việc theo dõi sát tình hình Biển Đen, thời tiết tại Mỹ và châu Âu để có kịch bản nhập khẩu, dự trữ linh hoạt là cần thiết. Kết luận thẳng thắn là: không ai còn xa lạ với "sóng giá" nữa; câu hỏi duy nhất là chúng ta chuẩn bị tốt đến đâu để sống chung với nó.
