Chuyển đổi khí tự nhiên: Bước ngoặt cho hệ sinh thái năng lượng Mekong Delta
Chuyển đổi khí tự nhiên ở Đồng bằng sông Cửu Long là quá trình thay thế dần các nhà máy điện than và dầu bằng các nhà máy sử dụng khí trong nước, gắn với chuỗi mỏ, đường ống và trung tâm điện lực, nhằm nâng hiệu quả vận hành, giảm phát thải và củng cố an ninh năng lượng dài hạn cho toàn vùng. Trọng tâm hiện nay là cụm nhà máy điện Ô Môn, cùng các dự án Long Phú 1 và Sông Hậu 2, đang định hình lại cách khu vực này sản xuất và tiêu thụ điện. Dự án chuyển đổi Nhà máy Nhiệt điện Ô Môn I sang sử dụng khí Lô B được triển khai với hợp đồng EPC ký tháng 9-2025 và khởi công vào tháng 3-2026. Điều này cho thấy mục tiêu không chỉ là đổi nhiên liệu, mà là đặt lại chiến lược phát triển năng lượng Mekong Delta theo hướng ít rủi ro hơn về môi trường và nguồn cung.
Ô Môn I: Không chỉ đổi nhiên liệu, mà đổi cách vận hành hệ thống điện
Nhà máy điện Ô Môn I công suất 660 MW, gồm hai tổ máy đưa vào vận hành từ 2009 và 2015, lâu nay là trụ cột cung cấp điện cho khu vực. Việc chuyển đổi sang khí Lô B được coi là “bài kiểm tra” đầu tiên cho khả năng chuyển đổi khí tự nhiên ở quy mô lớn. Dự án dự kiến đồng bộ, chạy thử khí vào cuối 2027, nhưng có thể lùi sang đầu 2028 để đồng bộ với Ô Môn IV tùy nhu cầu điều độ của EVN. Đây là sự thận trọng cần thiết, nhưng cũng cho thấy hệ thống vẫn ưu tiên an toàn cung ứng hơn là tốc độ chuyển đổi. Việc đưa khí Lô B vào nhà máy giúp nâng hiệu quả vận hành, giảm phát thải so với nhiên liệu phát thải cao hơn và khai thác hiệu quả nguồn khí trong nước để bảo đảm nguồn cung năng lượng cho Tây Nam Bộ. Câu hỏi là: chúng ta sẽ duy trì “lối cũ” bao lâu trước khi chấp nhận rủi ro ngắn hạn để đổi lấy lợi ích dài hạn?
Chuỗi Lô B - Ô Môn và dự án Long Phú 1: Hiệu quả hay chiếc gậy hai đầu?
Chuỗi khí - điện Lô B - Ô Môn là một trong những chuỗi dự án năng lượng có quy mô đầu tư lớn tại Việt Nam, gồm mỏ khí Lô B, hệ thống đường ống trung nguồn và các nhà máy Ô Môn 1, 2, 3, 4. Dòng khí đầu tiên dự kiến đưa về trong năm 2027. Vấn đề nằm ở chỗ chuỗi này phụ thuộc lẫn nhau: nếu khí về mà nhà máy chưa sẵn sàng, hoặc ngược lại, cả hệ thống bị kẹt. Trong khi Ô Môn 4 đã thi công, Ô Môn 3 chuẩn bị chọn tổng thầu, thì Ô Môn 2 vẫn vướng đàm phán giá điện và cam kết bao tiêu. Song song, dự án Long Phú 1 công suất 1.200 MW đang tái triển khai sau thời gian dài đình trệ, nhưng mục tiêu vận hành tổ máy số 1 trong 2027 được chính chủ đầu tư đánh giá là rất thách thức. Đây là mặt trái: chuyển đổi khí tự nhiên tiến lên, nhưng nhiệt điện than như Long Phú 1 vẫn kéo lùi quỹ carbon tương lai của vùng.
Sông Hậu 2 và bài toán tư duy phát triển bền vững
Nhà máy Nhiệt điện Sông Hậu 2 công suất 2.120 MW được xem là “ca khó” khi gặp nhiều vướng mắc về vốn và phương án đầu tư, nên phải xử lý thêm trước khi triển khai. Dù mục tiêu là đưa nhà máy vào phát điện trong 2030, cách tiếp cận vẫn nặng về bổ sung công suất hơn là đặt câu hỏi: liệu thêm một dự án nhiệt điện lớn có phù hợp với tầm nhìn phát triển bền vững ở Đồng bằng sông Cửu Long? Cùng lúc, Công ty Nhiệt điện Cần Thơ đang chuyển đổi số, hiện đại hóa quản lý, ứng dụng công nghệ và phát triển nguồn nhân lực để nâng hiệu quả vận hành, an toàn và độ tin cậy. Điều này cho thấy chuyển đổi nhiên liệu không thể tách khỏi chuyển đổi tư duy quản trị. Nếu vẫn tính toán dự án theo lối cũ – ưu tiên tăng công suất ngắn hạn, bỏ qua chi phí môi trường dài hạn – thì mọi nỗ lực chuyển đổi khí tự nhiên sẽ mất nhiều ý nghĩa.
An ninh năng lượng cho Mekong Delta: Không thể chỉ dựa vào thêm công suất
Phó Thủ tướng Phạm Gia Túc nhấn mạnh bảo đảm an ninh năng lượng là yêu cầu quan trọng để Đồng bằng sông Cửu Long trở thành cực tăng trưởng mới của cả nước. Theo Quy hoạch điện VIII điều chỉnh, các dự án điện khí dùng nguồn khí trong nước vẫn nằm trong kế hoạch phát triển nguồn điện đến 2030, đặc biệt là Trung tâm Điện lực Ô Môn gắn với khí Lô B. Điều này hợp lý: khai thác hiệu quả nguồn khí nội địa giúp giảm lệ thuộc nhập khẩu, nâng độ ổn định cung ứng và giảm phần nào phát thải. Nhưng an ninh năng lượng không đồng nghĩa với “xây càng nhiều nhà máy càng tốt”. Nó đòi hỏi nâng hiệu quả sử dụng điện, giảm thất thoát, đa dạng hóa nguồn và nhất quán với mục tiêu giảm phát thải. Nếu Mekong Delta muốn trở thành trung tâm năng lượng, vùng phải dám đặt tiêu chuẩn cao hơn: ưu tiên chuyển đổi khí tự nhiên, song song siết chặt tiêu chí môi trường với các dự án than còn lại và đẩy nhanh chuyển đổi tư duy quản trị ở mọi cấp.
