Một thời điểm bứt phá cho hạ tầng giao thông Mekong
Hạ tầng giao thông Mekong hiện bước vào giai đoạn chuyển mình mạnh với tuyến đường sắt TP.HCM Cần Thơ, cao tốc Đồng bằng sông Cửu Long ven biển và trục cao tốc CT.33, tạo mạng lưới kết nối mới giữa TP.HCM, Cần Thơ và vùng Tây Nam Bộ, ảnh hưởng trực tiếp tới logistics, chuỗi cung ứng và cấu trúc phát triển kinh tế của toàn khu vực. Trong bức tranh đó, đường sắt TP.HCM – Cần Thơ đã hoàn thành nghiên cứu tiền khả thi và được Ban Quản lý dự án Mỹ Thuận báo cáo Bộ Xây dựng. Song song, Bộ Xây dựng giao Ban Quản lý dự án 7 lập báo cáo tiền khả thi cao tốc Hà Tiên – Rạch Giá – Bạc Liêu dài gần 194 km, trong khi Cần Thơ và Vĩnh Long làm việc về phương án đầu tư đoạn Vĩnh Long – Cần Thơ thuộc trục CT.33. Đây không còn là những ý tưởng rời rạc, mà là một chiến lược hạ tầng đồng bộ đang hình thành.
Đường sắt TP.HCM Cần Thơ: trục xương sống mới của logistics vùng
Tuyến đường sắt TP.HCM – Cần Thơ dài khoảng 175,2 km, đi qua TP.HCM, Tây Ninh, Đồng Tháp, Vĩnh Long và Cần Thơ, phục vụ cả vận tải hành khách lẫn hàng hóa. Thiết kế đường đơn khổ 1.435 mm giai đoạn đầu, tốc độ tới 160 km/h cho tàu khách và 120 km/h cho tàu hàng, cùng hệ thống điện khí hóa, tín hiệu hiện đại cho thấy mục tiêu rõ ràng: biến đường sắt thành trục vận tải có năng lực cao, ổn định, giảm phụ thuộc vào đường bộ. Quan trọng hơn, dự án được định hướng đầu tư công thay vì dự án cao tốc PPP hay PPP đường sắt; đơn vị tư vấn nhận định mô hình PPP với đường sắt ở nhiều nơi buộc Nhà nước phải tăng hỗ trợ, nên lựa chọn đầu tư công để “bảo đảm tính khả thi”. Theo kế hoạch, chủ trương đầu tư sẽ được trình Quốc hội vào tháng 8/2026, mở ra khả năng hình thành một xương sống logistics mới cho vùng Mekong trong thập niên tới.
Cao tốc ven biển Hà Tiên – Rạch Giá – Bạc Liêu: không chỉ là một con đường
Cao tốc Hà Tiên – Rạch Giá – Bạc Liêu, dài khoảng 193,8 km, được định hướng như một cao tốc Đồng bằng sông Cửu Long xuyên suốt, kết nối biên giới Tây Nam với các trung tâm kinh tế vùng. Điểm đầu tại Quốc lộ N1, có nhánh nối cửa khẩu Hà Tiên; điểm cuối giao Quốc lộ 1 ở Bạc Liêu. Không chỉ chia sẻ lưu lượng với Quốc lộ 80 và 61, tuyến này được kỳ vọng rút ngắn thời gian vận chuyển hàng hóa, hành khách, tăng kết nối khu vực cửa khẩu Hà Tiên với các đô thị, trung tâm kinh tế trong vùng. Khi hình thành, đây sẽ là một hành lang giao thông mới nối An Giang, Cần Thơ, Cà Mau, hoàn thiện mạng lưới cao tốc vùng Mekong, giảm áp lực cho các quốc lộ hiện hữu và nâng cao an toàn giao thông. Đáng chú ý, giải pháp cầu cạn được ưu tiên thay cho đắp nền, trong bối cảnh nguồn cát san lấp khan hiếm, đồng thời hạn chế xáo trộn đất nông nghiệp, hệ thống thủy lợi.
CT.33 Vĩnh Long – Cần Thơ: gắn kết trục Đông và Tây Mekong
Trục cao tốc TP.HCM – Cần Thơ – Cà Mau (CT.33) được điều chỉnh quy hoạch với tổng chiều dài khoảng 283 km, chia thành ba đoạn: TP.HCM – Vĩnh Long, Vĩnh Long – Cần Thơ và Cần Thơ – Cà Mau. Đoạn Vĩnh Long – Cần Thơ dài khoảng 86 km, quy mô 4 làn xe với 2 làn dừng khẩn cấp, tốc độ thiết kế 100 km/h. Theo phương án tư vấn, khoảng 63 km sẽ là cầu cạn để hạn chế tác động đến khu dân cư, thủy lợi và đất sản xuất nông nghiệp. Đây là lựa chọn mang tính nguyên tắc: hạ tầng giao thông Mekong phải tôn trọng đặc thù địa chất yếu, hệ thống kênh rạch và vai trò sống còn của nông nghiệp. Việc nghiên cứu CT.33 có ý nghĩa đặc biệt với mạng lưới giao thông phía Đông Đồng bằng sông Cửu Long; khi kết nối với cao tốc Châu Đốc – Cần Thơ – Sóc Trăng và các cảng biển, nó sẽ giúp logistics vùng tiệm cận chuẩn mực một vùng kinh tế mở, thay vì chỉ dựa vào quốc lộ 1.
Tác động đến người dân và bài kiểm tra về quản trị dự án
Ở góc độ người dân, những tuyến đường mới sẽ trực tiếp đổi thay đời sống. Cao tốc Hà Tiên – Rạch Giá – Bạc Liêu được kỳ vọng giảm áp lực giao thông, tăng khả năng cơ động và bảo đảm quốc phòng, an ninh vùng biên giới Tây Nam. Khi hoàn thiện, CT.33 sẽ tăng kết nối giữa các trung tâm đô thị, cảng biển, đường thủy nội địa và hệ thống logistics, đồng thời giảm tải cho Quốc lộ 1 – quốc lộ dài nhất cả nước. Đường sắt TP.HCM – Cần Thơ nếu vận hành đúng thiết kế tốc độ sẽ biến hành trình liên vùng thành câu chuyện vài giờ, thay vì cả ngày trên quốc lộ. Tuy nhiên, tác động tích cực chỉ thành hiện thực nếu tiến độ được giữ vững: cao tốc Hà Tiên – Rạch Giá – Bạc Liêu đặt mục tiêu hoàn tất tiền khả thi đến quý III/2026, khả thi trong quý I/2027, thiết kế kỹ thuật quý II/2027 và lựa chọn nhà thầu trong quý III/2027, để có thể khởi công năm 2027. Những khung thời gian này sẽ là bài kiểm tra năng lực phối hợp, giải phóng mặt bằng và minh bạch đầu tư công của toàn vùng.
