Cao tốc Việt Nam 2030: bài toán 5.000 km và 846 nghìn tỷ đồng
Chiến lược phát triển cao tốc Việt Nam 2030 là kế hoạch hoàn thành hơn 5.000 km đường bộ cao tốc với trọng tâm huy động vốn PPP hạ tầng từ khu vực tư nhân để bù đắp khoảng trống ngân sách, qua đó đẩy nhanh kết nối vùng và nâng cấp năng lực cạnh tranh quốc gia trong giai đoạn mới.
Điểm mấu chốt là: nếu không thu hút được 846 nghìn tỷ đồng vốn ngoài ngân sách, mục tiêu cao tốc Việt Nam 2030 sẽ chỉ nằm trên giấy. Quy hoạch đặt ra yêu cầu đến năm 2030 hoàn thành trên 5.000 km cao tốc; trong 5 năm tới phải xây mới 2.829 km và mở rộng 1.187 km hiện hữu, với tổng nhu cầu vốn khoảng 1,269 triệu tỷ đồng. Trong khi đó, ngân sách nhà nước dự kiến chỉ cân đối khoảng 423 nghìn tỷ đồng, tức còn thiếu khoảng 846 nghìn tỷ đồng phải huy động từ các nguồn ngoài ngân sách. Nhìn ở góc độ chính sách, đây là lúc Việt Nam buộc phải coi PPP là kênh đầu tư chính chứ không phải phụ trợ cho đầu tư công.
29 dự án PPP ưu tiên: vốn mồi nhà nước và vai trò tư nhân
Ngày 29/9/2026 tại Hà Nội, Bộ Xây dựng tổ chức Hội nghị xúc tiến đầu tư phát triển đường bộ cao tốc giai đoạn 2026-2030, chính thức "mở sổ" gọi vốn xã hội cho mạng lưới cao tốc mới. Tại đây, danh mục 29 dự án cao tốc ưu tiên kêu gọi đầu tư theo phương thức đối tác công – tư (PPP) được công bố, với tổng mức đầu tư dự kiến 922.812 tỷ đồng. Danh mục nhấn trọng tâm vào các trục chiến lược như mở rộng cao tốc Bắc – Nam phía Đông, các tuyến vành đai đô thị lớn, hành lang kinh tế Đông – Tây, Tây Nguyên và Đồng bằng sông Cửu Long. Một phát biểu đáng trích dẫn tại hội nghị là nhận định: “Mỗi đồng vốn nhà nước tham gia đã huy động gần 3 đồng vốn ngoài ngân sách, thể hiện vai trò vốn mồi của Nhà nước”. Điều này cho thấy nếu thiết kế tài chính hợp lý, đầu tư tư nhân giao thông vẫn nhìn thấy cơ hội sinh lời dù rủi ro không nhỏ.
Vì sao huy động vốn giao thông qua PPP là lựa chọn không thể né
Sau 25 năm đầu tư kiên trì, Việt Nam đã đưa vào khai thác 3.345 km cao tốc, vượt mục tiêu 3.000 km của giai đoạn 2021-2025 và đang thi công thêm 1.252 km. Thành tựu này chứng minh hạ tầng giao thông là lĩnh vực có sức hút nếu cơ chế đủ rõ ràng. Nhưng cũng chính các con số này chỉ ra giới hạn: tốc độ mở rộng cao tốc đang đi nhanh hơn khả năng chi trả của ngân sách. Khoảng cách lớn giữa nhu cầu vốn và khả năng cân đối ngân sách buộc Nhà nước phải đa dạng hóa kênh huy động, trong đó khu vực tư nhân phải song hành cùng đầu tư công. Theo đại diện cơ quan quản lý, khung pháp lý về PPP, đấu thầu và đường bộ đã từng bước hoàn thiện các cơ chế quan trọng như chia sẻ tăng, giảm doanh thu, gắn mức phí với phương án tài chính, minh bạch thu phí ETC và phân cấp cho địa phương. Nói cách khác, luật đã “đi trước một bước”, vấn đề còn lại là dám áp dụng đúng tinh thần chia sẻ rủi ro thay vì đẩy hết cho nhà đầu tư.
Cơ hội cho vốn tư nhân: dư địa lớn nhưng điều kiện không dễ
Theo các nghị quyết và quy hoạch đã được phê duyệt, giai đoạn 2026-2035, Việt Nam dự kiến triển khai hàng loạt dự án hạ tầng lớn như đường sắt tốc độ cao, metro và các tuyến cao tốc liên vùng; riêng giai đoạn 2026-2030 có 132 dự án do Bộ Xây dựng làm cơ quan chủ quản với nhu cầu vốn hơn 1,5 triệu tỷ đồng, cho thấy dư địa rất lớn cho vốn tư nhân thông qua mô hình PPP. Thực tế từ năm 2021 đến nay, đã có 444.571 tỷ đồng được huy động theo phương thức PPP cho 17 dự án BOT, chứng tỏ khi cơ chế phù hợp, nhà đầu tư vẫn sẵn sàng bỏ vốn vào giao thông. Nhiều tập đoàn tư nhân đã chủ động tham gia các dự án hạ tầng lớn theo hình thức PPP, trong đó có cả các công trình hàng không, đường vành đai và cao tốc liên vùng, qua đó cho thấy đầu tư tư nhân giao thông không còn là “sân chơi thử nghiệm” mà đã bước vào giai đoạn chọn lọc nhà đầu tư có năng lực huy động vốn và quản trị rủi ro dài hạn.
Thách thức PPP: từ chia sẻ rủi ro tới tổ chức thực thi
Mấu chốt của vốn PPP hạ tầng không nằm ở lời kêu gọi chung chung, mà ở thiết kế cụ thể từng dự án: tỷ lệ vốn nhà nước, cơ chế chia sẻ rủi ro doanh thu, giải phóng mặt bằng và ổn định chính sách. Một số đề xuất từ phía doanh nghiệp cho thấy thực tế khó khăn: có phương án tính toán tỷ lệ vốn nhà nước tham gia đến 70%, còn lại 30% do nhà đầu tư thu xếp, gồm vốn chủ sở hữu và nguồn huy động hợp pháp, đồng thời nhấn mạnh đây mới chỉ là phương án sơ bộ và chỉ phù hợp nếu đáp ứng các điều kiện của luật PPP hiện hành. Kết luận hội nghị, Bộ Xây dựng khẳng định quyết tâm hoàn thành trên 5.000 km cao tốc vào năm 2030 để tạo nền tảng cho mục tiêu tăng trưởng GDP bình quân từ 10%/năm trở lên, đồng thời yêu cầu các bộ, ngành phải khẩn trương tháo gỡ thủ tục, triển khai cơ chế chia sẻ rủi ro doanh thu, còn địa phương chủ động giải phóng mặt bằng và ngân hàng chuẩn bị gói vốn trung, dài hạn. Nói thẳng: nếu khâu tổ chức thực thi không thay đổi, 846 nghìn tỷ đồng sẽ chỉ là con số trên slide hội nghị.
