Cột mốc 50 ha: Tín hiệu sớm cho tương lai đường sắt cao tốc Hà Nội – Quảng Ninh
Dự án đường sắt cao tốc Hà Nội – Quảng Ninh là tuyến đường đôi khổ 1.435 mm dài khoảng 121 km, thiết kế tốc độ 350 km/h, nối từ khu Trung tâm Hội chợ triển lãm Quốc gia ở Đông Anh tới khu công viên công cộng phường Tuần Châu, đi qua Hà Nội, Bắc Ninh, Hải Phòng và Quảng Ninh, được xem là tuyến đường sắt cao tốc đầu tiên được khởi công tại Việt Nam.
Điểm mới nhất – và quan trọng nhất lúc này – là Quảng Ninh đã bàn giao hơn 50 ha mặt bằng để triển khai tuyến đường sắt cao tốc Hà Nội – Quảng Ninh do VinSpeed đầu tư. Trong tổng số khoảng 568 ha đất cần cho cả dự án, riêng Quảng Ninh chiếm 286,5 ha, tức một nửa quỹ đất toàn tuyến. Điều này có nghĩa: nếu Quảng Ninh chậm, cả dự án chậm; nếu Quảng Ninh bứt tốc, cơ hội vận hành vào năm 2028 mới có thể trở thành hiện thực.
Tuyến đường sắt cao tốc này không chỉ là một dự án hạ tầng giao thông; nó là phép thử đầu tiên xem Việt Nam có đủ năng lực tổ chức, giải phóng mặt bằng 2026 và thi công đồng bộ một công trình tốc độ 350 km/h hay không.
Giải phóng mặt bằng 2026: Nút thắt sống còn của dự án VinSpeed Quảng Ninh
Theo các báo cáo địa phương, toàn tỉnh Quảng Ninh hiện đang triển khai giải phóng mặt bằng cho 22 dự án trọng điểm, với diện tích phải thu hồi lên tới hơn 8.663 ha, liên quan gần 16.000 tổ chức và hộ dân. Trong số này, tuyến đường sắt cao tốc Hà Nội – Quảng Ninh được xem là dự án có yêu cầu cao nhất về tiến độ giải phóng mặt bằng.
Với riêng dự án VinSpeed, 7 xã, phường có tuyến đi qua đang kiểm đếm, xác định nguồn gốc đất và tài sản, đặt mục tiêu hoàn thành giải phóng mặt bằng trước ngày 30/9/2026 theo chỉ đạo của UBND tỉnh. "Đến nay, các địa phương đã bàn giao hơn 50 ha mặt bằng", nhưng trong khoảng 2 tháng tới, Quảng Ninh vẫn phải hoàn thành thu hồi hơn 100 ha còn lại.
Vướng mắc lớn nhất là xác minh nguồn gốc đất – hồ sơ hình thành qua nhiều thời kỳ, chồng chéo, dễ tranh chấp. Việc tỉnh phải họp giao ban hàng ngày, tăng cường cán bộ chuyên môn xuống tận Đông Mai, Uông Bí, Hoàng Quế, Yên Tử và tổ chức tổ công tác lưu động cho thấy: nếu không có kỷ luật tiến độ thép, mục tiêu giải phóng mặt bằng 2026 sẽ chỉ là khẩu hiệu.
Tuyến 350 km/h đầu tiên: Công nghệ, thiết kế và áp lực tiến độ
Về kỹ thuật, tuyến đường sắt cao tốc Hà Nội – Quảng Ninh được thiết kế gần như hoàn toàn trên cao: khoảng 116 km trên cao và khoảng 4 km trên mặt đất, với 9 cầu vượt sông và 11 cầu cạn vượt đường sắt, đường bộ hiện hữu. Tốc độ thiết kế trên tuyến chính đạt 350 km/h, riêng đoạn qua Hà Nội là 120 km/h.
VinSpeed dự kiến đầu tư 16 đoàn tàu, mỗi đoàn 7–8 toa, sức chứa trên 600 hành khách. Đây không phải con số nhỏ: với tần suất 60 phút/chuyến giờ cao điểm trong năm đầu vận hành 2028, sau đó giảm còn 30 phút năm 2030, 20 phút năm 2035, 15 phút năm 2040 và 12 phút năm 2045, mạng lưới này đang đặt ra tiêu chuẩn hoàn toàn mới cho giao thông đường sắt Việt Nam.
Ghi nhận tại phường Tuần Châu cho thấy, ngay cả trong kỳ nghỉ Quốc khánh, công trường dự án vẫn hoạt động nhộn nhịp với hàng trăm công nhân chia ca làm việc. Điều này không chỉ là biểu tượng “thi công xuyên lễ”; nó là bằng chứng cho áp lực tiến độ cực lớn nếu muốn đưa tuyến đường sắt cao tốc 350 km/h đầu tiên vào vận hành trong năm 2028.
Từ Hà Nội tới Hạ Long 23 phút: Lợi ích thực tế và cái giá của chậm trễ
Theo kế hoạch, dự án dự kiến hoàn thành và đi vào khai thác thương mại trong năm 2028, rút ngắn thời gian di chuyển từ Hà Nội tới Quảng Ninh từ hơn 2 giờ xuống khoảng 23 phút, nhanh gấp 5–7 lần hiện nay. Với 5 ga gồm Cổ Loa, Gia Bình, Ninh Xá, Yên Tử và Hạ Long, cùng một depot tại ga cuối, tuyến này có thể tái định nghĩa hoàn toàn không gian di chuyển của hành khách lẫn hàng hóa trên hành lang Hà Nội – Hạ Long.
Thực tế, đường sắt cao tốc Hà Nội không chỉ phục vụ du lịch tới Hạ Long. Nó biến hành lang Hà Nội – Bắc Ninh – Hải Phòng – Quảng Ninh thành một trục đô thị – công nghiệp mới, nơi 23 phút di chuyển biến nhiều chuyến đi trong ngày trở nên bình thường. Nếu bỏ lỡ thời điểm vàng giải phóng mặt bằng 2026, mọi lợi ích này sẽ lùi lại ít nhất vài năm, đồng nghĩa chi phí cơ hội khổng lồ cho cả vùng.
Dự án VinSpeed Quảng Ninh vì thế là bài kiểm tra đầu tiên cho mô hình hợp tác công – tư trong hạ tầng quy mô lớn. Nếu dự án đạt đúng tiến độ giải phóng mặt bằng 2026 và vận hành 2028, Việt Nam sẽ có một “case study” sống động cho các tuyến đường sắt cao tốc tiếp theo; nếu không, niềm tin thị trường vào các cam kết tiến độ sẽ là thứ bị bào mòn nhanh nhất.
