Đường sắt cao tốc: Sân khấu mới của các nhà thầu xây dựng Việt Nam
Cuộc đua nhà thầu đường sắt cao tốc tại Việt Nam là quá trình các doanh nghiệp xây dựng trong nước cạnh tranh hợp đồng thiết kế, thi công và cung cấp hạ tầng cho những tuyến đường sắt tốc độ cao và đường sắt đô thị, qua đó định hình lại thứ hạng, năng lực và tầm ảnh hưởng của toàn ngành xây dựng giao thông trong nhiều thập kỷ tới. Thị trường này không chỉ là câu chuyện thêm một mảng việc mới, mà là phép thử năng lực tổng hợp: từ tài chính, công nghệ, nhân lực đến khả năng hợp tác quốc tế. Ai chiếm được vị trí dẫn đầu hôm nay nhiều khả năng sẽ nắm lợi thế trên các dự án hạ tầng quy mô lớn trong tương lai, khi nhu cầu kết nối liên vùng và liên đô thị ngày càng tăng.
Đạt Phương và hợp đồng xây dựng Vingroup: Bước nhảy vào đường sắt cao tốc
Tập đoàn Đạt Phương đã có bước đi mang tính bước ngoặt khi ký hợp đồng với VinSpeed – đơn vị thuộc Vingroup – để thi công hạng mục đúc và lao dầm tại dự án đường sắt tốc độ cao Hà Nội - Quảng Ninh. Đây là một trong những hợp đồng xây dựng Vingroup đáng chú ý nhất trong lĩnh vực hạ tầng giao thông, với gói thầu đúc và lao dầm cầu điển hình từ Km0+000 đến Km13+499 có giá trị gần 2.294 tỷ đồng. Dự án Hà Nội Quảng Ninh dài khoảng 120-121km, đi qua Hà Nội, Bắc Ninh, Hải Phòng và Quảng Ninh, với điểm đầu tại Vinhomes Cổ Loa và điểm cuối ở Vinhomes Hạ Long Xanh. "Dự án đặt mục tiêu hoàn thành và đưa vào khai thác trong năm 2028", tạo áp lực tiến độ lớn nhưng đồng thời là cơ hội để Đạt Phương chứng minh năng lực trên một tuyến đường sắt cao tốc mang tính biểu tượng.
Đèo Cả, Vinaconex, FECON: Chuẩn bị dài hơi cho đường sắt Bắc - Nam
Trong khi Đạt Phương ghi dấu tại dự án Hà Nội Quảng Ninh, những tên tuổi lớn như Đèo Cả, Vinaconex, FECON lại đang âm thầm xây nền cho các tuyến đường sắt tốc độ cao Bắc - Nam. Họ hiểu rằng, cạnh tranh thầu xây dựng ở mảng này không chỉ xoay quanh giá bỏ thầu, mà nằm ở khả năng đáp ứng yêu cầu kỹ thuật và tổ chức thi công phức tạp. Nhiều doanh nghiệp đã chủ động chuẩn bị nguồn nhân lực và máy móc thiết bị, đồng thời học hỏi kinh nghiệm từ các quốc gia có hệ thống đường sắt phát triển, hướng tới "miếng bánh" xây dựng có tổng giá trị ước tính khoảng 33,5 tỷ USD. Với tầm nhìn đó, cuộc chơi nhà thầu đường sắt cao tốc sẽ không dành cho những doanh nghiệp chỉ quen làm các gói thầu truyền thống, thiếu chiến lược đầu tư dài hạn cho công nghệ và con người.
Xây năng lực: Từ giảng đường đến công trường
Một điểm đáng chú ý là nhiều nhà thầu đã chọn cách xây năng lực từ gốc: đào tạo và liên kết với các trường đại học. Tổng Công ty Xây dựng số 1 hợp tác với Trường Đại học Bách khoa TP.HCM tổ chức chương trình "Đường sắt tốc độ cao - Đường sắt đô thị", tập trung vào thiết kế, thi công, tổ chức và quản lý dự án đường sắt và công trình hầm. Lãnh đạo doanh nghiệp nhấn mạnh, cơ hội từ các dự án hạ tầng chỉ trở thành năng lực thực tế khi có sự chuẩn bị sớm và bài bản. Đèo Cả từ năm 2023 đã hợp tác với các trường đại học để tuyển sinh, đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao cho ngành đường sắt theo mô hình đặt hàng tại nguồn và đào tạo tại chỗ. FECON thì nhận chuyển giao công nghệ xử lý nền móng, tường vây, chống thấm và thi công hầm đô thị từ Đức và Ý, sẵn sàng áp dụng cho các dự án đường sắt tốc độ cao.
Cuộc đua dài hạn: Ai có chiến lược sẽ dẫn dắt thị trường?
Nhìn vào những động thái hiện nay, có thể thấy cuộc đua nhà thầu đường sắt cao tốc không phải là cuộc “đánh nhanh thắng nhanh”, mà là đường trường yêu cầu tầm nhìn, vốn, công nghệ và khả năng hợp tác. Đạt Phương đã kịp in dấu bằng hợp đồng lớn với VinSpeed, bổ sung thêm một dự án hạ tầng quy mô lớn vào danh mục xây dựng của mình. Các tập đoàn như Đèo Cả, Vinaconex, FECON hay CC1 lại chọn xây nền tảng thông qua đầu tư vào nguồn nhân lực, khoa học công nghệ và hợp tác quốc tế. Trong giai đoạn tới, khi các tuyến đường sắt tốc độ cao Bắc - Nam bước vào giai đoạn triển khai, lợi thế sẽ thuộc về những doanh nghiệp đã tích lũy đủ năng lực tổng hợp. Cơ hội rất lớn, nhưng phần thưởng chỉ dành cho những nhà thầu dám đầu tư trước khi “miếng bánh” thực sự được chia.
