Mục tiêu 70% GDP: tham vọng lớn cho kinh tế biển Việt Nam
Mục tiêu xây dựng kinh tế biển Việt Nam theo Nghị quyết số 20 là chuyển toàn bộ không gian biển quốc gia từ chỗ chỉ là vùng tài nguyên để khai thác sang trở thành không gian phát triển tích hợp, nơi các tỉnh ven biển giữ vai trò động lực tăng trưởng, đóng góp phần lớn vào tổng sản phẩm quốc nội thông qua các ngành kinh tế biển xanh, hiện đại, gắn với bảo vệ hệ sinh thái và chủ quyền quốc gia trên biển.
Nghị quyết số 20-NQ/TW do Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm ký ban hành ngày 28/7/2026 đã chính thức đặt ra mục tiêu đến năm 2030, tổng GRDP của các tỉnh, thành phố ven biển đóng góp trên 70% GDP cả nước. Đây không chỉ là một con số ấn tượng; đó là tuyên bố rằng tương lai tăng trưởng của quốc gia nằm ở biển. Khi Trung ương xác định xây dựng và phát triển Việt Nam trở thành quốc gia biển mạnh là chiến lược lâu dài gắn với sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc, mọi chính sách kinh tế, quốc phòng, môi trường đều phải xoay quanh bài toán biển.
Câu hỏi quan trọng không còn là “có nên” hay “khi nào” phát triển kinh tế biển Việt Nam, mà là “làm thế nào” để các tỉnh ven biển thực sự trở thành cực tăng trưởng, chứ không chỉ là nơi khai thác tài nguyên thô với giá trị gia tăng thấp. Và ở đây, Nghị quyết số 20 thể hiện một bước chuyển: từ tổng quát chiến lược sang yêu cầu hành động cụ thể, có đo lường, có thời hạn rõ ràng đến 2030.
Từ quản trị tài nguyên sang kinh tế biển xanh: thay đổi cách nghĩ trước khi thay đổi cách làm
Nếu chỉ thêm vài khu công nghiệp ven biển hay vài cảng biển mới, Việt Nam sẽ không thể trở thành quốc gia biển mạnh. Thay đổi cốt lõi mà Nghị quyết số 20 yêu cầu là chuyển tư duy từ “khai thác tài nguyên” sang “quản trị không gian biển” và phát triển kinh tế biển xanh, hiện đại. Nói cách khác, quản lý biển không còn là phép cộng của từng ngành, từng địa phương; đó là bài toán tổng thể của một không gian liên kết chặt chẽ về sinh thái, kinh tế và an ninh.
Theo Cục Thủy sản và Kiểm ngư, công tác quản lý biển, tài nguyên biển phải coi biển là một thực thể thống nhất, nơi thủy sản, năng lượng tái tạo, du lịch biển và bảo tồn đa dạng sinh học buộc phải cùng ngồi chung một “bản quy hoạch”. Cách tiếp cận mới này cũng được thể hiện rõ khi ngành Nông nghiệp và Môi trường đẩy mạnh quản lý tổng hợp tài nguyên và môi trường biển, quy hoạch không gian biển, điều tra cơ bản và sử dụng bền vững tài nguyên biển.
Trên nền tảng đó, định hướng phát triển kinh tế biển Việt Nam được chuyển mạnh sang tăng trưởng xanh, coi trọng giá trị gia tăng, hiệu quả sử dụng tài nguyên và chất lượng sống của cộng đồng ven biển, thay vì chỉ đếm sản lượng khai thác hay số lượng dự án. Một phát biểu có thể trích dẫn là: “Nghị quyết số 20-NQ/TW xác định mục tiêu đến năm 2030 xây dựng nền tảng vững chắc để Việt Nam trở thành quốc gia biển mạnh”.
Quy hoạch không gian biển và vùng biển đa dụng: hạ tầng mềm cho một quốc gia biển mạnh
Những dãy lồng nuôi biển công nghệ cao đan xen với luồng hàng hải và khu vực điện gió ngoài khơi ở Quảng Ninh không phải sự tình cờ; đó là hình ảnh cụ thể của quy hoạch không gian biển được tổ chức lại theo hướng hiện đại, thay cho các hoạt động tự phát, manh mún như trước đây. Nếu coi cảng, khu nuôi biển hay điện gió là “hạ tầng cứng”, thì thể chế, dữ liệu và quy hoạch chính là “hạ tầng mềm” mang tính quyết định.
Một trong những nhiệm vụ quan trọng được Bộ Nông nghiệp và Môi trường tập trung là hoàn thiện Quy hoạch không gian biển quốc gia, không chỉ phân bổ khu vực ưu tiên cho từng ngành, mà còn kết nối thủy sản, năng lượng tái tạo, giao thông hàng hải, du lịch, bảo tồn thiên nhiên và quốc phòng, an ninh trong một chỉnh thể thống nhất. Trong bối cảnh mới, việc thiết lập các “vùng biển đa dụng” – nơi nuôi biển công nghiệp có thể kết hợp với công trình năng lượng hoặc khu bảo tồn để chia sẻ hạ tầng và bảo vệ môi trường – được xem là bước đi đột phá.
Song song với quy hoạch, việc xây dựng hệ thống cơ sở dữ liệu biển, từ địa chất, địa mạo, đa dạng sinh học đến hiện trạng sử dụng không gian biển, đang được chuẩn hóa và tích hợp, tạo nền tảng cho quản trị dựa trên khoa học và dữ liệu số. Đây là điều kiện để các tỉnh ven biển mở rộng không gian phát triển, tháo gỡ điểm nghẽn pháp lý và tránh xung đột lợi ích giữa các ngành, qua đó tiến gần hơn tới mục tiêu GRDP 70% vào năm 2030.
Cấp quyền sử dụng khu vực biển và rà soát pháp luật: trả lại sự ổn định cho nhà đầu tư và cộng đồng
Không thể yêu cầu doanh nghiệp đổ vốn vào nuôi biển công nghiệp hay điện gió ngoài khơi nếu quyền sử dụng khu vực biển mơ hồ và dễ bị thay đổi. Một trong những điểm mới quan trọng trong dự thảo Luật Tài nguyên, môi trường biển và hải đảo (sửa đổi) là đề xuất cấp Giấy chứng nhận quyền sử dụng khu vực biển. Khi quyền này được xác lập rõ ràng, người dân và doanh nghiệp có cơ sở pháp lý ổn định để đầu tư dài hạn vào các ngành kinh tế biển như nuôi biển, dịch vụ hậu cần nghề cá, cảng biển hay năng lượng tái tạo.
Ngay sau khi Nghị quyết số 20 được ban hành, ngành Nông nghiệp và Môi trường đã xác định ưu tiên rà soát, hoàn thiện hệ thống chính sách về quản lý tổng hợp tài nguyên và môi trường biển, quy hoạch không gian biển, điều tra cơ bản và sử dụng bền vững tài nguyên biển. Điều này không chỉ nhằm gỡ rối chồng chéo pháp luật, mà còn giúp các tỉnh ven biển có khung pháp lý rõ ràng để hoạch định chiến lược phát triển kinh tế biển xanh, thay vì chạy theo dự án ngắn hạn.
Tác động cuối cùng của những cải cách thể chế này phải được đo bằng đời sống người dân: khi ngư dân yên tâm bám biển trên nền nguồn lợi được bảo vệ, người nuôi biển có điều kiện đầu tư hiện đại, cộng đồng ven biển được hưởng môi trường trong lành và doanh nghiệp hoạt động trong môi trường đầu tư minh bạch, ổn định. Nếu không gắn cải cách pháp luật với các lợi ích cụ thể ấy, mục tiêu quốc gia biển mạnh sẽ chỉ dừng lại ở khẩu hiệu.
Từ nghị quyết đến hành động: làm sao để các tỉnh ven biển thực sự bứt phá?
Điểm đáng ghi nhận của Nghị quyết số 20 là tránh rơi vào bẫy “chiến lược trên giấy” bằng việc gắn mục tiêu quốc gia biển mạnh với những chỉ tiêu định lượng rõ ràng, như GRDP các tỉnh ven biển chiếm trên 70% GDP cả nước vào năm 2030. Tuy nhiên, chỉ tiêu này sẽ vô nghĩa nếu các địa phương ven biển tiếp tục phát triển theo mô hình khai thác cạn kiệt tài nguyên và phá vỡ hệ sinh thái.
Muốn bứt phá, các tỉnh ven biển cần coi quy hoạch không gian biển và vùng biển đa dụng là công cụ hàng đầu, thay vì chỉ trông chờ vào ngân sách cho hạ tầng cứng. Đồng thời, cần mạnh dạn chuyển đổi từ các mô hình khai thác truyền thống sang nuôi biển công nghệ cao, kinh tế tuần hoàn, dịch vụ hệ sinh thái biển; được hậu thuẫn bởi dữ liệu biển và hệ thống quản trị hiện đại.
Ở tầm quốc gia, Nghị quyết số 20 đã đặt nền; nhiệm vụ còn lại là triển khai nghiêm túc các chương trình hành động, từ cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng khu vực biển đến hoàn thiện luật pháp và tăng cường liên kết vùng. Nếu làm được, mục tiêu quốc gia biển mạnh sẽ không chỉ là tầm nhìn chính trị, mà là hiện thực kinh tế khi các tỉnh ven biển trở thành trụ cột tăng trưởng mới của đất nước.
