Nghị quyết 27 về không gian phát triển quốc gia: Cú chuyển hướng chiến lược cho kinh tế địa phương

Nghị quyết 27 phát triển vùng: Từ tư duy địa giới sang tư duy không gian kinh tế

Nghị quyết 27 phát triển vùng là văn kiện của Bộ Chính trị tái định nghĩa cách tổ chức không gian phát triển quốc gia, chuyển trọng tâm từ quản lý theo địa giới hành chính sang phát triển theo vùng động lực, hành lang kinh tế, hệ thống đô thị và các không gian chức năng, nhằm khai thác tối đa tiềm năng địa phương trong một cấu trúc kinh tế liên kết và bền vững. Nói cách khác, Nghị quyết này không chỉ cập nhật bản đồ kinh tế, mà còn đặt lại câu hỏi: mỗi vùng sẽ đóng vai trò gì trong tổng thể tăng trưởng quốc gia, và phải được kết nối như thế nào để tạo ra sức cạnh tranh mới. Điểm đáng chú ý là Nghị quyết do Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm ký thay mặt Bộ Chính trị ngày 28/8/2026, chính thức khẳng định phát triển vùng là "phương thức tổ chức tăng trưởng quốc gia" chứ không còn là phần phụ trong chiến lược kinh tế. Điều đó cho thấy trung ương chấp nhận một cuộc tái cấu trúc sâu rộng, với địa phương là mắt xích chủ động chứ không chỉ là đối tượng điều hành.

Không gian phát triển quốc gia và 6 vùng động lực: Bản đồ quyền lực kinh tế mới

Điểm cốt lõi của Nghị quyết 27 là khái niệm "không gian phát triển quốc gia" được tổ chức lại trên nền 6 vùng kinh tế – xã hội cùng các vùng động lực được lựa chọn. Sau hơn 3 năm thí điểm các nghị quyết về 6 vùng, nhận thức về vai trò phát triển vùng đã nâng lên, nhưng kết quả chưa đạt kỳ vọng: hạ tầng vẫn là điểm nghẽn, quy hoạch chồng lấn, hành lang kinh tế chậm hình thành và các cực tăng trưởng chưa làm tròn vai trò hạt nhân. Bộ Chính trị vì vậy yêu cầu hình thành các vùng động lực quốc gia tại những địa bàn thuận lợi nhất, coi đây là "đầu tàu" dẫn dắt tăng trưởng của cả vùng, và sẽ mở rộng khi đủ điều kiện. Đây là cách phân bố lại quyền lực kinh tế: địa phương nào trở thành vùng động lực sẽ được ưu tiên nguồn lực, nhưng đồng thời mang trách nhiệm lan tỏa phát triển, tránh tình trạng "mỗi tỉnh một kế hoạch" thiếu liên kết như trước.

Hành lang kinh tế khu vực và hạ tầng giao thông: Kết nối quyết định sức bật địa phương

Nếu nói Nghị quyết 27 là bản thiết kế lại không gian phát triển, thì các hành lang kinh tế là những "dòng chảy" quyết định việc bản thiết kế đó có vận hành hay không. Văn kiện nhấn mạnh nhiệm vụ hình thành và phát triển hành lang kinh tế để kết nối vùng động lực và cực tăng trưởng, tạo các trục giao thông và không gian kinh tế xuyên suốt kết nối trung tâm kinh tế, đô thị, cảng biển quan trọng. Phụ lục của Nghị quyết ưu tiên một số trục nổi bật: hành lang kinh tế Bắc – Nam dựa trên tuyến giao thông phía Đông; hành lang Lào Cai – Hà Nội – Hải Phòng – Quảng Ninh; và hành lang Mộc Bài – TP.HCM – Biên Hòa – Vũng Tàu. Cùng với đó là yêu cầu đầu tư và đưa vào khai thác các tuyến cao tốc như Hà Nội – Phú Thọ – Sơn La – Điện Biên, Thái Nguyên – Cao Bằng, và đường Vành đai 5. Thực chất, đây là cuộc "đổi vai" cho hạ tầng: cao tốc và đường vành đai không chỉ phục vụ đi lại, mà phải trở thành xương sống của hành lang kinh tế khu vực. Địa phương nào không kịp bám vào những trục này sẽ tự đặt mình ra ngoài mạng lưới tăng trưởng mới.

Quy hoạch không gian đô thị và vùng động lực: Đô thị phải học cách lan tỏa

Một thay đổi chiến lược khác của Nghị quyết 27 là nhìn đô thị như cấu phần trung tâm trong quy hoạch không gian phát triển quốc gia. Phụ lục Nghị quyết định hướng đồng bộ hệ thống đô thị với hành lang kinh tế, vùng động lực và các công trình giao thông trọng điểm, thay vì để thành phố phát triển tự phát rồi mới "chạy theo" hạ tầng. Một ví dụ điển hình là định hướng TP.HCM trở thành "siêu đô thị đạt tầm quốc tế" theo mô hình đa cực, đa trung tâm, với kết cấu hạ tầng và quản trị thông minh, hiện đại. Tuy nhiên, điểm quan trọng không phải danh xưng "siêu đô thị", mà là yêu cầu đô thị phải đóng vai trò hạt nhân lan tỏa: làm động lực cho cả vùng, kết nối chặt với các tuyến vành đai, cảng hàng không quốc tế, và các đô thị phụ cận. Nếu đô thị vẫn phát triển như những "ốc đảo" kinh tế, Nghị quyết 27 sẽ thất bại ở tầng thực thi. Đô thị phải học cách chia sẻ lợi thế, hỗ trợ chuỗi đô thị và hành lang kinh tế, thay vì cạnh tranh ngắn hạn về thu hút đầu tư.

Từ mục tiêu quốc gia đến đời sống người dân: Thành công sẽ được đo ở cấp địa phương

Điểm ít được nói đến nhưng mang tính quyết định là Nghị quyết 27 gắn chặt câu chuyện không gian phát triển quốc gia với đời sống người dân. Mục tiêu tổng quát không chỉ là tái cấu trúc và khai thác hiệu quả không gian phát triển vùng, mà còn là nâng cao đời sống vật chất, tinh thần, bảo đảm an ninh năng lượng, lương thực, nguồn nước, giữ vững quốc phòng, an ninh và môi trường hòa bình. Tầm nhìn đến 2045 còn tham vọng hơn: các vùng vận hành theo kinh tế số, kinh tế xanh, kinh tế dữ liệu, kinh tế tuần hoàn; hạ tầng đồng bộ, thông minh, có khả năng chống chịu cao; người dân được hưởng dịch vụ xã hội chất lượng cao, trong một xã hội văn minh, kỷ cương và môi trường sinh thái bền vững. Nhưng để những câu chữ đó không trở thành khẩu hiệu, bản chất vẫn nằm ở năng lực tổ chức lại phát triển vùng: địa phương có dám từ bỏ tư duy cục bộ, dàn trải, trùng lặp để cùng thiết kế không gian phát triển chung theo Nghị quyết 27 hay không. Nếu có, kinh tế địa phương sẽ bước vào một chu kỳ cạnh tranh mới, không phải bằng ưu đãi riêng lẻ, mà bằng sức mạnh của liên kết vùng.