Diễn đàn Tương lai ASEAN: Không còn là “hội nghị nói cho hay”
Diễn đàn Tương lai ASEAN là một nền tảng đối thoại đa phương, nơi lãnh đạo, học giả, doanh nghiệp và người dân khu vực cùng thảo luận các xu hướng toàn cầu, từ đó đề xuất hướng đi dài hạn để xây dựng một Cộng đồng ASEAN hòa bình, thịnh vượng và lấy người dân làm trung tâm. Sáng 9/6, Diễn đàn Tương lai ASEAN (AFF) 2026 khai mạc tại Hà Nội với chủ đề “Cùng định hình tương lai chung: Hòa bình, thịnh vượng, lấy người dân làm trung tâm”. Đây là lần thứ ba Việt Nam đứng ra tổ chức, cho thấy AFF không còn là sự kiện thử nghiệm mà đã trở thành một diễn đàn có trọng lượng chiến lược. Hơn 600 đại biểu, trong đó có nhiều Thủ tướng các nước ASEAN và đối tác, đã có mặt trực tiếp – một con số đủ để phản bác quan điểm xem đây chỉ là một diễn đàn mang tính lễ nghi. AFF đang định nghĩa lại cách ASEAN nói về chính mình: từ khẩu hiệu sang các tầm vóc chiến lược có thể đo đếm được.
Tầm vóc thứ nhất: Từ người theo cuộc chơi thành người đặt luật
Điểm táo bạo nhất trong ba tầm vóc chiến lược ASEAN mà Thủ tướng Lê Minh Hưng nêu ra là yêu cầu ASEAN không chỉ “đi theo” các xu thế toàn cầu mà phải góp phần định hình các xu thế đó. Sau gần 60 năm hình thành với gần 700 triệu dân và vị thế là một trong những trung tâm tăng trưởng năng động, ASEAN đã chứng minh khả năng vượt qua khác biệt để trở thành một cộng đồng đoàn kết, tự cường và thống nhất trong đa dạng. Câu hỏi đặt ra là: nếu tiếp tục chỉ phản ứng trước các thay đổi về công nghệ, dữ liệu, trí tuệ nhân tạo hay chuyển đổi xanh, ASEAN sẽ bị đẩy xuống vai trò “người làm theo”. Lợi thế trong thời đại này thuộc về những chủ thể tham gia xây dựng luật chơi mới, chứ không phải những người khéo thích nghi với luật chơi cũ. Diễn đàn Tương lai ASEAN, với tính đa bên và đa tầng, đang được thiết kế để biến tầm vóc này thành các đề xuất chính sách cụ thể cho Tầm nhìn Cộng đồng ASEAN 2045.
Tầm vóc thứ hai: Từ công xưởng giá rẻ thành trung tâm đổi mới sáng tạo
Thủ tướng Lê Minh Hưng đề xuất tầm vóc chiến lược thứ hai: ASEAN không chỉ là trung tâm sản xuất mà phải trở thành trung tâm đổi mới sáng tạo. Nếu các thập niên trước, lợi thế của ASEAN gắn với lao động chi phí thấp và vị trí địa kinh tế, thì giai đoạn mới đòi hỏi một cấu trúc khác: công nghệ tái định nghĩa năng lực cạnh tranh, trí tuệ nhân tạo tái định nghĩa năng suất, dữ liệu tái định nghĩa quyền lực và chuyển đổi xanh tái định nghĩa mô hình phát triển. Tiếp tục hài lòng với vai trò “công xưởng” đồng nghĩa chấp nhận bị mắc kẹt ở nấc thấp của chuỗi giá trị, dễ tổn thương trước các cú sốc. AFF vì thế không chỉ bàn về chuỗi cung ứng hay thương mại, mà phải đẩy mạnh bàn về hệ sinh thái đổi mới, chuẩn mực dữ liệu và hợp tác công nghệ. Một ASEAN muốn hòa bình thịnh vượng không thể dựa mãi vào mô hình tăng trưởng cũ, trong khi thế giới đang thiết lập các chuẩn mực mới về kinh tế xanh và kinh tế số.
Tầm vóc thứ ba: Cộng đồng quốc gia hay cộng đồng người dân?
Tầm vóc chiến lược thứ ba có lẽ là phép thử khó nhất: ASEAN không chỉ là cộng đồng các quốc gia mà phải là cộng đồng thực sự của người dân. Thủ tướng Lê Minh Hưng nhấn mạnh mục tiêu cuối cùng của mọi chiến lược phát triển không phải là những con số tăng trưởng mà là nâng cao chất lượng cuộc sống của người dân. Tại Phủ Chủ tịch, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm khẳng định thành công của ASEAN phải được đo bằng những lợi ích thiết thực mang lại cho người dân và doanh nghiệp trong khu vực. Đây là tuyên bố mang tính chuẩn mực: mọi chương trình hợp tác, từ kết nối hạ tầng tới chuyển đổi số, nếu không chuyển hóa thành lợi ích người dân ASEAN thì chỉ là thành tích trên giấy. Một ASEAN đoàn kết, tự cường, năng động, sáng tạo, lấy người dân làm trung tâm sẽ vững mạnh hơn từ mỗi nỗ lực của các nước thành viên. Việc đặt lợi ích người dân ASEAN làm thước đo buộc các nhà hoạch định chính sách phải thay đổi cách nghĩ và cách đánh giá thành công khu vực.
Đoàn kết, đổi mới tư duy và năng lực thích ứng: Điều kiện sống còn
AFF 2026 diễn ra đúng lúc ASEAN bước vào năm đầu tiên triển khai Tầm nhìn Cộng đồng ASEAN 2045, trong bối cảnh thế giới biến động sâu sắc, cạnh tranh và nghi kỵ gia tăng. Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm nêu rõ ASEAN phải duy trì môi trường hòa bình, ổn định cho phát triển, nâng cao năng lực cạnh tranh và sức chống chịu của nền kinh tế, bảo đảm đời sống người dân. Ông đồng thời nhấn mạnh ASEAN cần tiếp tục đổi mới tư duy, phương thức hoạt động và nâng cao năng lực thích ứng, triển khai hiệu quả các cam kết chung. Đây không chỉ là lời khuyến nghị mang tính ngoại giao; nếu không đổi mới tư duy, ASEAN sẽ khó giữ được vai trò trung tâm trong một trật tự khu vực ngày càng phân mảnh. AFF, với mục tiêu gợi mở ý tưởng mới và giải pháp đột phá, đang được kỳ vọng góp phần hiện thực hóa Tầm nhìn Cộng đồng ASEAN 2045, giúp ASEAN củng cố đoàn kết khu vực và tiếp tục là một cộng đồng năng động, tự cường, đối tác tin cậy vì hòa bình và phát triển.
