Diễn đàn Tương lai ASEAN: Từ sáng kiến của Việt Nam đến nền tảng định hướng khu vực
Diễn đàn Tương lai ASEAN là một nền tảng đối thoại đa phương, do Việt Nam khởi xướng, nhằm hỗ trợ các nhà hoạch định chính sách xây dựng lộ trình dài hạn khả thi cho Cộng đồng ASEAN trong bối cảnh thế giới biến đổi sâu sắc, với trọng tâm là hòa bình, thịnh vượng và phát triển lấy người dân làm trung tâm. Sáng 9/6, Diễn đàn Tương lai ASEAN (AFF) 2026 khai mạc tại Hà Nội với chủ đề “Cùng định hình tương lai chung: Hòa bình, thịnh vượng, lấy người dân làm trung tâm”. Đây là năm thứ ba liên tiếp Việt Nam tổ chức diễn đàn, cho thấy Hà Nội không muốn chỉ tham gia thảo luận, mà muốn góp tiếng nói định hình chiến lược khu vực. AFF được công bố tại Hội nghị Cấp cao ASEAN năm 2023 như một sáng kiến bổ sung cho các cơ chế hiện có, nhắm đến khoảng trống dài hạn: ASEAN cần một nơi thảo luận tầm nhìn xa hơn các chu kỳ hội nghị thông thường.
Ba tầm vóc chiến lược: ASEAN phải bước từ “theo xu thế” sang “định hình xu thế”
Phát biểu khai mạc, Thủ tướng Lê Minh Hưng nhấn mạnh ASEAN đang ở thời điểm bước ngoặt khi các quy tắc về kinh tế, công nghệ và quyền lực toàn cầu được định hình lại. Trên hành trình triển khai Tầm nhìn Cộng đồng ASEAN 2045, ông đề xuất ASEAN hướng tới ba tầm vóc chiến lược: thứ nhất, không chỉ tham gia mà phải góp phần định hình các xu thế toàn cầu; thứ hai, không chỉ là một cấu phần mà phải là trung tâm của đối thoại và hợp tác; thứ ba, không chỉ là cộng đồng các quốc gia, mà phải là cộng đồng thực sự của người dân. Đây là lời nhắc thẳng thắn rằng ASEAN đã hết thời “đứng bên lề” trật tự mới: hoặc chủ động đặt ra luật chơi, hoặc chấp nhận bị cuốn theo. Câu hỏi không còn là ASEAN có đủ năng lực hay không, mà là ASEAN có dám định nghĩa tham vọng của mình ở tầm thế giới.
Cân bằng chiến lược giữa các nước lớn: Lựa chọn khó nhưng là lợi thế cạnh tranh của ASEAN
AFF 2026 diễn ra đúng lúc cạnh tranh chiến lược giữa các nước lớn gia tăng, khiến bất kỳ lựa chọn “chọn bên” nào của ASEAN đều tiềm ẩn rủi ro chia rẽ nội khối và mất tự chủ. Thay vì thế, khu vực tiếp tục kiên trì cách tiếp cận cân bằng: mở rộng hợp tác với tất cả đối tác, duy trì cấu trúc khu vực mở và bao trùm, phát huy vai trò trung tâm thông qua các cơ chế ASEAN+1, ASEAN+3, ARF, ADMM+ và EAS. Có thể khái quát chiến lược này là “đa dạng hóa để cân bằng”: nhiều đối tác, không phụ thuộc vào một nguồn lực nào, nhưng vẫn giữ ASEAN là nơi mọi cường quốc phải đến đối thoại. Đây không phải là thái độ trung lập bị động, mà là một dạng “cân bằng chủ động” – dùng sự mở cửa để buộc các bên tôn trọng luật chơi do ASEAN dẫn dắt.
Hòa bình, thịnh vượng và phát triển nhân dân: Thước đo cuối cùng là đời sống người dân
Chủ đề AFF 2026 đặt người dân vào trung tâm, không chỉ như khẩu hiệu mà như một thước đo bắt buộc: hòa bình và thịnh vượng chỉ có ý nghĩa nếu đời sống người dân được cải thiện. Thủ tướng Lê Minh Hưng nói rõ mục tiêu cuối cùng của mọi chiến lược phát triển không phải là những con số tăng trưởng, mà là nâng cao chất lượng cuộc sống của người dân. Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm tiếp các đại biểu quốc tế và nhấn mạnh thành công của ASEAN phải được đo bằng lợi ích thiết thực mang lại cho người dân và doanh nghiệp, đồng thời phải duy trì môi trường hòa bình, ổn định, nâng cao sức chống chịu của kinh tế và bảo đảm đời sống người dân. ASEAN tự nhận mình là cộng đồng năng động, tự cường và là đối tác tin cậy vì hòa bình, ổn định và phát triển; nếu người dân không cảm nhận được điều đó, mọi tầm nhìn đến 2045 sẽ là bản thiết kế treo trên giấy.
Vai trò của Việt Nam: Từ nước chủ nhà đến kiến trúc sư chiến lược khu vực
Việt Nam không giấu tham vọng chiến lược khi duy trì Diễn đàn Tương lai ASEAN ba năm liên tiếp và biến Hà Nội thành điểm hẹn thường niên của hơn 600 đại biểu, gồm lãnh đạo nhiều nước ASEAN, đối tác, tổ chức quốc tế, viện nghiên cứu và doanh nghiệp. Qua hai kỳ 2024 và 2025, nhiều ý tưởng từ AFF đã được phản ánh trong văn kiện các Hội nghị Cấp cao ASEAN, chứng minh đây không chỉ là sân chơi học thuật mà là kênh bổ trợ thực chất cho tiến trình chính thức của ASEAN. Năm nay, AFF được tổ chức đúng vào thời điểm ASEAN bắt đầu triển khai Tầm nhìn Cộng đồng 2045 và cũng là sự kiện đối ngoại đa phương cấp cao đầu tiên Việt Nam chủ trì sau các cuộc kiện toàn chính trị trong nước. Việt Nam đang tự đặt mình vào vị thế kiến trúc sư cho chiến lược khu vực: đề xuất tầm nhìn, tạo không gian đối thoại mở, và đòi hỏi mọi sáng kiến phải quay về tiêu chí cuối cùng – lợi ích của người dân ASEAN.
