Quảng Ninh, Bắc Ninh trên đà trở thành thành phố trực thuộc Trung ương

Thành phố Quảng Ninh và thành phố Bắc Ninh: một bước ngoặt trong phát triển đô thị

Việc Quốc hội xem xét thành lập thành phố Quảng Ninh và thành phố Bắc Ninh là quá trình nâng cấp hành chính, chuyển hai địa phương từ mô hình tỉnh sang mô hình chính quyền đô thị trực thuộc Trung ương, giữ nguyên diện tích, dân số và đơn vị hành chính cấp xã hiện có nhưng thay đổi địa vị pháp lý, cơ chế quản trị và định vị phát triển trong hệ thống đô thị Việt Nam. Sáng 6/8, tại Kỳ họp không thường lệ thứ nhất, Quốc hội đã nghe tờ trình và báo cáo thẩm tra về việc thành lập thành phố Quảng Ninh và thành phố Bắc Ninh. Thừa ủy quyền Thủ tướng, Bộ trưởng Bộ Nội vụ Nguyễn Tiến Hải khẳng định hai đề án đã có đầy đủ cơ sở chính trị, pháp lý theo quy định, đáp ứng 5/5 điều kiện và 7/7 tiêu chuẩn thành lập thành phố trực thuộc Trung ương. Đây không phải là thay đổi hình thức, mà là cú chuyển trạng thái nhằm đưa hai cực kinh tế quan trọng này bước vào “sân chơi” đô thị cấp cao hơn, với kỳ vọng trở thành hạt nhân tăng trưởng mới trên bản đồ phát triển đô thị Việt Nam.

Giữ nguyên bộ máy, đổi mới tư duy: chính quyền đô thị không chỉ là đổi tên

Một điểm quan trọng trong quá trình nâng cấp hành chính là nguyên tắc “không xáo trộn” nhân sự nhưng “thay đổi cách vận hành”. Trước mắt, đội ngũ cán bộ, công chức, viên chức tại các cơ quan, đơn vị trong hệ thống chính trị của tỉnh Quảng Ninh và tỉnh Bắc Ninh được giữ nguyên trạng. Trụ sở, tài sản công hiện có tiếp tục được sử dụng, tổ chức bộ máy cơ bản được giữ nguyên, chỉ sắp xếp và thành lập mới các cơ quan, đơn vị theo quy định của Đảng và pháp luật. Tuy vậy, chính quyền đô thị đòi hỏi chuẩn mực quản trị khác hẳn mô hình tỉnh. Ủy ban Pháp luật và Tư pháp đề nghị hai địa phương khẩn trương chuẩn bị, kiện toàn tổ chức bộ máy, thay đổi con dấu và các điều kiện cần thiết cho hoạt động chính quyền đô thị mới để bảo đảm tính đồng bộ ngay sau khi Quốc hội thông qua Nghị quyết."Việc thành lập thành phố Quảng Ninh và thành phố Bắc Ninh đã bảo đảm 5/5 điều kiện và 7/7 tiêu chuẩn thành lập thành phố trực thuộc Trung ương". Câu chuyện tiếp theo không nằm ở con dấu mới, mà ở việc dám chuyển từ tư duy quản lý hành chính sang tư duy phục vụ công dân đô thị.

Cơ hội kinh tế khu vực: hai cực tăng trưởng mới trong hệ thống đô thị Việt Nam

Thành phố Quảng Ninh và thành phố Bắc Ninh nếu được thông qua sẽ không chỉ là hai tên gọi mới trên bản đồ, mà là hai cực tăng trưởng kinh tế được “gọi tên” rõ ràng trong chiến lược phát triển vùng. Cơ quan thẩm tra đề nghị chính quyền hai địa phương tập trung nguồn lực để phát triển thành các cực tăng trưởng kinh tế, đồng thời kiện toàn tổ chức bộ máy theo mô hình chính quyền đô thị tinh gọn, hiệu lực, hiệu quả. Trong bức tranh phát triển đô thị Việt Nam, việc định danh hai thành phố trực thuộc Trung ương mang lại lợi thế về đàm phán chính sách, thu hút đầu tư, kết nối hạ tầng và công nghệ. Đây là bước đi nhằm hiện thực hóa các Nghị quyết, Kết luận của Trung ương, Bộ Chính trị và các quy hoạch liên quan đã được phê duyệt, được xem là tiền đề quan trọng để Quảng Ninh và Bắc Ninh tiếp tục phát triển theo định hướng dài hạn. Nếu biết tận dụng, nâng cấp hành chính sẽ trở thành “đòn bẩy thể chế” cho những cơ hội kinh tế khu vực mới.

Người dân được gì từ nâng cấp hành chính và thời điểm chuyển đổi?

Một câu hỏi chính đáng là: nâng cấp hành chính có chuyển hóa thành thay đổi hữu hình cho đời sống người dân hay không? Theo các báo cáo trình Quốc hội, mục tiêu của việc thành lập thành phố Quảng Ninh và thành phố Bắc Ninh là phát triển toàn diện các lĩnh vực văn hóa, xã hội, nâng cao chất lượng sống của nhân dân để người dân được thụ hưởng thành quả phát triển theo đúng chỉ đạo, kết luận và quy hoạch của cấp có thẩm quyền. Điểm đáng chú ý là lộ trình đã được tính toán rõ: Ủy ban Pháp luật và Tư pháp tán thành việc xác định thời điểm có hiệu lực thi hành của Nghị quyết về thành lập thành phố Quảng Ninh là ngày 1/9/2026 và thành phố Bắc Ninh là ngày 20/9/2026."Thời điểm có hiệu lực được lựa chọn để phù hợp mức độ chuẩn bị và đáp ứng nguyện vọng, quyết tâm của cấp ủy, chính quyền địa phương". Cửa sổ thời gian này là phép thử năng lực tổ chức, và người dân có quyền kỳ vọng vào một chính quyền đô thị tập trung hơn vào dịch vụ công, hạ tầng và môi trường sống.

Kết luận: Thành phố không chỉ là cấp hành chính, mà là lời hứa phát triển

Khi Quốc hội tiến đến bước quyết định cuối cùng về việc thành lập thành phố Quảng Ninh và thành phố Bắc Ninh, câu chuyện không dừng ở việc thêm hai đơn vị hành chính cấp thành phố trên danh nghĩa. Đó là lời hứa về một mô hình phát triển mới: chính quyền đô thị tinh gọn, quản trị hiện đại, đặt chất lượng sống và cơ hội kinh tế khu vực làm trọng tâm. Quảng Ninh với 6.231,27 km2 diện tích tự nhiên và 1,52 triệu dân, Bắc Ninh với hơn 3,98 triệu dân và 99 đơn vị hành chính cấp xã được kỳ vọng trở thành hạt nhân trong mạng lưới phát triển đô thị Việt Nam. Nâng cấp hành chính chỉ tạo khung thể chế; phần còn lại phụ thuộc vào việc hai địa phương có dám tự làm khó mình bằng những chuẩn mực quản trị cao hơn, minh bạch hơn và gần người dân hơn. Một thành phố đúng nghĩa không đo bằng con dấu mới, mà bằng việc người dân cảm nhận được sự thay đổi trong từng dịch vụ công, từng tuyến đường, từng không gian sống.