Quảng Ninh thành phố trực thuộc Trung ương: bước ngoặt không thể lùi
Quảng Ninh thành phố trực thuộc Trung ương là cách gọi về một đơn vị hành chính đô thị mới được nâng tầm từ tỉnh, có quyền tự chủ lớn hơn trong quản trị, quy hoạch không gian, phân bổ nguồn lực và tổ chức các động lực tăng trưởng công nghiệp, dịch vụ, du lịch trên nền tảng hạ tầng hiện đại và liên kết vùng sâu rộng. Việc chính thức trở thành thành phố trực thuộc Trung ương từ ngày 1/9 đã đánh dấu một bước ngoặt, nhưng cũng đặt Quảng Ninh vào thế không thể lùi: hoặc bứt lên như một cực tăng trưởng mới của miền Bắc, hoặc bị mắc kẹt trong kỳ vọng cao mà năng lực quản trị chưa theo kịp. Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm gọi đây là “mốc son quan trọng”, nhưng “mốc son” chỉ có ý nghĩa nếu thành phố dám chấp nhận tiêu chuẩn cao hơn về phát triển kinh tế, quản trị đô thị mới và phúc lợi người dân.
Tốc độ tăng trưởng ấn tượng, nhưng bài toán chất lượng chưa thể lơ là
Nhìn vào 8 tháng đầu năm, phát triển kinh tế Quảng Ninh đang được đẩy lên một mặt bằng mới, đủ để thành phố tự tin điều chỉnh kịch bản GRDP quý III lên 15,41%, 9 tháng đạt 12,56% và cả năm là 13,21%. Đây không chỉ là những con số đẹp trên giấy mà là cam kết chính trị về tốc độ, đồng nghĩa sức ép rất lớn lên từng dự án hạ tầng, từng nhà máy, từng khu dịch vụ. Tổng thu ngân sách nhà nước đạt 73.031 tỷ đồng, thu nội địa 60.459 tỷ đồng và thu từ hoạt động xuất nhập khẩu 12.572 tỷ đồng cho thấy quy mô nguồn lực đã khác trước. Tuy nhiên, nếu Quảng Ninh chỉ mải chạy theo chỉ tiêu, thành phố sẽ lặp lại mô hình “tăng trưởng nóng” mà chủ trương chuyển từ kinh tế “nâu” sang “xanh” muốn tránh. Câu hỏi không phải là tăng nhanh bao nhiêu, mà là tăng nhanh đến đâu vẫn giữ được môi trường, di sản và chất lượng sống.
Không gian phát triển mới: từ lợi thế rời rạc đến chuỗi giá trị liên kết
Quảng Ninh thành phố trực thuộc không chỉ rộng hơn về địa giới, mà còn buộc phải tư duy lại toàn bộ cấu trúc tăng trưởng. Từ vùng mỏ, địa phương đã dịch chuyển sang công nghiệp, du lịch, dịch vụ, kinh tế biển và đô thị, nhưng trước đây mỗi địa bàn thường phát huy lợi thế riêng lẻ. Bây giờ, yêu cầu là phải tổ chức lại thành các chuỗi giá trị liên hoàn: hàng hóa từ các khu công nghiệp đi thẳng ra cảng biển, cửa khẩu; kinh tế biển gắn chặt với logistics miền Bắc; và du lịch Quảng Ninh trải dài từ Hạ Long đến Yên Tử, Vân Đồn, Cô Tô, Móng Cái, miền núi, biên giới. Theo Báo Quảng Ninh, 9 dự án hạ tầng khu công nghiệp đang triển khai trên hơn 4.300ha là tiền đề để hình thành cụm sản xuất gắn với cảng, kho bãi, dịch vụ hỗ trợ. Nếu không tổ chức tốt, lợi thế biển, đảo, biên giới, cửa khẩu sẽ tiếp tục bị “chảy” ra ngoài qua dòng hàng, dòng khách chỉ đi qua mà không ở lại.
Đô thị trung ương không chỉ là cao ốc: nâng chuẩn quản trị và đời sống
Trở thành trung tâm kinh tế – dịch vụ – logistics miền Bắc là tham vọng rõ ràng, nhưng danh xưng đô thị trung ương đòi hỏi nhiều hơn số liệu tăng trưởng. Quản trị đô thị mới phải xử lý đồng thời ba bài toán: phát triển công nghiệp, cảng biển, đô thị hiện đại; bảo đảm lợi ích vùng miền núi, biên giới, hải đảo; và không để ô nhiễm, quá tải hạ tầng phá hỏng chất lượng sống. Định hướng chuyển sang kinh tế xanh, kinh tế số, kinh tế biển và kinh tế di sản chỉ có ý nghĩa nếu đi kèm những quyết định khó: chọn dự án công nghệ cao thay vì công nghiệp lạc hậu, siết chặt môi trường dù có thể giảm thu ngắn hạn, ưu tiên không gian công cộng cho người dân thay vì tối đa hóa đất thương mại. Khoản chi 291,7 tỷ đồng cho khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số trong 8 tháng cho thấy thành phố đã bắt đầu ưu tiên dữ liệu, hạ tầng số như một tầng hạ tầng mới, nhưng hiệu quả sẽ được đo bằng trải nghiệm hàng ngày của người dân, không phải bằng các khẩu hiệu chuyển đổi số.
Du lịch, di sản, logistics: ba phép thử cho năng lực cạnh tranh mới
Nếu muốn khẳng định vị thế trong bản đồ cạnh tranh vùng, Quảng Ninh phải biến lợi thế thành năng lực cạnh tranh cụ thể ở ba trụ cột: du lịch, logistics và kinh tế di sản. Trong 8 tháng, du lịch Quảng Ninh đón gần 17,1 triệu lượt khách, khách lưu trú gần 6,6 triệu lượt, tổng thu du lịch trên 51.000 tỷ đồng, chứng tỏ khi tổ chức tốt hệ sinh thái dịch vụ, di sản có thể trở thành “mỏ vàng” mới. Nhưng cùng lúc đó, thu ngân sách từ xuất nhập khẩu mới đạt 12.572 tỷ đồng, tương đương 68,82% kịch bản 9 tháng, cho thấy logistics miền Bắc tại Quảng Ninh chưa tận dụng hết cơ hội. Thành phố cần biến cảng biển, cửa khẩu, kho bãi, dịch vụ logistics thành nơi tạo giá trị gia tăng, không chỉ là điểm thông quan. Khi hàng hóa được lưu kho, vận chuyển, sử dụng dịch vụ tại chỗ, kinh tế địa phương sẽ hưởng phần lợi lớn hơn nhiều so với việc chỉ thu phí qua cửa khẩu.
Kết luận: Quảng Ninh chỉ thành công nếu dám tự gây sức ép lên chính mình
Danh hiệu thành phố trực thuộc Trung ương không phải phần thưởng, mà là hợp đồng mới giữa Quảng Ninh với người dân và Trung ương. Thành phố đã đi được hơn hai phần ba chặng đường kế hoạch năm, với kết quả kinh tế – xã hội ấn tượng và hạ tầng từng bước hoàn thiện, nhưng chặng đường phía trước sẽ khắt khe hơn nhiều. Tốc độ tăng trưởng cao, thu ngân sách lớn, dòng vốn đầu tư dồi dào chỉ là điều kiện cần. Điều kiện đủ là năng lực quy hoạch dài hạn, quản trị đô thị công bằng giữa vùng lõi và vùng biên, bảo vệ di sản như tài sản sống chứ không phải “mỏ khai thác”, và chấp nhận đặt tiêu chuẩn phúc lợi người dân lên ngang hàng với chỉ tiêu GDP. Nếu Quảng Ninh dám tự gây sức ép lên chính mình – chọn khó, chọn dài hạn, chọn xanh – thì bước ngoặt thành phố trực thuộc sẽ không dừng ở “mốc son”, mà trở thành nền tảng cho một mô hình phát triển mới của cả vùng.
