Mục tiêu tháng 11 đặt áp lực lên tiến độ
Giải phóng mặt bằng tuyến đường sắt Lào Cai – Hà Nội – Hải Phòng tại Hải Phòng là quá trình thu hồi, bồi thường và bàn giao đất để tạo điều kiện triển khai tuyến chính cùng các tuyến nhánh. Đây là khâu quyết định liệu kế hoạch thi công có thể đi từ mốc trên giấy sang mặt bằng thực tế hay không. Chiều 28/10, Phó Chủ tịch UBND thành phố Lê Trung Kiên chủ trì cuộc họp nghe báo cáo tiến độ giải phóng mặt bằng dự án trên địa bàn. Thành phố đặt mục tiêu bàn giao 97–98% tổng diện tích trong tháng 11/2026, sau đó hoàn thành toàn bộ công tác trước ngày 15/12/2026. Mốc này thể hiện quyết tâm đẩy nhanh dự án, nhưng cũng khiến vài tuần tới trở thành giai đoạn then chốt: phần việc còn lại không chỉ lớn mà còn tập trung ở những hồ sơ khó xử lý.
Đến hết ngày 26/10, Hải Phòng đã giải phóng 328,9/435,7 ha, tương đương 75%. Đất nông nghiệp đạt 89%, nhưng đất ở mới đạt 11%; các loại đất khác đạt 62%. Khoảng cách giữa các nhóm đất cho thấy không thể đánh giá tiến độ đường sắt chỉ bằng tổng diện tích. Phần đất ở thường gắn trực tiếp với nơi sinh sống, quyền lợi và phương án tái định cư của người dân, nên tiến độ cần đi cùng giải quyết hồ sơ và bảo đảm điều kiện chuyển chỗ ở.
Quy mô lớn, điểm nghẽn tập trung ở các hồ sơ phức tạp
Đoạn tuyến qua Hải Phòng dài khoảng 104,669 km, gồm tuyến chính và ba tuyến nhánh, đi qua 23 xã, phường, đặc khu. Dự án dự kiến thu hồi khoảng 446 ha, ảnh hưởng đến khoảng 5.650 hộ dân và 48 tổ chức; thành phố đã phê duyệt 39 dự án thành phần. Ba địa phương An Hưng, An Lão và Hải An đã hoàn thành giải phóng mặt bằng, nhưng kết quả đó chưa đủ để đưa tiến độ chung về đúng yêu cầu. Phần còn lại liên quan đến đất ở, đất quốc phòng và khu vực có mồ mả, bên cạnh vướng mắc về mốc giới, hồ sơ địa chính qua nhiều thời kỳ, tập quán di chuyển mộ và đất xen kẹp giữa đường sắt với cao tốc Hà Nội – Hải Phòng.
Vì vậy, yêu cầu bàn giao không nên biến thành cuộc chạy đua tỷ lệ mà bỏ qua chất lượng xử lý quyền lợi. Với đất công ích, đất thủy lợi, đất 5% và đất công cộng, thành phố yêu cầu khẩn trương hoàn thiện thủ tục, giải phóng đến đâu bàn giao ngay cho Ban Quản lý dự án đường sắt đến đó. Cách làm này có thể giúp thi công sớm trên những khu vực đã sẵn sàng, trong khi các trường hợp phức tạp được tiếp tục củng cố hồ sơ theo quy định.
Tái định cư và xử lý tồn đọng quyết định mốc cuối
Thành phố yêu cầu chỉ để lại khoảng 1–2% trường hợp thực sự phức tạp sau đợt bàn giao trong tháng 11, tập trung giải quyết dứt điểm các hồ sơ này vào đầu tháng 12 để kịp hoàn thành giải phóng mặt bằng trước ngày 15/12/2026. Đây là lịch trình tham vọng: chỉ khả thi nếu địa phương chủ động xử lý việc thuộc thẩm quyền, còn vấn đề vượt thẩm quyền phải được báo cáo và đề xuất phương án kịp thời, thay vì để tồn đọng.
Tiến độ cũng phụ thuộc vào việc người dân có thể chuyển đến nơi ở mới với hạ tầng thiết yếu hay không. Thành phố yêu cầu hoàn thiện hệ thống điện, nước tại các khu tái định cư, sớm giao đất và hoàn tất thủ tục cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất cho người dân. Song song với đó, cần rà soát chính xác nhu cầu vốn bồi thường, hỗ trợ và tái định cư để bố trí nguồn lực phù hợp. Nếu các bước này chậm, mục tiêu bàn giao mặt bằng có thể đạt về số liệu nhưng vẫn phát sinh vướng mắc trong thực tế.
Mục tiêu chỉ có ý nghĩa khi mặt bằng sẵn sàng thi công
Hải Phòng đã xác lập hai mốc rõ ràng: bàn giao 97–98% diện tích trong tháng 11 và hoàn tất công tác giải phóng mặt bằng trước ngày 15/12/2026. Thước đo quan trọng tiếp theo không chỉ là tỷ lệ đất đã giải phóng, mà còn là khả năng bàn giao liên tục cho đơn vị dự án, bảo đảm tái định cư và xử lý minh bạch các hồ sơ còn khó. Với quy mô ảnh hưởng lớn và tiến độ hiện mới đạt 75%, thành phố cần duy trì đà xử lý nhưng không đánh đổi sự đồng thuận của người dân. Nếu các địa phương tháo gỡ được những điểm nghẽn về đất ở, mồ mả, hồ sơ và hạ tầng tái định cư, mục tiêu giữa tháng 12 sẽ có cơ sở vững hơn; nếu không, tỷ lệ bàn giao tháng 11 khó bảo đảm chuyển thành mặt bằng thực sự sẵn sàng thi công.
