Đếm ngược đến tháng 2-2027: vì sao giải phóng mặt bằng là bài kiểm tra năng lực quản trị?
Giải phóng mặt bằng đường sắt Lào Cai - Hà Nội - Hải Phòng là quá trình thu hồi đất, bồi thường, hỗ trợ và tổ chức tái định cư cho hơn 7.000 hộ dân trên phạm vi hàng nghìn hecta, nhằm tạo mặt bằng sạch để thi công tuyến đường sắt chiến lược kết nối các tỉnh phía Bắc với trung tâm kinh tế cảng biển quan trọng của cả nước. Đây không chỉ là thủ tục hành chính, mà là bài kiểm tra năng lực quản trị nhà nước, khả năng bảo vệ người dân trước các cú sốc hạ tầng lớn và giữ vững tiến độ một dự án có ý nghĩa kinh tế – xã hội sâu rộng. Thứ trưởng Bộ Xây dựng đã yêu cầu các địa phương hoàn thành nhiệm vụ giải phóng mặt bằng trong tháng 2-2027, đồng thời lập kế hoạch chi tiết, xác định rõ tiến độ, khối lượng và trách nhiệm cho từng đầu việc.
Tái định cư Lào Cai – Hải Phòng: chạy đua hạ tầng, nhưng chất lượng sống mới là thước đo cuối cùng
Điểm sáng lớn nhất của công tác tái định cư Lào Cai Hải Phòng là việc các khu tái định cư đang được thi công khẩn trương, có thời hạn hoàn thành rõ ràng. Tại thôn Nước Mát (Âu Lâu), khu tái định cư rộng 3,8 ha, tổng mức đầu tư hơn 22 tỷ đồng, sau 4 tháng thi công đã hoàn thiện khoảng 90% giá trị hợp đồng, dự kiến bàn giao trong tháng 10-2026 để bố trí cho 71 hộ dân. Tương tự, khu tái định cư Tân Việt (Quy Mông) đạt khoảng 80% khối lượng cho 29 hộ bị ảnh hưởng. Ở Hải Phòng, thành phố giao thực hiện 14 dự án tái định cư với gần 60 ha, yêu cầu hoàn thành hạ tầng kỹ thuật trước ngày 15-9-2026, bảo đảm đầy đủ điện, nước, thoát nước và giao thông nội bộ để người dân sớm ổn định cuộc sống. "Mục tiêu quan trọng nhất là tạo chỗ ở ổn định cho các hộ dân bị thu hồi đất, bảo đảm quyền lợi chính đáng của người dân".
Bản đồ trách nhiệm và dòng tiền bồi thường: nếu chậm, dự án sẽ mắc kẹt trên giấy
Ở quy mô toàn dự án, bức tranh giải phóng mặt bằng cho thấy mức độ phức tạp không nhỏ: khoảng 2.197 ha đất bị chiếm dụng, 7.347 hộ dân thuộc diện phải bố trí tái định cư và 109 khu tái định cư sẽ được xây dựng, với tổng kinh phí bồi thường, hỗ trợ và tái định cư hơn 66.900 tỷ đồng; riêng năm 2026, nguồn vốn phân bổ cho công tác này hơn 13.800 tỷ đồng. Bộ Xây dựng yêu cầu các địa phương lập biểu đồ tiến độ cụ thể cho từng loại đất, số hộ dân, số mộ cần di dời và tiến độ di chuyển hạ tầng kỹ thuật, đồng thời xây dựng kế hoạch GPMB chi tiết, phân định rõ trách nhiệm từng đơn vị. Cách làm đúng được nhấn mạnh: đo đạc, kiểm đếm đến đâu thì thẩm định, phê duyệt và chi trả bồi thường, hỗ trợ, tái định cư đến đó, song hành với xây dựng khu tái định cư và giải ngân vốn, từng bước hình thành mặt bằng sạch. Nếu các địa phương không coi đây là ưu tiên số một, đường sắt sẽ bị chậm tiến độ ngay từ móng.
Ngăn chặn gom đất dự án hạ tầng ở Phú Thọ: thử thách niềm tin vào sự công bằng
Câu chuyện gom đất dự án hạ tầng tại Phú Thọ cho thấy nguy cơ méo mó mục tiêu công bằng trong bồi thường GPMB. Theo báo cáo ban đầu, tại một số khu vực dự kiến thu hồi đất đã xuất hiện giao dịch, thu gom đất, sửa chữa, cơi nới công trình hoặc tạo lập tài sản trên đất – những hành vi có dấu hiệu lợi dụng chính sách để trục lợi. Phú Thọ đã yêu cầu công an tiếp tục nắm tình hình, phát hiện, ngăn chặn hành vi gian dối và bảo đảm an ninh trật tự trong quá trình kiểm đếm, thu hồi đất; đồng thời buộc UBND các xã, phường rà soát, thống kê, phân loại hiện trạng, kiểm soát chặt việc tách thửa, chuyển nhượng, chuyển mục đích sử dụng đất. Nếu không xử lý nghiêm, tâm lý gom đất ăn chênh lệch sẽ làm đội chi phí, kéo dài thời gian xử lý hồ sơ, và quan trọng hơn là làm người dân bị ảnh hưởng trực tiếp cảm thấy bất công ngay trên chính mảnh đất mình sinh sống.
Kết luận: muốn đường sắt chạy đúng tiến độ, phải đặt người dân ở vị trí trung tâm
Tuyến đường sắt Lào Cai - Hà Nội - Hải Phòng dài khoảng 426 km, đi qua 69 xã, phường thuộc 6 tỉnh, thành phố, với 29 nhà ga và nhiều trạm kỹ thuật – một hạ tầng sẽ định hình lại không gian kinh tế phía Bắc. Nhưng thành công của dự án không đo bằng số km ray thép, mà bằng chất lượng cuộc sống của những người buộc phải nhường đất cho sự phát triển. Điều đó đòi hỏi ba điều rõ ràng: tiến độ có ngày tháng cụ thể, khối lượng có con số minh bạch và trách nhiệm gắn với từng cơ quan, từng cán bộ. Đẩy nhanh thi công khu tái định cư, triển khai đồng bộ đo đạc – bồi thường – giải ngân, xử lý nghiêm các hành vi gom đất trục lợi là những bước bắt buộc nếu muốn hoàn thành giải phóng mặt bằng đường sắt trước hạn chót tháng 2-2027 mà không đánh đổi niềm tin của người dân vào các dự án hạ tầng quốc gia.
