Điện xanh Vĩnh Long: từ lợi thế tài nguyên đến tham vọng trung tâm xuất khẩu
Chiến lược năng lượng tái tạo của Vĩnh Long là định hướng phát triển nguồn điện gió, điện mặt trời, sinh khối và điện rác gắn với cảng biển, lưới truyền tải, hệ thống lưu trữ và logistics, nhằm xây dựng trung tâm năng lượng tái tạo xuất khẩu, đồng thời hình thành thị trường cung-cầu điện xanh và cơ chế mua bán điện trực tiếp giữa nhà máy và doanh nghiệp trên địa bàn tỉnh. Vĩnh Long không che giấu tham vọng trở thành trung tâm năng lượng tái tạo xuất khẩu của vùng khi chủ động khai thác lợi thế biển, cảng, hạ tầng và nguồn năng lượng sạch để mở rộng không gian phát triển kinh tế. Đây không chỉ là một dự án năng lượng, mà là lựa chọn chiến lược để tái cấu trúc mô hình tăng trưởng theo hướng xanh, hiện đại và có khả năng kết nối với thị trường khu vực.
Năng lượng tái tạo là trụ cột tăng trưởng hai con số gắn với cảng biển năng lượng
Điểm khác biệt của Vĩnh Long so với nhiều địa phương khác là coi năng lượng tái tạo không chỉ là lĩnh vực “thêm vào” mà là trụ cột để đạt mục tiêu tăng trưởng hai con số. Sau hợp nhất, tỉnh có lợi thế rõ ràng: đường biển dài, hệ thống cảng và logistics song hành với tiềm năng điện gió, điện mặt trời, điện sinh khối và điện từ chất thải. Điều này mở ra hình hài một “cảng biển năng lượng”, nơi điện xanh không dừng ở sản xuất mà được xuất khẩu như một loại hàng hóa có giá trị cao. Hiện các nguồn điện đang vận hành thương mại trên địa bàn đạt khoảng 5.460-5.518 MW, trong đó gồm nhiệt điện, điện gió, điện mặt trời và khoảng 5.000 hệ thống điện mặt trời mái nhà; công suất cực đại đạt 968,8 MW, điện thương phẩm 8 tháng đầu năm đạt 3,666 tỉ kWh, tăng 9,56% so với cùng kỳ. Những con số này cho thấy nền tảng nguồn đủ lớn để Vĩnh Long chuyển từ “tỉnh tiêu thụ điện” sang “nút trung chuyển điện xanh” gắn với hạ tầng cảng biển và dịch vụ logistics năng lượng tái tạo xuất khẩu.
Kết nối cung-cầu điện xanh bằng DPPA: chìa khóa cho thị trường tiêu thụ bền vững
Nếu nhiều địa phương vẫn loay hoay với bài toán thừa nguồn thiếu phụ tải, Vĩnh Long chọn đi thẳng vào trọng tâm: xây thị trường tiêu thụ điện xanh trước khi đẩy mạnh thêm các dự án mới. Chiều 17.9, Sở Công Thương tỉnh đã tổ chức Hội nghị kết nối cung - cầu điện xanh, thúc đẩy sản xuất xanh và triển khai cơ chế mua bán điện trực tiếp (DPPA) trên địa bàn. Quan điểm chỉ đạo được nêu rất rõ: phát triển năng lượng tái tạo phải gắn với phụ tải và thị trường tiêu thụ điện xanh, không dừng ở câu hỏi “sản xuất được bao nhiêu MW”, mà phải trả lời “bao nhiêu doanh nghiệp dùng điện xanh và sản phẩm nào được sản xuất bằng năng lượng sạch”. Đây là thông điệp chính sách có tính “chỉnh chuỗi”, chuyển tâm lý từ chạy theo công suất sang tối ưu giá trị kinh tế và sức cạnh tranh. Quy hoạch điện VIII điều chỉnh tiếp tục dành không gian cho điện tái tạo tại Vĩnh Long, được xem là cơ hội biến lợi thế năng lượng thành lợi thế cạnh tranh mới cho nền kinh tế địa phương.
Khoảng cách cung – cầu và vai trò của DPPA trong định hình thị trường điện xanh
Nhưng để thành trung tâm năng lượng tái tạo xuất khẩu, Vĩnh Long phải xử lý nghịch lý: nguồn cung điện xanh hiện được định lượng cao hơn 11–12 lần nhu cầu đã xác định. Khảo sát từ tháng 8-9/2026 cho thấy 275/361 doanh nghiệp có số liệu hợp lệ chỉ mới đăng ký khoảng 155 triệu kWh điện xanh mỗi năm, trong khi 8/17 dự án sẵn sàng phân bổ cho DPPA có thể cung cấp khoảng 1.790 triệu kWh/năm. Con số này phơi bày một thực tế: nếu không có cơ chế thị trường phù hợp, điện xanh dễ rơi vào tình trạng “đứng chờ lưới” và phụ tải, đẩy chi phí xã hội tăng lên và làm giảm sức cạnh tranh so với các trung tâm năng lượng trong khu vực. Chính vì vậy, tỉnh xác định DPPA là công cụ then chốt để hình thành thị trường và dòng giao dịch ổn định. Tỉnh sẽ tập trung triển khai hiệu quả cơ chế mua bán điện trực tiếp, chuẩn hóa thông tin bên mua – bên bán, hướng dẫn doanh nghiệp về quy trình, đo đếm, hợp đồng, giá, chi phí và rủi ro, đồng thời xây dựng cơ sở dữ liệu về cung-cầu để các bên chủ động tìm kiếm đối tác.
Chiến lược dài hạn: từ đề án trung tâm xuất khẩu đến chuỗi giá trị sản xuất xanh
Để tránh rơi vào vòng xoáy đầu tư manh mún, Vĩnh Long đang nghiên cứu Đề án phát triển trung tâm xuất khẩu năng lượng tái tạo đến năm 2030, định hướng 2050, gắn chặt nguồn điện với lưới truyền tải, hệ thống lưu trữ, cảng biển và logistics. Mục tiêu không chỉ là bán điện mà còn hình thành chuỗi liên kết từ nguồn điện xanh, lưới điện, thị trường điện đến doanh nghiệp sử dụng điện xanh, sản xuất xanh, sản phẩm xanh và xuất khẩu xanh, tạo việc làm, nguồn thu và thu hút công nghệ tiên tiến. Với vai trò đầu mối, Sở Công Thương sẽ cập nhật dữ liệu nguồn điện, nhu cầu điện xanh, khả năng kết nối cung - cầu, lưới điện và hạ tầng để phục vụ xây dựng trung tâm năng lượng tái tạo của vùng và cả nước tại Vĩnh Long. Thành công của chiến lược này sẽ phụ thuộc vào khả năng duy trì kỷ luật “điện xanh phải đi cùng phụ tải và thị trường tiêu thụ”, đồng thời kết nối được các khu công nghiệp, doanh nghiệp xuất khẩu, ngành công nghiệp công nghệ cao và logistics với điện xanh địa phương. Nếu làm được, Vĩnh Long không chỉ là điểm sáng năng lượng tái tạo, mà còn là hình mẫu về cách kết hợp cảng biển năng lượng, thị trường điện và cơ chế mua bán điện trực tiếp để cạnh tranh trong chuỗi cung ứng khu vực.
