Khung pháp lý biển mới: Chìa khóa hay phép thử cho kinh tế biển Việt Nam?
Hoàn thiện khung pháp lý biển là quá trình xây dựng và sửa đổi luật tài nguyên biển, cơ chế quản lý không gian biển và vùng bờ, nhằm phân bổ hợp lý các hoạt động kinh tế, bảo vệ môi trường, bảo đảm quyền tiếp cận biển của cộng đồng và tạo nền tảng phát triển bền vững cho kinh tế biển Việt Nam trong dài hạn. Dự thảo Luật Tài nguyên, Môi trường Biển và Hải đảo (sửa đổi) không phải động thái kỹ thuật, mà là quyết định chính trị về cách Việt Nam nhìn biển: hoặc chỉ là nguồn tài nguyên khai thác ngắn hạn, hoặc là không gian phát triển xanh, đa mục tiêu. Dự thảo được xây dựng để hoàn thiện cơ chế quản lý tổng hợp tài nguyên và không gian biển, tạo nền tảng pháp lý cho phát triển kinh tế biển bền vững và bổ sung các chính sách dùng khu vực biển, bảo vệ môi trường, thu hút đầu tư. Nếu khung luật này yếu, mọi tham vọng kinh tế biển xanh sẽ bị kẹt ngay từ cửa.
Quản lý tổng hợp không gian biển: Từ chồng lấn lợi ích đến trật tự phát triển xanh
Điểm mấu chốt của dự thảo luật tài nguyên biển là chương mới về quản lý và sử dụng không gian biển, với 8 chương và 85 điều, trong đó chương này tạo cơ sở pháp lý để phân bổ không gian biển hợp lý, hạn chế xung đột giữa các ngành, địa phương và các chủ thể khai thác biển. Đây là bước chuyển từ quản lý theo “ai đến trước dùng trước” sang quản lý theo quy hoạch không gian biển quốc gia, nguyên tắc sử dụng chung, sử dụng đa mục đích khu vực biển và cơ chế giải quyết chồng lấn khai thác. Quan trọng hơn, dự thảo nhấn mạnh bảo đảm quyền tiếp cận biển hợp pháp của người dân và cộng đồng – một chi tiết cho thấy kinh tế biển xanh không chỉ là chuyện doanh nghiệp lớn, mà là quyền sinh kế của ngư dân, cộng đồng ven bờ. Nếu triển khai nghiêm, đây sẽ là tấm “sơ đồ giao thông” cho toàn bộ không gian biển, giảm mạnh lãng phí và mâu thuẫn lợi ích.
Hạ tầng ven biển và kinh tế biển xanh: Bài kiểm tra thực tế từ Quảng Ngãi
Không gian pháp lý chỉ có ý nghĩa khi chạm được vào những điểm nghẽn trên mặt đất – và Quảng Ngãi là ví dụ điển hình. Tỉnh có hơn 130 km bờ biển, cảng biển, Khu kinh tế Dung Quất, đặc khu Lý Sơn và nhiều lợi thế phát triển công nghiệp, logistics, du lịch, thủy sản cùng các ngành kinh tế biển mới. Kinh tế biển đã đóng vai trò động lực khi tổng giá trị sản phẩm của các địa phương ven biển chiếm hơn 90% toàn tỉnh. Trích dẫn đáng lưu ý: "Tổng giá trị sản phẩm của các địa phương ven biển chiếm hơn 90% tổng giá trị sản phẩm toàn tỉnh". Thế nhưng, du lịch biển chưa tạo đột phá, thiếu liên kết giữa điểm đến, chưa có sản phẩm đặc sắc; hạ tầng ven biển thiếu đồng bộ, chưa đáp ứng yêu cầu thu hút đầu tư và phát triển đô thị. Đó là lời nhắc thẳng thừng: nếu luật mới không đi cùng cải cách hạ tầng ven biển, kinh tế biển xanh sẽ kẹt trong quy hoạch trên giấy.
Mục tiêu lớn đến 2030: Luật mới có giúp Quảng Ngãi vượt trần tăng trưởng?
Quảng Ngãi đang đặt tham vọng cao: đến 2030, kinh tế biển phát triển nhanh, bền vững, trở thành động lực quan trọng của tỉnh, gắn với khai thác hiệu quả tài nguyên, bảo tồn hệ sinh thái, thích ứng biến đổi khí hậu, nâng cao đời sống người dân ven biển và hải đảo. Tỉnh đặt mục tiêu khu vực có biển đóng góp trên 65% tổng giá trị sản phẩm, GRDP tăng bình quân từ 10%/năm, sản lượng khai thác và nuôi trồng thủy sản gần 268.000 tấn với 100% sản lượng được kiểm soát khai thác hợp pháp. Đồng thời, phấn đấu cơ bản không còn hộ nghèo tại các xã, phường, đặc khu có biển vào năm 2030. Nghị quyết ưu tiên hoàn thiện cơ chế, chính sách để khơi thông nguồn lực đầu tư; phát triển công nghiệp biển, logistics, cảng biển, năng lượng tái tạo, du lịch biển chất lượng cao, nuôi trồng thủy sản công nghệ cao, chuyển đổi số và nâng chất nhân lực. Dự thảo luật tài nguyên biển, nếu được thiết kế thông minh, chính là “bản hợp đồng” ràng buộc các mục tiêu này với trách nhiệm quản lý Nhà nước và nhà đầu tư.
Từ phòng thủ đến chủ động: Biển xanh chỉ đến nếu dám siết kỷ luật phát triển
Dự thảo luật tài nguyên biển không chỉ nói về biển khơi mà đi thẳng vào vùng bờ – nơi hạ tầng ven biển đang thiếu đồng bộ và áp lực ô nhiễm tăng. Dự thảo bổ sung quy định bảo vệ tài nguyên, môi trường vùng bờ, danh mục hoạt động bị cấm hoặc chỉ được thực hiện khi đủ điều kiện, cùng quy định về khoảng lùi xây dựng trong vùng bờ. Đây là “phanh” cần thiết để chấm dứt kiểu phát triển bám bờ, san lấp, xây dựng tràn lan rồi trả giá bằng xói lở, suy thoái hệ sinh thái. Song song, dự thảo đưa ra cơ chế ưu đãi, hỗ trợ phát triển hoạt động kinh tế trên biển, mô hình kinh tế mới, cơ chế thử nghiệm có kiểm soát, phát triển tài chính biển xanh và quỹ không gian biển, đồng thời hỗ trợ cộng đồng ven biển, hải đảo. Nếu các quy định này được thực thi nghiêm, Việt Nam có cơ hội chuyển từ thế phòng thủ trước ô nhiễm sang thế chủ động xây dựng kinh tế biển xanh, hiện đại và phát triển bền vững, thay vì tiếp tục “ăn xổi” trên tài nguyên biển.
