Nghị quyết 27: Tái thiết không gian phát triển quốc gia, đặt vùng động lực vào trung tâm
Nghị quyết 27 của Bộ Chính trị về phát triển các vùng và tổ chức không gian phát triển quốc gia là định hướng chiến lược nhằm tái cấu trúc toàn diện không gian kinh tế – xã hội, xác lập rõ vai trò của từng vùng, kết nối các vùng động lực, hành lang kinh tế và hệ thống đô thị, qua đó nâng cao năng lực cạnh tranh và tạo nền tảng cho phát triển đô thị bền vững trong giai đoạn mới. Nghị quyết số 27-NQ/TW về phát triển các vùng và tổ chức không gian phát triển quốc gia trong giai đoạn mới đã được Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm ký ban hành thay mặt Bộ Chính trị. Việc ban hành diễn ra sau hơn 3 năm triển khai các nghị quyết về phát triển kinh tế – xã hội và bảo đảm quốc phòng, an ninh đối với 6 vùng kinh tế – xã hội, khi liên kết vùng đã cải thiện nhưng vẫn chưa đạt mục tiêu đề ra, hạ tầng và hành lang kinh tế còn là điểm nghẽn. Thay vì tiếp tục phát triển dàn trải, Nghị quyết 27 chọn cách tổ chức không gian phát triển lại từ tư duy vùng, ưu tiên vùng động lực Việt Nam và các cực tăng trưởng, coi đó là "phương thức tổ chức tăng trưởng quốc gia" chứ không chỉ là một công cụ quy hoạch. Đây là bước đi mang tính lựa chọn: hoặc nâng tổ chức không gian phát triển lên tầm chiến lược quốc gia, hoặc tiếp tục để các địa phương mạnh ai nấy làm.
Tổ chức không gian phát triển: Từ địa giới hành chính đến chức năng và bản sắc vùng
Trọng tâm lớn nhất của Nghị quyết 27 Bộ Chính trị là chuyển từ tổ chức không gian phát triển theo địa giới hành chính sang theo chức năng, tiềm năng và liên kết vùng. Nghị quyết yêu cầu tổ chức lại không gian phát triển quốc gia thống nhất trên cơ sở "xác định rõ vai trò, vị trí, chức năng, lợi thế, bản sắc và sứ mệnh phát triển của từng vùng" trong tổng thể phát triển đất nước. Điều này có ý nghĩa chính trị – kinh tế sâu sắc: mỗi vùng phải tự trả lời mình là ai trong bản đồ quốc gia, dẫn đầu lĩnh vực nào, và đóng góp dài hạn ra sao. Không gian phát triển được thiết kế đa tầng, đa cực, liên kết đất liền, vùng biển, vùng trời, không gian ngầm và không gian số, mở đường cho các mô hình kinh tế số, kinh tế xanh, kinh tế dữ liệu, kinh tế tuần hoàn đến năm 2045. Tóm lại, đây là lựa chọn rời bỏ mô hình quy hoạch cục bộ, chồng lấn, thiếu liên kết để hướng tới một cấu trúc không gian phát triển hợp lý hơn, nơi vùng động lực, cực tăng trưởng và hành lang kinh tế quốc gia trở thành khung xương sống cho tăng trưởng.
Vùng động lực và hành lang kinh tế quốc gia: Hạt nhân của tăng trưởng mới
Nếu Nghị quyết là khung, thì vùng động lực Việt Nam và hành lang kinh tế quốc gia là các điểm nhấn mà chính sách muốn đẩy lên thành "đầu tàu". Phụ lục kèm theo Nghị quyết 27 định hướng ưu tiên phát triển các hành lang kinh tế kết nối vùng động lực, đô thị lớn và trung tâm kinh tế, như hành lang Bắc – Nam trên trục giao thông phía Đông, hành lang Lào Cai – Hà Nội – Hải Phòng – Quảng Ninh, hay hành lang Mộc Bài – TP. Hồ Chí Minh – Biên Hòa – Vũng Tàu. Đây không chỉ là các tuyến giao thông, mà là trục tổ chức không gian phát triển nơi công nghiệp, dịch vụ, logistics và đô thị hội tụ. Phụ lục nêu rõ chủ trương "lựa chọn một số địa phương, địa bàn có điều kiện thuận lợi nhất tại các vùng nhằm hình thành, phát triển các vùng động lực quốc gia để trở thành hạt nhân và đầu tàu dẫn dắt tăng trưởng kinh tế các vùng". Cách tiếp cận này mang tính chọn lọc: không phải địa phương nào cũng được coi là vùng động lực, nhưng khi đã được lựa chọn, đi cùng là trách nhiệm lan tỏa phát triển và tránh tư duy "đặc quyền" chỉ lo lợi ích riêng.
Liên kết vùng, quy hoạch hạ tầng và bài toán phát triển đô thị bền vững
Nghị quyết 27 thẳng thắn chỉ ra nhiều hạn chế: quy hoạch chồng lấn, thiếu đồng bộ, thiếu liên kết; kết cấu hạ tầng là điểm nghẽn; hành lang kinh tế và cụm liên kết ngành chậm phát triển; một số đô thị lớn chưa phát huy vai trò hạt nhân, lan tỏa; liên kết vùng còn yếu. Câu trả lời chính sách là xây dựng cơ chế liên kết, điều phối vùng "thật sự mạnh, thực chất, hiệu quả", bảo đảm quy hoạch, đầu tư, hạ tầng và phân bổ nguồn lực được đồng bộ, liên thông. Kèm theo Nghị quyết là phụ lục định hướng phát triển các hành lang kinh tế, ngành, lĩnh vực, hệ thống đô thị và các công trình giao thông trọng điểm. Nghị quyết cũng nhấn mạnh phát triển hệ thống đô thị hiện đại gắn với cực tăng trưởng, mở ra cơ hội thiết kế lại phát triển đô thị bền vững: đô thị không chỉ là nơi tập trung dân cư, mà là nút giao của sản xuất, dịch vụ, đổi mới sáng tạo và không gian sống chất lượng cao. Nhưng để đạt điều này, các địa phương sẽ phải chấp nhận chia sẻ lợi ích, phối hợp quy hoạch và phát triển hạ tầng liên vùng, thay vì giữ tư duy "tỉnh nào lo tỉnh đó".
Cơ hội và thách thức cho các địa phương trong cuộc chơi vùng động lực
Nghị quyết 27 không chỉ tạo khung cho tổ chức không gian phát triển, mà còn mở ra cuộc cạnh tranh mới giữa các địa phương để trở thành vùng động lực, cực tăng trưởng và trung tâm trên các hành lang kinh tế quốc gia. Các tỉnh, thành có lợi thế về vị trí, hạ tầng, nguồn nhân lực sẽ có cơ hội được lựa chọn làm hạt nhân tăng trưởng, được ưu tiên trong quy hoạch và đầu tư các công trình giao thông trọng điểm. Song cơ hội đi kèm thách thức: khi vai trò đã được xác định, áp lực thực hiện cam kết về tự chủ chiến lược, an ninh năng lượng, an ninh lương thực, an ninh nguồn nước và nâng cao đời sống người dân sẽ lớn hơn. Tầm nhìn đến 2045 xác định khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số là động lực chính của tăng trưởng vùng; nếu các địa phương không kịp chuyển đổi mô hình phát triển, họ sẽ bị tụt lại ngay trên chính hành lang kinh tế mà mình tham gia. Nghị quyết 27, vì vậy, là lời mời – nhưng cũng là phép thử – xem địa phương nào đủ bản lĩnh bước lên vai trò đầu tàu, đóng góp vào một cấu trúc phát triển hài hòa, bền vững hơn.
