Dự thảo muốn giảm gánh nặng thi cử và thu hẹp điểm cộng
Tuyển sinh lớp 10 là quá trình lựa chọn học sinh vào bậc trung học phổ thông, có thể dựa trên thi tuyển, xét học bạ hoặc kết hợp cả hai theo phương án của địa phương. Ngày 25/10/2026, Bộ Giáo dục và Đào tạo đề xuất điều chỉnh tiêu chí, điểm ưu tiên cho một số nhóm thí sinh và giới hạn tổng điểm khuyến khích trong dự thảo thông tư mới. Đây là đề xuất đáng chú ý vì áp lực thi lớp 10 không chỉ đến từ mức cạnh tranh cao, mà còn từ cách mỗi điểm cộng có thể tác động đến cơ hội trúng tuyển. Dự thảo cũng mở ra khả năng giảm số môn thi ở trường không chuyên, từ ba môn xuống còn Toán và Ngữ văn. Tuy nhiên, cần phân biệt rõ: những thay đổi này đang được lấy ý kiến, chưa thể xem là quy định áp dụng cho kỳ tuyển sinh tiếp theo.
Bản dự thảo được mở để tiếp nhận góp ý đến ngày 1/11/2026. Mốc này cho thấy các phương án vẫn có thể được cân nhắc, điều chỉnh trước khi ban hành.
Thi hai môn có thể giảm áp lực, nhưng không xóa cạnh tranh
Phương án thi Toán và Ngữ văn thay vì ba môn có lý do thực tế: kỳ thi vào lớp 10 có tính cạnh tranh cao, tạo sức ép cho cả học sinh lẫn phụ huynh. Giảm một môn có thể giúp học sinh tập trung củng cố kiến thức nền, chủ động hơn trong kế hoạch ôn tập và giảm nguồn lực cần thiết để tổ chức kỳ thi. Thời lượng dự kiến là 120 phút với Ngữ văn, còn Toán có thể kéo dài 90 hoặc 120 phút; nội dung không vượt quá yêu cầu cần đạt của chương trình trung học cơ sở.
Dù vậy, ít môn thi hơn không đồng nghĩa áp lực sẽ biến mất. Khi nhiều thí sinh cạnh tranh suất học, hai môn còn lại có thể trở thành trọng tâm ôn luyện với mức độ căng thẳng cao. Giảm môn chỉ có ý nghĩa nếu đề thi đánh giá được năng lực nền tảng, thay vì khiến việc luyện đề dồn vào ít môn hơn.
Phương án tuyển sinh rộng hơn trong dự thảo gồm xét học bạ, thi tuyển hoặc kết hợp hai cách; sở giáo dục địa phương sẽ tham mưu để ủy ban nhân dân cấp tỉnh quyết định cách tuyển sinh cho từng trường hoặc nhóm trường. Vì vậy, đề xuất hai môn thi không nên được hiểu là mọi địa phương và mọi trường chắc chắn sẽ tổ chức cùng một hình thức.
Điểm ưu tiên lớp 10: mức cộng dự kiến thấp hơn
Điểm ưu tiên lớp 10 cũng có thể thay đổi đáng kể nếu dự thảo được thông qua. Theo quy định hiện hành được nêu trong tài liệu, thí sinh thuộc ba nhóm được cộng lần lượt 2 điểm, 1,5 điểm và 1 điểm. Dự thảo đề xuất gộp thành hai nhóm, tương ứng 1 điểm và 0,5 điểm; mỗi học sinh chỉ hưởng mức ưu tiên cao nhất. Nhóm thứ nhất gồm con của người có công theo các diện được quy định; nhóm thứ hai gồm một số thí sinh thuộc hộ nghèo, cư trú tại địa bàn đặc biệt khó khăn hoặc là người dân tộc thiểu số theo tiêu chí dự thảo.
Đề xuất còn giới hạn tổng điểm khuyến khích không quá 1 điểm; điểm này được cộng một lần vào tổng điểm xét tuyển sau khi quy đổi theo thang điểm tương ứng với số môn thi. Điều đó có thể ảnh hưởng trực tiếp đến cách xếp hạng và cơ hội của thí sinh có giải thưởng, nhất là khi điểm giữa các em sít sao. Hiện quy định được dẫn nêu mức cộng cho giải nhất, nhì, ba lần lượt là 1,5; 1 và 0,5 điểm, nhưng mức trần mới vẫn chỉ là nội dung dự thảo.
Cần đánh giá công bằng trước khi thay cách tuyển sinh
Giảm số môn thi và điều chỉnh điểm cộng có thể khiến kỳ tuyển sinh gọn hơn, nhưng công bằng không tự đến từ việc hạ điểm ưu tiên hay bỏ một môn. Nếu xét học bạ được sử dụng thay hoặc bên cạnh kỳ thi, chất lượng đánh giá giữa các trường cần được kiểm soát để điểm số phản ánh tương đối chính xác năng lực học sinh; nếu không, thí sinh có thể chịu thiệt vì khác biệt trong cách chấm và đánh giá.
Hà Nội đang nghiên cứu phương án tuyển sinh dựa trên kết quả học tập và rèn luyện ở bậc trung học cơ sở. Đây là hướng đi có thể giảm sự lệ thuộc vào một kỳ thi, nhưng cần tiêu chí minh bạch và nhất quán. Kết luận hợp lý lúc này không phải xem hai môn thi hay mức điểm mới là điều chắc chắn, mà là theo dõi quá trình góp ý và văn bản cuối cùng. Phụ huynh, học sinh nên phân biệt rõ đề xuất với quy định đang có hiệu lực trước khi thay đổi kế hoạch ôn tập.
