Hàn gắn quá khứ bằng việc làm cụ thể
Khắc phục hậu quả chiến tranh là nỗ lực nhân đạo nhằm xử lý những di chứng còn lại của xung đột, từ bom mìn và ô nhiễm hóa học đến việc tìm kiếm, xác định danh tính người đã mất tích. Đây không phải phần việc bên lề của quan hệ quốc phòng Việt–Mỹ: kết quả của nó được đo bằng đất an toàn hơn, môi trường sống được cải thiện và những gia đình có thêm cơ hội tìm thấy câu trả lời.
Chiều 4/11 theo giờ địa phương, tức sáng 5/11 giờ Việt Nam, Thượng tướng Nguyễn Trường Thắng, Thứ trưởng Bộ Quốc phòng Việt Nam, hội kiến Michael G. DeSombre, Trợ lý Ngoại trưởng Hoa Kỳ phụ trách các vấn đề Đông Nam Á và Thái Bình Dương, tại trụ sở Bộ Ngoại giao Hoa Kỳ. Ngày 5/11, ông Thắng và Trợ lý Bộ trưởng Bộ Chiến tranh Hoa Kỳ John Noh đồng chủ trì Đối thoại Chính sách Quốc phòng Việt Nam–Hoa Kỳ lần thứ 14 tại Washington. Việc hai hoạt động cấp cao cùng nhấn mạnh hợp tác nhân đạo cho thấy quan hệ song phương cần được củng cố bằng kết quả người dân có thể cảm nhận, không chỉ bằng tuyên bố ngoại giao.
Hợp tác Việt Mỹ về khắc phục hậu quả chiến tranh có sức nặng riêng vì nó đặt trách nhiệm với quá khứ vào những nhiệm vụ còn dang dở. Khi hai bên phối hợp giải quyết vấn đề tồn đọng, lòng tin được xây dựng qua sự kiên trì, chia sẻ thông tin và cam kết thực hiện đến cùng.
Tìm người mất tích: chia sẻ thông tin, nối lại những mối dây
Trong các lĩnh vực hợp tác, tìm kiếm quân nhân mất tích là công việc vừa mang ý nghĩa nhân đạo, vừa đòi hỏi sự tin cậy bền bỉ. Hai bên nhấn mạnh việc tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt quân nhân mất tích trong chiến tranh; phía Việt Nam đánh giá cao việc Hoa Kỳ cung cấp thông tin, dữ liệu và kỷ vật chiến tranh. Những tư liệu ấy có thể giúp định hướng tìm kiếm và góp phần khép lại những chờ đợi kéo dài của các gia đình.
Sự hợp tác không chỉ hướng đến quân nhân Hoa Kỳ mất tích tại Việt Nam. Việt Nam cũng mong Hoa Kỳ tăng cường chia sẻ tài liệu, thông tin và kỷ vật liên quan đến bộ đội Việt Nam hy sinh, mất tin, mất tích, đồng thời hỗ trợ nâng cao năng lực giám định ADN hài cốt liệt sĩ. Hai chiều trách nhiệm này khiến hoạt động tìm kiếm có ý nghĩa rộng hơn việc giải quyết hồ sơ của một phía: đó là sự thừa nhận nỗi đau và nhu cầu được biết của những gia đình ở cả hai nước.
Việc Hoa Kỳ cảm ơn nỗ lực hơn bốn thập kỷ của Việt Nam trong tìm kiếm quân nhân Hoa Kỳ mất tin, mất tích cho thấy sự kiên trì đã tạo dựng nền tảng hợp tác. Bước tiếp theo là duy trì chia sẻ dữ liệu và phối hợp chuyên môn, để mỗi thông tin có thể đưa hoạt động tìm kiếm gần hơn tới kết quả.
Bom mìn và dioxin: an toàn cho cộng đồng là thước đo
Rà phá bom mìn không chỉ là một nhiệm vụ kỹ thuật: đó là điều kiện để người dân có thể sinh sống, sản xuất và đi lại an toàn trên những vùng đất từng bị ô nhiễm vật nổ. Việt Nam đặt mục tiêu cơ bản làm sạch toàn bộ diện tích đất bị ô nhiễm bom mìn, vật nổ vào năm 2045 và mong muốn Hoa Kỳ tiếp tục hỗ trợ nâng cao năng lực xử lý. Tại một số địa phương của tỉnh Quảng Ngãi, Việt Nam cũng đề nghị xem xét hỗ trợ Trung tâm Hành động bom mìn quốc gia triển khai dự án giải phóng đất theo tiêu chuẩn quốc tế IMAS.
Di sản hóa học cần được xử lý song song. Thỏa thuận ký ngày 23/9/2026 tại Hà Nội về phạm vi dự án xử lý ô nhiễm dioxin tại sân bay Biên Hòa và hỗ trợ cải thiện chất lượng sống cho người khuyết tật ở các tỉnh bị phun rải nặng chất da cam tạo cơ sở cho các bước tiếp theo. Hai bên hướng tới hoàn thành dự án dioxin trước năm 2031, qua đó góp phần bảo đảm môi trường sống an toàn cho người dân địa phương.
Các mốc thời gian chỉ có giá trị khi đi cùng tiến độ thực địa và lợi ích cộng đồng. Đất được làm sạch và khu vực ô nhiễm được xử lý là những kết quả hữu hình, giúp người dân thấy hợp tác quốc phòng có thể tạo ra thay đổi trong đời sống thường nhật.
Lòng tin được đo bằng cam kết được thực hiện
Khắc phục hậu quả chiến tranh được xem là ưu tiên và điểm sáng trong quan hệ quốc phòng hai nước. Nhưng ý nghĩa của lĩnh vực này không nằm ở nhãn gọi; nó nằm ở khả năng biến cam kết thành hoạt động liên tục, từ cung cấp dữ liệu tìm kiếm đến xử lý dioxin và hỗ trợ rà phá bom mìn. Đây là cách xây dựng lòng tin có sức thuyết phục: cùng nhận trách nhiệm, chia sẻ nguồn lực chuyên môn và theo đuổi những mục tiêu có thời hạn.
Trong thời gian tới, hai bên dự kiến tiếp tục triển khai các nội dung đã thống nhất, bên cạnh đối thoại quốc phòng còn có hợp tác giáo dục, gìn giữ hòa bình Liên hợp quốc, cứu hộ-cứu nạn, quân y và hỗ trợ nhân đạo. Tuy nhiên, những chương trình rộng hơn sẽ có nền tảng vững chắc hơn nếu các nhiệm vụ khắc phục di sản chiến tranh đạt tiến triển rõ ràng.
Kết luận, hợp tác Việt Mỹ về tìm kiếm quân nhân mất tích, rà phá bom mìn và xử lý ô nhiễm dioxin cho thấy hòa giải không phải một lời tuyên bố, mà là quá trình giải quyết những vấn đề còn ảnh hưởng đến con người. Khi các cam kết được chuyển thành đất an toàn, thông tin được chia sẻ và gia đình nhận được câu trả lời, lòng tin song phương sẽ có cơ sở thực chất để phát triển.
