Di sản chiến tranh là phép thử của lòng tin
Khắc phục di sản chiến tranh là quá trình hai nước phối hợp rà phá bom mìn, xử lý ô nhiễm, hỗ trợ nạn nhân và tìm kiếm hài cốt, nhằm giải quyết những tổn thất còn kéo dài sau chiến tranh. Đây không phải phần việc bên lề của hợp tác Việt Mỹ: nó là nền tảng nhân đạo giúp quan hệ quốc phòng tiến lên bằng lòng tin và trách nhiệm cụ thể. Trưa 2-11, Chủ tịch UBND TP.HCM Nguyễn Văn Được tiếp Đại sứ Mỹ Jennifer Wicks cùng đoàn thủy thủ tàu tuần duyên USCGC Bertholf trong chuyến thăm thành phố. Bà Wicks khẳng định Việt Nam có thể tin tưởng rằng bà sẽ tiếp tục nỗ lực, sát cánh giải quyết những di sản chiến tranh. Cam kết ấy có sức nặng bởi nó gắn với công việc còn dang dở: rà phá vật liệu nổ, xử lý đất ô nhiễm và hỗ trợ gia đình nạn nhân chất độc da cam. Tiến triển ở những lĩnh vực này đem lại lợi ích thiết thực cho cộng đồng, đồng thời tạo cơ sở vững chắc cho các chương trình hợp tác rộng hơn.
Hợp tác quốc phòng phải đi cùng việc làm cụ thể
Ngày 3-11 tại Hà Nội, Phó thủ tướng, Bộ trưởng Quốc phòng Phan Văn Giang tiếp Đại sứ Wicks để bàn biện pháp thúc đẩy quan hệ quốc phòng song phương. Hai bên đặt việc xử lý hậu quả chiến tranh ở vị trí ưu tiên, tiếp nối biên bản ghi nhớ ký tháng 10-2025. Khuôn khổ này đã có dự án xử lý dioxin tại sân bay Biên Hòa và dự án cải thiện chất lượng sống cho người khuyết tật ở những địa phương chịu ảnh hưởng nặng bởi chất độc da cam, theo các văn kiện ký ngày 23-9-2026. Quy mô kết quả tìm kiếm hài cốt cũng cho thấy hợp tác có thể tạo ra thành quả đo đếm được: Chiến dịch 500 ngày đêm đã giúp hai bên tìm kiếm, quy tập gần 1.000 hài cốt liệt sĩ. Con số ấy đáng ghi nhận, nhưng không nên làm lu mờ yêu cầu tiếp tục xác minh danh tính và hỗ trợ các gia đình.
Tìm kiếm người mất tích cần chia sẻ thông tin hai chiều
Tìm kiếm quân nhân mất tích trong chiến tranh đòi hỏi kiên trì và trao đổi tư liệu, không chỉ tạo điều kiện cho các đoàn khảo sát. Tướng Phan Văn Giang khẳng định Việt Nam sẽ tiếp tục hỗ trợ các hoạt động tìm kiếm quân nhân Mỹ mất tích. Ông đồng thời đề nghị phía Mỹ chia sẻ thêm thông tin, hồ sơ và kỷ vật liên quan đến những người lính Việt Nam đã hy sinh, qua đó hỗ trợ tìm kiếm, quy tập và nhận dạng hài cốt. Yêu cầu này nhấn mạnh tính hai chiều của hợp tác: thiện chí cần được chuyển thành nguồn dữ liệu hữu ích cho cả hai phía. Đại sứ Wicks cũng tham gia hội thảo khoa học về nâng cao năng lực giám định ADN hài cốt liệt sĩ. Đây là hướng đi đáng chú ý, bởi công nghệ nhận dạng có thể giúp khép lại nhiều hồ sơ tồn đọng và đem lại câu trả lời cho gia đình. Khi nhiệm vụ nhân đạo được thực hiện minh bạch, niềm tin song phương có cơ hội bền hơn.
Từ an ninh biển đến công nghiệp quốc phòng
Chuyến thăm của tàu USCGC Bertholf cho thấy hợp tác quốc phòng không dừng ở khắc phục quá khứ. Lãnh đạo TP.HCM xem chuyến thăm là minh chứng cho hiệu quả phối hợp và nhấn mạnh an ninh trên biển là lĩnh vực thành phố quan tâm. Tại cuộc gặp ở Hà Nội, hai bên cũng đề cập công nghiệp quốc phòng và an ninh, bên cạnh đối thoại, đào tạo, gìn giữ hòa bình Liên hợp quốc, an ninh mạng, quân y, hỗ trợ nhân đạo và cứu trợ thiên tai. Đại sứ Wicks khẳng định cam kết thúc đẩy hợp tác trong các lĩnh vực cùng quan tâm, nhất là quốc phòng, an ninh, công nghiệp quốc phòng và khắc phục di sản chiến tranh. Việt Nam dự kiến tổ chức Triển lãm Quốc phòng quốc tế lần thứ ba tại Hà Nội vào tháng 12-2026, với sự tham gia của lãnh đạo, quan chức quốc phòng Mỹ và doanh nghiệp quốc phòng nước này. Sự kiện là dịp để hợp tác chuyển từ tuyên bố sang đối thoại và kết nối thực chất.
Kết luận: đặt con người ở trung tâm
Điểm đáng chú ý trong chương trình hợp tác Việt Mỹ là cách những vấn đề quá khứ được đặt cạnh ưu tiên an ninh hiện tại. Xử lý bom mìn, dioxin và hỗ trợ người khuyết tật không chỉ là biểu tượng hòa giải; đó là trách nhiệm với những cộng đồng vẫn chịu ảnh hưởng. Trong khi đó, truy tìm người mất tích và nhận dạng hài cốt đòi hỏi chia sẻ tư liệu liên tục, nguồn lực chuyên môn và sự phối hợp bền bỉ. Hợp tác quốc phòng về an ninh biển, công nghiệp quốc phòng hay an ninh mạng có thể mở rộng, nhưng sẽ thuyết phục hơn khi tiến bộ nhân đạo được duy trì và đánh giá rõ ràng. Vì vậy, cam kết của Đại sứ Wicks nên được nhìn nhận qua kết quả cụ thể: dự án hoàn thành, thông tin được trao đổi và gia đình nhận được câu trả lời. Khắc phục di sản chiến tranh không chỉ khép lại những khoảng trống của quá khứ; nó còn là nền móng đáng tin cậy cho quan hệ song phương trong tương lai.
