Kỹ năng sinh tồn mới của học sinh vùng biên: PCCC, cứu nạn và phòng chống đuối nước
Trang bị kỹ năng phòng cháy chữa cháy học sinh, cứu nạn cứu hộ và phòng chống đuối nước tại các trường vùng biên giới là chương trình huấn luyện an toàn học đường kết hợp lý thuyết và thực hành, do lực lượng Cảnh sát PCCC và CNCH phối hợp nhà trường triển khai, nhằm giúp học sinh nhận diện nguy cơ, xử lý tình huống khẩn cấp và tự bảo vệ bản thân trong môi trường có nhiều rủi ro thiên tai, cháy nổ và tai nạn dưới nước. Điểm đáng nói là những buổi tuyên truyền không dừng ở khẩu hiệu mà biến sân trường thành “lớp học sinh tồn”. Cán bộ PCCC hướng dẫn giáo viên, học sinh nhận diện nguy cơ cháy nổ, kỹ năng phát tín hiệu báo động, thoát nạn an toàn và sử dụng thành thạo phương tiện chữa cháy ban đầu. Đồng thời, nội dung phòng chống đuối nước được đặt ngang tầm với PCCC, phản ánh đúng thực tế hiểm nguy tại các địa bàn miền núi, vùng biên giới nhiều sông suối, ao hồ. Đây không chỉ là hoạt động ngoại khóa, mà là bước chuyển tư duy: coi kỹ năng an toàn là nền tảng bắt buộc của giáo dục vùng rủi ro.
Huấn luyện thực tế: từ lớp học đến tình huống giả định có xe chữa cháy
Điểm thuyết phục nhất của các chương trình phòng cháy chữa cháy học sinh hiện nay là cách thiết kế bám sát thực tế: lý thuyết gắn chặt với diễn tập tại chỗ. Tại Trường Phổ thông Nội trú TH&THCS Sa Loong, Phòng Cảnh sát PCCC và CNCH không chỉ nói về quy trình mà còn huy động 02 xe chữa cháy cùng 15 cán bộ, chiến sĩ tham gia thực tập phương án chữa cháy và cứu nạn cứu hộ ngay trong khuôn viên trường. Đây là con số biết nói, cho thấy lực lượng chuyên nghiệp coi huấn luyện học đường nghiêm túc như một nhiệm vụ tác chiến. Tại một buổi khác ở Trường THPT Nguyễn Văn Cừ, cán bộ chiến sĩ hướng dẫn chi tiết cách nhận diện nguy cơ cháy nổ trong trường học, gia đình, nơi công cộng; kỹ năng báo động, gọi số 114, dùng phương tiện chữa cháy ban đầu và tổ chức thoát nạn an toàn. Điểm nhấn là tình huống giả định sát thực tế, nơi học sinh trực tiếp quan sát quy trình triển khai đội hình chữa cháy, tìm kiếm, cứu nạn, hướng dẫn thoát nạn và đưa người bị nạn ra khỏi khu vực nguy hiểm. Khi trẻ em được chứng kiến toàn bộ chuỗi xử lý, kiến thức không còn trừu tượng mà trở thành ký ức trực quan, dễ kích hoạt khi sự cố xảy ra.
Phòng chống đuối nước: mối ưu tiên xứng đáng ở miền núi, vùng biên
Nếu coi PCCC là kỹ năng đối phó nguy cơ trong công trình, thì phòng chống đuối nước là lá chắn sinh mạng ngoài trời – nơi học sinh vùng biên giới tiếp xúc hằng ngày. Trước những mối nguy hiểm tiềm ẩn tại các địa bàn miền núi, vùng biên giới, công tác phòng, chống đuối nước được đặc biệt chú trọng trong mọi chương trình huấn luyện an toàn học đường. Cán bộ tuyên truyền tập trung cảnh báo các nguy cơ thường gặp tại sông, suối, ao, hồ; hướng dẫn học sinh nhận biết khu vực nước nguy hiểm, quy tắc bắt buộc khi vui chơi gần nước và cách xử lý khi phát hiện người gặp nạn dưới nước. Ở các buổi tập huấn, học sinh được nhấn mạnh không tự ý bơi tại khu vực nguy hiểm, biết cách tìm kiếm trợ giúp và hỗ trợ người bị đuối nước an toàn, tránh hành động thiếu kỹ năng gây nguy hiểm cho bản thân. Những nội dung này không phải lời khuyên chung chung, mà là bộ kỹ năng phòng chống đuối nước tối thiểu mà mọi học sinh vùng sông suối phức tạp cần có để sống an toàn. Khi trẻ hiểu rõ ranh giới an toàn – nguy hiểm, tai nạn không còn là “điều bất ngờ”, mà là rủi ro có thể giảm thiểu bằng lựa chọn đúng.
Từ ý thức cá nhân đến năng lực phối hợp tập thể trong cứu nạn cứu hộ
Điểm tiến bộ của các chương trình kỹ năng cứu nạn cứu hộ hiện nay là không chỉ dừng ở việc dạy học sinh “thoát thân”, mà còn hình thành năng lực hỗ trợ người khác một cách an toàn. Lực lượng Công an hướng dẫn nguyên tắc bảo đảm an toàn khi hỗ trợ người bị nạn, phương pháp xử lý phù hợp trong các tình huống sự cố thường gặp, kỹ năng thoát nạn trong môi trường có khói, khí độc và cách di chuyển không chen lấn, xô đẩy khi sơ tán. Đây là những chi tiết thường bị bỏ qua trong các buổi nói chuyện chung chung, nhưng lại quyết định việc một cuộc sơ tán trở thành an toàn hay hỗn loạn. Khi học sinh được thực hành quy trình thoát nạn, làm quen với bình chữa cháy và các phương tiện chữa cháy ban đầu, các em không còn là “đối tượng cần cứu hộ” mà trở thành một mắt xích trong mạng lưới an toàn của trường. Việc tổ chức tuyên truyền và thực tập phương án tại các điểm trường vùng biên giúp cán bộ, giáo viên, học sinh chủ động, bình tĩnh hơn khi đối mặt với tình huống nguy hiểm, rèn luyện tinh thần trách nhiệm trong cộng đồng và khả năng phối hợp nhịp nhàng với lực lượng chuyên nghiệp khi sự cố bất ngờ xảy ra.
Kết luận: An toàn học đường vùng biên phải bắt đầu từ kỹ năng thực tế
Nhìn từ các chương trình huấn luyện phòng cháy chữa cháy học sinh, kỹ năng cứu nạn cứu hộ và phòng chống đuối nước đã triển khai, có thể thấy một định hướng rõ ràng: an toàn học đường vùng biên không thể dựa vào may mắn, mà phải xây dựng từ kỹ năng thực tế, được rèn luyện thường xuyên. Các trường như Phổ thông Nội trú TH&THCS Sa Loong đã coi PCCC và CNCH là nhiệm vụ gắn liền với công tác quản lý, nuôi dưỡng, chăm sóc và bảo đảm an toàn tuyệt đối cho học sinh, chủ động kiểm tra nguy cơ mất an toàn, duy trì lối thoát nạn và trang thiết bị chữa cháy tại chỗ. Hoạt động tuyên truyền kết hợp thực tập phương án đã góp phần nâng cao ý thức tự bảo vệ, giữ bình tĩnh trước tình huống khẩn cấp, lan tỏa thông điệp “Chủ động phòng ngừa – Bình tĩnh xử lý – An toàn là trên hết” trong cộng đồng học đường. Nếu coi biên giới là tuyến đầu Tổ quốc, thì những lớp học kỹ năng này chính là tuyến đầu bảo vệ tính mạng học sinh. Đầu tư cho kỹ năng an toàn hôm nay là cách thiết thực nhất để giảm tai nạn, cháy nổ và đuối nước trong tương lai – không chỉ ở vùng biên, mà cho mọi môi trường giáo dục.
