“Dạy thật, học thật” là gì và vì sao Bộ quyết chấm dứt bệnh thành tích?
“Dạy thật, học thật, thi thật, kết quả thật” là định hướng giáo dục thực chất, trong đó mọi hoạt động dạy học, kiểm tra, đánh giá phải phản ánh trung thực năng lực, phẩm chất của người học thay vì tô hồng điểm số hay chạy theo các chỉ tiêu hình thức về thành tích. Chương trình hành động mới của Bộ Giáo dục và Đào tạo được xây dựng sau một năm triển khai Nghị quyết 71 về đột phá phát triển giáo dục, gắn nâng cao chất lượng với yêu cầu kỷ cương, trách nhiệm, trung thực, liêm chính và thực chất trong toàn hệ thống. Đồng thời, chỉ thị 31 của Thủ tướng nhấn mạnh phải có giải pháp cụ thể khắc phục bệnh thành tích, cắt giảm các kỳ thi, cuộc thi không cần thiết để giảm áp lực học tập cho học sinh, giáo viên và cha mẹ. Nói thẳng, đây là một cuộc cải cách giáo dục nhằm thay máu văn hóa thành tích ảo đã kéo dài hàng chục năm.
Không còn chỉ tiêu học sinh giỏi: Thay đổi lớn nhất nằm ở phía nhà trường
Điểm “cú đấm” mạnh nhất vào bệnh thành tích là việc xóa bỏ chỉ tiêu học sinh khá, giỏi gắn với thi đua. Cán bộ quản lý từ nay chịu trách nhiệm về tính trung thực của đánh giá nhưng bị cấm giao chỉ tiêu áp đặt về điểm số, tỷ lệ học sinh khá, giỏi cho giáo viên. Đây là điều mà giáo viên chờ đợi từ lâu: họ có thể cho điểm thật mà không lo bị trừ thành tích vì “tỷ lệ yếu kém tăng”. Nhiều năm qua, hiệu trưởng chịu sức ép nặng nề về tỷ lệ học sinh lên lớp, học sinh giỏi, đỗ tốt nghiệp, kéo cả hệ thống vào vòng xoáy tô hồng sổ điểm. Khi chỉ tiêu học sinh giỏi không còn là thước đo thi đua, nhà trường buộc phải quay về tiêu chí giáo dục thực chất: học sinh học được gì, làm được gì, thay vì “đẹp bảng điểm”.
19.000 trường phải “dạy thật, thi thật” trước 2030: Lộ trình và những con số không đẹp
Bộ đặt mục tiêu gần 19.000 cơ sở giáo dục từ mầm non đến đại học phải xây dựng môi trường “dạy thật, học thật, thi thật, kết quả thật” vào năm 2030. Hiện cả nước có gần 18.600 trường từ mầm non đến THPT và hơn 300 trường đại học, nghĩa là toàn bộ hệ thống đều bị kéo vào cuộc tái thiết này. Đến 2030, 100% cơ quan quản lý và cơ sở giáo dục phải duy trì môi trường dạy thật, học thật, thi thật, đánh giá thật, đồng thời các tiêu chí về liêm chính, trung thực, trách nhiệm nêu gương sẽ được áp dụng thực chất trong đánh giá, bổ nhiệm, khen thưởng. Định hướng xa hơn đến 2035 là biến văn hóa trung thực, liêm chính, thực chất thành giá trị cốt lõi được xã hội công nhận, nhằm nâng cao độ tin cậy của kết quả học tập, bằng cấp và chứng chỉ của hệ thống giáo dục. Nói cách khác, ngành chấp nhận những “con số không đẹp” hôm nay để có chất lượng thật ngày mai.
Giảm hình thức, giảm áp lực học tập: Thầy cô và học sinh được cởi trói đến đâu?
Một hệ thống dạy thật không thể tồn tại nếu thầy cô và học sinh vẫn bị đè bởi núi việc hình thức. Chương trình hành động quy định rõ: các cơ sở giáo dục phải tổ chức dạy học, kiểm tra, đánh giá, thi cử, tuyển sinh và kiểm định chất lượng theo hướng khách quan, trung thực, không chạy theo thành tích, không đánh đổi chất lượng thực chất lấy chỉ tiêu hình thức. Đặc biệt, nhà trường không được huy động giáo viên làm việc hành chính, phong trào ngoài nhiệm vụ chuyên môn; không tự đặt thêm sổ sách, phải cắt giảm các cuộc họp, phong trào hình thức. Một yêu cầu khác: trường không giao thầy cô nhiệm vụ hành chính ngoài chuyên môn, loại bỏ các cuộc thi không cần thiết và không chỉ dùng điểm số để xếp hạng. Những động thái này không chỉ giảm áp lực học tập mà còn trả lại thời gian cho thầy cô tập trung vào giáo dục thực chất thay vì “chạy phong trào”.
Phụ huynh phải thay đổi: Chấp nhận điểm số trung thực để con học thật
Chính sách mới sẽ thất bại nếu phụ huynh vẫn đòi hỏi bảng điểm toàn 9–10. Nhiều năm qua, chúng ta quen với tỷ lệ tốt nghiệp gần như tuyệt đối, lớp học có tới 90% học sinh giỏi, trong khi ngoài đời, không ít sinh viên không viết nổi một văn bản, kỹ sư ra trường phải đào tạo lại. Khi kết quả không phản ánh năng lực thực chất, xã hội phải trả giá bằng nguồn nhân lực yếu và niềm tin vào bằng cấp suy giảm. Bộ khi tuyên bố mục tiêu “dạy thật, học thật, thi thật, kết quả thật” đã chọn tuyên chiến với thói hình thức, coi đó là bước đi bắt buộc để nâng cao chất lượng nguồn nhân lực quốc gia. Nhưng để khẩu hiệu thành đời sống, phụ huynh phải chấp nhận những điểm 5, điểm 6 trung thực, coi đó là tín hiệu để cùng thầy cô hỗ trợ con, thay vì gây thêm áp lực học tập. Nếu gia đình vẫn coi danh hiệu học sinh giỏi là mục tiêu tối thượng, mọi cải cách giáo dục sẽ bị kéo ngược về vạch xuất phát.
