Bỏ một cửa kiểm tra, không bỏ yêu cầu an toàn
Thủ tục nghiệm thu PCCC là khâu cơ quan chuyên ngành kiểm tra kết quả nghiệm thu do chủ đầu tư tổ chức, trước khi công trình được đưa vào hoạt động. Bộ Công an đề xuất bãi bỏ khâu kiểm tra này trong dự án luật sửa đổi liên quan đến phòng cháy, chữa cháy và cứu nạn, cứu hộ, đang được trình Quốc hội xem xét tại kỳ họp thứ hai. Đây là đề xuất, chưa phải thay đổi đã có hiệu lực.
Theo quy trình được mô tả, chủ đầu tư trước hết tự tổ chức nghiệm thu, sau đó gửi hồ sơ để cơ quan công an kiểm tra mức độ tuân thủ. Nếu đề xuất được thông qua, bước kiểm tra hành chính đó sẽ được gỡ bỏ; nghĩa vụ nghiệm thu các hạng mục PCCC vẫn còn. Việc cắt một khâu có thể giúp giảm thời gian chuẩn bị hồ sơ, phối hợp kiểm tra và chờ xử lý, nhờ đó công trình có cơ hội sớm đi vào khai thác. Lợi ích ấy chỉ đáng giá nếu chất lượng kiểm tra tại công trình không bị xem nhẹ.
Tự nghiệm thu theo công trình, lưu lại bằng chứng
Khi thủ tục bị bãi bỏ, chủ đầu tư sẽ chủ động lập kế hoạch, bố trí nguồn lực và tổ chức tự nghiệm thu PCCC theo tiến độ, quy mô, tính chất và đặc điểm công trình. Đây không phải quyền tự xác nhận cho xong: chủ đầu tư và các nhà thầu liên quan vẫn phải nghiệm thu theo hạng mục, giai đoạn và toàn công trình, đối chiếu việc thi công với hồ sơ thiết kế đã được duyệt.
Nếu thi công có điểm khác hồ sơ đã duyệt, cần lập hồ sơ thiết kế điều chỉnh theo tiêu chuẩn, quy chuẩn liên quan, thực hiện thẩm định PCCC rồi mới thi công, giám sát và nghiệm thu phần điều chỉnh. Khi kết quả đáp ứng yêu cầu, chủ đầu tư phải thông báo bằng văn bản cho cơ quan quản lý PCCC hoặc khai báo trên cơ sở dữ liệu trước khi công trình hoạt động. Hồ sơ, văn bản ghi nhận kết quả cần được lưu tại cơ sở để phục vụ hậu kiểm PCCC. Quy trình này khiến năng lực quản lý hồ sơ và kiểm soát nhà thầu trở thành phần thiết yếu của trách nhiệm chủ đầu tư.
Hậu kiểm cần dữ liệu, hướng dẫn và trách nhiệm thật
Chuyển từ tiền kiểm sang hậu kiểm nghĩa là cơ quan quản lý không nhất thiết xem xét từng bộ hồ sơ trước khi công trình hoạt động, mà có thể dựa trên thông tin khai báo và mức độ rủi ro để lựa chọn trường hợp kiểm tra thực tế. Vì vậy, khai báo không thể chỉ là thủ tục điền biểu mẫu: dữ liệu phải phản ánh kết quả nghiệm thu, còn hồ sơ lưu tại cơ sở phải đủ để đối chiếu khi cơ quan chức năng kiểm tra.
Để hỗ trợ quá trình này, Bộ Công an đã chỉ đạo Cục Cảnh sát PCCC và CNCH ban hành tài liệu hướng dẫn tự nghiệm thu. Tài liệu dự kiến theo hướng “cầm tay, chỉ việc”, có biểu mẫu ghi nhận nội dung đã kiểm tra, đánh giá; chủ đầu tư sẽ căn cứ hướng dẫn để lựa chọn cách tổ chức phù hợp với công trình của mình. Đây là bước hỗ trợ cần thiết, nhưng không thay thế việc đánh giá nghiêm túc tại hiện trường.
Điều không đổi là trách nhiệm bảo đảm an toàn phòng cháy của chủ đầu tư và người đứng đầu cơ sở. Đưa công trình vào sử dụng khi chưa đáp ứng yêu cầu có thể dẫn đến xử phạt hành chính hoặc truy cứu trách nhiệm hình sự, tùy tính chất và mức độ vi phạm. Giảm thủ tục chỉ có ý nghĩa khi hậu kiểm đủ sức phát hiện sai phạm và chủ đầu tư coi an toàn là nghĩa vụ, không phải giấy tờ hoàn tất.
Kết luận: giảm chờ đợi, tăng phần việc của chủ đầu tư
Đề xuất bãi bỏ kiểm tra nghiệm thu của cơ quan chuyên ngành có thể rút ngắn thời gian và giảm gánh nặng hồ sơ cho doanh nghiệp, nhưng không biến việc tự nghiệm thu thành một lối tắt. Trách nhiệm kiểm tra, ghi nhận, khai báo và lưu bằng chứng sẽ nằm rõ hơn ở chủ đầu tư; cơ quan quản lý chuyển trọng tâm sang giám sát sau đó. Tài liệu hướng dẫn và cơ chế hậu kiểm vì thế phải đi cùng nhau. Với chủ đầu tư, cách an toàn nhất là chuẩn bị quy trình nghiệm thu có thể kiểm chứng, xử lý nghiêm mọi sai khác thiết kế và chỉ đưa công trình vào hoạt động khi các yêu cầu PCCC đã được đáp ứng.
