Hợp tác năng lượng nguyên tử Việt Nam – Hàn Quốc: bước ngoặt định hướng lại chiến lược điện hạt nhân
Hợp tác năng lượng nguyên tử giữa Việt Nam và Hàn Quốc là quá trình hai nước cùng phát triển, chuyển giao và bảo đảm an toàn công nghệ điện hạt nhân, gắn với xây dựng nhà máy, đào tạo nhân lực, củng cố khung pháp lý và phát triển chuỗi công nghiệp phụ trợ nhằm hiện thực hóa chiến lược sử dụng năng lượng nguyên tử vì mục đích hòa bình và an ninh năng lượng lâu dài. Quan trọng hơn, đây không chỉ là câu chuyện về một dự án như Ninh Thuận 2 mà là dấu hiệu Việt Nam quay lại bàn cờ điện hạt nhân với tư thế chủ động hơn. Trong chuyến công tác ngày 30/9 tại Hàn Quốc, Bộ trưởng Khoa học và Công nghệ Vũ Hải Quân cùng đoàn công tác đã làm việc với Bộ trưởng Thương mại, Công nghiệp và Tài nguyên Hàn Quốc Kim Jung Kwan tại Seoul để thúc đẩy hợp tác khoa học, công nghệ, đặc biệt là điện hạt nhân. Việc Việt Nam chọn Hàn Quốc – một nước đã có hơn 40 năm kinh nghiệm điện hạt nhân – cho thấy quyết tâm đi nhanh nhưng không đánh đổi an toàn.
Ninh Thuận 2: từ dự án dở dang đến nền tảng hợp tác toàn diện
Thông điệp rõ ràng nhất từ phía Hàn Quốc là cam kết hợp tác toàn diện với Việt Nam trên dự án Ninh Thuận 2, bao trùm từ xây dựng nhà máy, chia sẻ kinh nghiệm vận hành, bảo đảm an toàn điện hạt nhân đến đào tạo nhân lực và phát triển chuỗi công nghiệp phụ trợ, đồng thời sẵn sàng chuyển giao công nghệ. Đây là mức độ cam kết hiếm thấy, biến Ninh Thuận 2 từ một biểu tượng trì hoãn thành phòng thí nghiệm thực tế cho tham vọng làm chủ công nghệ hạt nhân của Việt Nam. Hai bên cùng nhìn nhận vẫn còn nhiều dư địa hợp tác, không chỉ trên công trường mà còn trong nghiên cứu, chuyển giao công nghệ và liên kết viện – trường – doanh nghiệp để hình thành hệ sinh thái hạt nhân trong nước. Nếu biết biến cam kết này thành cơ chế ràng buộc, Ninh Thuận 2 có thể trở thành bước khởi đầu cho công nghiệp điện hạt nhân nội địa thay vì chỉ là một công trình nhập khẩu.
An toàn điện hạt nhân và AI: Việt Nam chọn đi đúng đường trước khi đi nhanh
Điện hạt nhân chỉ có ý nghĩa nếu an toàn là nguyên tắc không được phép thỏa hiệp – đó là bài học Hàn Quốc nhấn mạnh khi chia sẻ ba trụ cột phát triển: công nghệ, khung pháp lý – quản lý đồng bộ và bảo đảm an toàn tuyệt đối, yếu tố "không thể thương lượng". Việt Nam đã tiếp nhận thông điệp này một cách nghiêm túc khi đặt nhiệm vụ trọng tâm là xây dựng năng lực quốc gia đủ mạnh để quản lý, vận hành an toàn và từng bước làm chủ công nghệ theo Chiến lược phát triển, ứng dụng năng lượng nguyên tử đến năm 2035, tầm nhìn 2050. Đồng thời, Việt Nam không nhìn an toàn hạt nhân như một bài toán cũ kỹ; đề nghị phía Hàn Quốc cử chuyên gia, chia sẻ kinh nghiệm, và cùng nghiên cứu ứng dụng trí tuệ nhân tạo trong thiết kế, mô phỏng, giám sát vận hành, bảo trì dự báo và nâng cao an toàn. Việc mở rộng hợp tác an toàn điện hạt nhân với nhiều đối tác quốc tế cho thấy Việt Nam chủ động xây dựng lưới an toàn nhiều lớp, thay vì phụ thuộc vào một nguồn duy nhất.
Tái cấu trúc Viện Năng lượng nguyên tử: điều kiện tiên quyết để không lệ thuộc công nghệ ngoại
Hợp tác quốc tế chỉ có ý nghĩa lâu dài nếu Việt Nam có một đầu não khoa học đủ mạnh. Việc Chính phủ bàn Đề án tổ chức lại mô hình Viện Năng lượng nguyên tử Việt Nam không phải là động thái kỹ thuật mà là lựa chọn chính trị, được triển khai theo Kết luận của Bộ Chính trị về phát triển năng lượng nguyên tử vì mục đích hòa bình và theo chỉ đạo của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm yêu cầu tổ chức lại mô hình Viện. Phó Thủ tướng Hồ Quốc Dũng nhấn mạnh Viện phải trở thành tổ chức khoa học – công nghệ nòng cốt, có khả năng nghiên cứu, phát triển và hướng tới làm chủ công nghệ, đồng thời hình thành đội ngũ chuyên gia có uy tín khu vực, quốc tế. Hạn chót báo cáo Thủ tướng về Đề án là trước ngày 20/10/2026 – một mốc thời gian không dài, buộc Bộ Khoa học và Công nghệ và các cơ quan liên quan phải quyết đoán trong thiết kế mô hình mới, từ cơ chế tài chính, nhân lực đến quyền tự chủ nghiên cứu. Nếu chậm trễ, Việt Nam sẽ rất khó bắt kịp nhịp hợp tác ngày càng sâu với Hàn Quốc và các đối tác khác.
Bức tranh lớn: điện hạt nhân, AI và yêu cầu đồng bộ thể chế
Một điểm đáng chú ý là Việt Nam không tách riêng câu chuyện điện hạt nhân khỏi chuyển đổi số và trí tuệ nhân tạo. Trong cùng khuôn khổ chuyến thăm, đoàn Việt Nam tham gia Diễn đàn Lãnh đạo CNTT và truyền thông toàn cầu, khẳng định mục tiêu đưa AI trở thành một phần công việc hằng ngày của cơ quan nhà nước, doanh nghiệp và người dân, dựa trên Chiến lược quốc gia về AI đến năm 2030, tầm nhìn 2045. Việt Nam đặt mục tiêu đến 2030: 100% cán bộ, công chức sử dụng AI hằng tuần, 60% doanh nghiệp ứng dụng AI, hạ tầng tính toán đạt 500 MW, tối thiểu 8 mô hình ngôn ngữ tiếng Việt, 5 nền tảng AI dùng chung và 10.000 chuyên gia AI trình độ cao. Câu nói có thể trích dẫn là: "Việt Nam định hướng làm chủ dữ liệu, hạ tầng tính toán đạt công suất khoảng 500 MW và đào tạo 10.000 chuyên gia AI trình độ cao". Khi đặt điện hạt nhân trong tổng thể đó, lựa chọn rõ ràng là: hoặc Việt Nam xây dựng thể chế, hạ tầng, nhân lực đồng bộ; hoặc sẽ bị kẹt trong vai trò người mua công nghệ, kể cả với đối tác thiện chí như Hàn Quốc.
