Mở rộng sân bay Việt Nam: Từ câu chuyện Phú Bài đến bài toán 12 triệu khách
Mở rộng sân bay Việt Nam là quá trình nâng công suất hành khách, hàng hóa và hạ tầng khu bay nhằm đáp ứng nhu cầu vận tải tăng nhanh, gắn với chiến lược phát triển du lịch, kết nối vùng và quy hoạch đô thị đến tầm nhìn 2050. Trong làn sóng này, Phú Bài trở thành ví dụ điển hình: một sân bay gần 70 năm tuổi, được người Pháp xây dựng, nay được quy hoạch “lên đời” với mục tiêu 12 triệu hành khách/năm và hàng chục ngàn tấn hàng hóa mỗi năm. Câu chuyện không chỉ là thêm nhà ga, kéo dài đường băng, mà là cuộc thử sức về đầu tư hạ tầng hàng không, năng lực dự báo và kỷ luật quy hoạch. Ai chậm tay trong cuộc đua công suất hành khách tăng sẽ tự đẩy mình ra khỏi bản đồ du lịch và hàng không quốc tế.
Phú Bài Huế nâng cấp: Từ đề xuất 7 triệu khách đến tầm nhìn 12 triệu
Điểm nhấn của chiến lược mở rộng sân bay Việt Nam hiện nằm ở Huế, nơi UBND thành phố đề nghị Bộ Xây dựng điều chỉnh công suất thiết kế Cảng hàng không quốc tế Phú Bài đến năm 2030 từ 4 triệu lên 7 triệu hành khách/năm. Đây là bước đi mang tính chủ động, cho thấy địa phương không chấp nhận chiếc áo hạ tầng chật hẹp khi du lịch đang tăng tốc. Theo phương án quy hoạch đang thẩm định, Phú Bài được định hướng đạt công suất khoảng 4 triệu hành khách/năm vào năm 2030 và 12 triệu hành khách/năm vào năm 2050. Nói cách khác, Huế muốn kéo nhanh kịch bản 7 triệu khách tiến gần hơn hiện tại, thay vì “nhẩn nha” đi theo kịch bản tối thiểu 4 triệu. Câu hỏi đặt ra là trung ương có dám chấp nhận một phương án táo bạo hơn để không kìm chân một thành phố du lịch đang tăng tốc.
Đề xuất nâng lên 7 triệu khách không chỉ là con số trên giấy. Huế đặt mục tiêu đón khoảng 7–7,5 triệu lượt khách du lịch trong năm 2026, với tổng thu từ du lịch khoảng 15.000 tỷ đồng. Trong 8 tháng đầu năm, địa phương đã đón hơn 5,8 triệu lượt khách, tăng 26,4%, trong đó khách quốc tế tăng tới 35%. Một hạ tầng hàng không chỉ dừng ở 4 triệu khách/năm là rủi ro cho cả du lịch và dòng đầu tư. Nếu phải lựa chọn, nhà đầu tư và hãng hàng không sẽ ưu tiên điểm đến có dư địa công suất hành khách tăng, thay vì những sân bay luôn căng như dây đàn.
Hạ tầng khu bay, nhà ga và hơn 22.188 tỷ đồng vốn đầu tư: Cuộc chơi dài hơi
Kế hoạch Phú Bài không dừng ở con số hành khách. Nó là gói đầu tư hạ tầng hàng không bài bản với tổng nhu cầu vốn khái toán khoảng 22.188 tỷ đồng cho giai đoạn đến 2050. Trong đó, giai đoạn đến 2030 cần khoảng 9.261 tỷ đồng, còn sau 2030 dự kiến thêm khoảng 12.927 tỷ đồng. Đây là cuộc chơi dài hơi, đòi hỏi kỷ luật phân kỳ và nguồn lực ổn định chứ không phải “đánh quả”. Về hạ tầng khu bay, đến năm 2030, đường cất hạ cánh 09/27 được đề xuất kéo dài lên 3.600 m, rộng 45 m, và xây thêm đường lăn song song. Đến năm 2050, sân bay được định hướng khai thác 2 đường cất hạ cánh, trong đó đường thứ hai dài 3.200 m. Cấu hình này đưa Phú Bài lên một đẳng cấp mới, đủ sức chia sẻ lưu lượng với các sân bay lớn trong khu vực miền Trung.
Ở khu vực nhà ga, phương án quy hoạch đề xuất xây dựng nhà ga T3 phía Đông nhà ga T2, với cấu hình đến 2050 là T2 khai thác khoảng 5 triệu hành khách/năm, T3 thiết kế 7 triệu hành khách/năm. Khi hoàn thiện, tổng công suất tối thiểu là 12 triệu hành khách/năm. Điều đáng chú ý là UBND TP Huế yêu cầu quy hoạch phân kỳ đầu tư sao cho “vừa nâng cấp vừa khai thác”, tức là vẫn duy trì hoạt động bay an toàn, ổn định, hạn chế phải đóng cửa sân bay trong thời gian cải tạo. Đây là điểm tiến bộ: một sân bay quốc tế 2050 không thể được nâng cấp theo tư duy “đóng cảng, sửa xong rồi mở”, vì thiệt hại kinh tế, du lịch và chuỗi cung ứng sẽ là quá lớn.
Nhu cầu du lịch, đường bay quốc tế và áp lực kết nối mặt đất
Động lực lớn nhất phía sau làn sóng mở rộng sân bay Việt Nam là nhu cầu du lịch và hàng không quốc tế tăng mạnh. Huế thẳng thắn thừa nhận tốc độ phát triển du lịch, dịch vụ, cùng nhu cầu liên kết và mở mới các đường bay quốc tế đang buộc địa phương phải tính toán lại năng lực khai thác của Phú Bài. Một sân bay 4 triệu khách/năm khó có thể là trụ cột cho một thành phố trực thuộc Trung ương, vốn được định vị là trung tâm di sản, du lịch và kết nối vùng miền Trung. Dự báo cho thấy đến năm 2030, lượng hành khách qua Phú Bài có thể đạt khoảng 3,89 triệu lượt, 8,45 triệu vào năm 2040 và khoảng 11,56 triệu vào năm 2050, kèm theo 24.007 tấn hàng hóa. Nói cách khác, nếu không mở rộng, tắc nghẽn là kịch bản gần như chắc chắn.
Quy hoạch cũng không bỏ qua yếu tố mặt đất. Huế đề nghị bổ sung tuyến đường kết nối từ khu vực nhà ga T3 ra đường tỉnh lộ 2 (Đ.49B) vào ranh giới quy hoạch chi tiết. Tuyến này được định hướng để tạo thêm hướng tiếp cận sân bay, giảm áp lực cho lối ra vào qua đường Nguyễn Tất Thành và hạn chế nguy cơ ùn tắc khi lượng hành khách, phương tiện tăng. Nếu chỉ chăm chăm tăng công suất trên trời mà bỏ quên kết nối mặt đất, chiến lược mở rộng sẽ biến thành những nút thắt mới ngay trước cổng sân bay. Đáng chú ý, phương án dự báo còn tính đến tác động của tuyến đường sắt tốc độ cao Bắc–Nam giai đoạn 2040–2045. Điều này cho thấy tư duy quy hoạch đã bắt đầu coi đường sắt và hàng không là hai trụ cột bổ sung, chứ không phải đối thủ trực tiếp.
Tương lai 7–12 triệu khách/năm: Cơ hội cho vùng, phép thử cho quản trị
Việc một sân bay gần 70 năm tuổi được quy hoạch mở rộng lên 12 triệu hành khách/năm vào 2050 với vốn đầu tư hơn 22.188 tỷ đồng đặt Phú Bài vào trung tâm bản đồ hàng không khu vực. Đây cũng là biểu tượng của chiến lược mở rộng sân bay Việt Nam hướng tới ngưỡng 7–12 triệu khách/năm cho nhiều cảng hàng không trung bình. Nếu làm tốt, các sân bay này sẽ chia lửa cho những đầu mối quá tải, tạo thêm cửa ngõ cho khách quốc tế và hàng hóa, đồng thời kích hoạt những không gian đô thị, công nghiệp, logistics mới. Ngược lại, nếu quy hoạch chậm điều chỉnh, vốn đầu tư bị chia nhỏ, hoặc thi công làm gián đoạn hoạt động khai thác, chính những con số 7 triệu, 12 triệu sẽ thành “lời hứa treo”.
Điểm tích cực là Huế đã chủ động yêu cầu “nâng công suất lên 7 triệu khách/năm ngay trong giai đoạn 2030” để thống nhất với quy hoạch đô thị dài hạn. Đây là thông điệp rõ ràng: địa phương muốn hạ tầng hàng không đi trước một bước, thay vì mãi chạy theo sau tăng trưởng. Trong bối cảnh quy hoạch quốc gia đặt Phú Bài là một mắt xích quan trọng của mạng lưới sân bay quốc tế 2050, câu chuyện không còn là riêng của Huế. Nó là phép thử cho cách Việt Nam tổ chức đầu tư hạ tầng hàng không: dám nâng chuẩn công suất hành khách tăng hay tiếp tục chấp nhận những trần hạ tầng thấp, rồi sau đó xử lý các đợt quá tải bằng những giải pháp chắp vá.
