Hợp tác Việt Nam Brazil trong công nghệ: từ khẩu hiệu đến chương trình hành động
Hợp tác công nghệ giữa Việt Nam và Brazil là quá trình hai nước kết nối chính quyền, trường đại học và doanh nghiệp để cùng phát triển các lĩnh vực như công nghệ bán dẫn, trí tuệ nhân tạo, chuyển đổi số, công nghệ giáo dục và nông nghiệp thông minh, hướng tới đổi mới mô hình tăng trưởng và tăng sức cạnh tranh cho cả hai bên. Trong khuôn khổ chuyến thăm bang Rio Grande do Sul từ ngày 17-19/8, Đoàn công tác của Đại sứ quán Việt Nam tại Brazil do Đại sứ Bùi Văn Nghị dẫn đầu đã làm việc với lãnh đạo chính quyền, các cơ sở đào tạo đại học, viện nghiên cứu và doanh nghiệp để mở thêm các đầu mối hợp tác khoa học – công nghệ.
Dễ thấy, hợp tác Việt Nam Brazil trong công nghệ đang rời khỏi vùng an toàn của những tuyên bố chung để bước vào giai đoạn thiết kế chương trình cụ thể. Đại sứ Bùi Văn Nghị nhấn mạnh hợp tác địa phương là một bộ phận quan trọng của quan hệ Đối tác chiến lược Việt Nam-Brazil, giúp quan hệ hai nước “đi vào chiều sâu” và mở thêm cơ hội thiết thực cho doanh nghiệp, trường đại học và người dân. Nói cách khác, Porto Alegre không chỉ là một điểm dừng ngoại giao, mà là phòng thí nghiệm thực tế cho một mô hình hợp tác công nghệ liên khu vực mới.
Bán dẫn và vi điện tử: cửa ngõ chiến lược cho chuỗi giá trị mới
Nếu phải chọn một lĩnh vực mang tính bước ngoặt trong hợp tác Việt Nam Brazil lần này, đó là công nghệ bán dẫn và vi điện tử. Đoàn công tác đã đến thăm CEITEC – cơ sở hoạt động trong lĩnh vực vi điện tử và công nghệ bán dẫn tại Porto Alegre – để tìm hiểu năng lực nghiên cứu, thiết kế, sản xuất và ứng dụng vi mạch. Hai bên bàn sâu về đào tạo kỹ sư, chuyên gia; trao đổi kinh nghiệm thiết kế vi mạch; nghiên cứu ứng dụng công nghệ bán dẫn và kết nối CEITEC với các trường đại học, cơ sở đào tạo và doanh nghiệp công nghệ của Việt Nam.
Điểm đáng chú ý là bán dẫn được xác định không phải một “từ khóa thời thượng” mà là trụ cột rõ ràng trong danh mục hợp tác ưu tiên. Các bên đánh giá công nghiệp bán dẫn và vi điện tử nằm trong nhóm lĩnh vực có nhiều tiềm năng hợp tác, cùng với trí tuệ nhân tạo, chuyển đổi số và nông nghiệp chính xác. Thay vì chạy theo cuộc đua nhà máy khổng lồ, hướng đi liên kết nghiên cứu – đào tạo – thiết kế vi mạch cho phép Việt Nam từng bước chen chân vào chuỗi giá trị toàn cầu, tận dụng mạng lưới và kinh nghiệm sẵn có của Brazil.
Trí tuệ nhân tạo, chuyển đổi số và giáo dục số: “hạ tầng mềm” của quan hệ đối tác chiến lược
Một điểm nhìn dài hạn của chuyến công tác là cách hai bên coi trí tuệ nhân tạo và chuyển đổi số như “hạ tầng mềm” bắt buộc nếu muốn nâng cấp quan hệ Đối tác chiến lược. Các cuộc làm việc với lãnh đạo bang Rio Grande do Sul tập trung vào tiềm năng kết nối trong sản xuất bán dẫn, trí tuệ nhân tạo, công nghệ giáo dục và chuyển đổi số. Nội dung trao đổi với Đại học Liên bang Rio Grande do Sul (UFRGS) xoay quanh trí tuệ nhân tạo, chuyển đổi số, công nghệ giáo dục, bán dẫn, vi điện tử và nông nghiệp chính xác, với mục tiêu xây dựng chương trình nghiên cứu chung, trao đổi giảng viên, sinh viên, nghiên cứu sinh sau tiến sĩ và đào tạo nhân lực khoa học – công nghệ.
Theo mô tả tại Diễn đàn Việt Nam – Mỹ Latinh về Đổi mới sáng tạo và Chuyển đổi số, khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số đang trở thành những động lực quan trọng hàng đầu cho phát triển của Việt Nam trong giai đoạn mới. Đây không chỉ là tuyên bố định hướng; việc đề nghị UFRGS xây dựng lộ trình hợp tác dài hạn, triển khai trước các hoạt động khả thi như trao đổi chuyên gia, đồng hướng dẫn nghiên cứu sinh, khóa đào tạo ngắn hạn và đề tài nghiên cứu chung cho thấy Việt Nam đang chủ động “đặt nền móng” cho hệ sinh thái nhân lực số của mình.
Nông nghiệp thông minh và đô thị thông minh: công nghệ phải gắn với đời sống
Điểm khác biệt của hợp tác công nghệ lần này là công nghệ không đứng một mình, mà gắn chặt với nông nghiệp và quản trị đô thị – những lĩnh vực chạm trực tiếp tới đời sống người dân. Trong các buổi làm việc, hai bên bàn về nông nghiệp công nghệ cao, công nghiệp chế biến, nông nghiệp chính xác và nông nghiệp thông minh như những hướng hợp tác giàu tiềm năng. Tại Instituto Caldeira – trung tâm kết nối đổi mới sáng tạo, công nghệ, doanh nghiệp và khởi nghiệp – các nội dung được nhấn mạnh gồm trí tuệ nhân tạo, giáo dục số, công nghệ tài chính và nông nghiệp thông minh, cùng với hỗ trợ khởi nghiệp công nghệ và đào tạo doanh nhân trẻ.
Ở chiều đô thị, Đại sứ Bùi Văn Nghị và lãnh đạo Porto Alegre đã thảo luận về quy hoạch, quản lý đô thị, đô thị thông minh, chuyển đổi số trong quản lý hành chính, phát triển hệ sinh thái đổi mới sáng tạo, cũng như hợp tác về giáo dục, văn hóa, du lịch và phát triển bền vững. Hợp tác địa phương, theo đúng tinh thần được nêu ra, không nhằm tạo thêm khẩu hiệu, mà để “tạo thêm cơ hội hợp tác cụ thể cho doanh nghiệp, trường đại học và người dân” trong việc tiếp cận công nghệ mới và dịch vụ công hiện đại.
Từ Porto Alegre đến các chương trình cụ thể: phép thử cho tầm nhìn dài hạn
Câu hỏi lớn sau mọi chuyến công tác ngoại giao là: điều gì sẽ xảy ra khi đoàn về nước? Lần này, câu trả lời phần nào đã được phác thảo. Đại sứ Bùi Văn Nghị đề nghị bang Rio Grande do Sul giới thiệu các trung tâm nghiên cứu, doanh nghiệp công nghệ và nhà đầu tư quan tâm thị trường Việt Nam, đồng thời phối hợp tổ chức các hoạt động kết nối doanh nghiệp và trao đổi đoàn chuyên ngành trong thời gian tới. Với UFRGS, đề xuất là xây dựng lộ trình hợp tác dài hạn, bắt đầu bằng trao đổi chuyên gia, đồng hướng dẫn nghiên cứu sinh, khóa đào tạo ngắn hạn và đề tài nghiên cứu chung.
Các hoạt động trong khuôn khổ chuyến thăm được đánh giá là đã tạo thêm đầu mối hợp tác giữa chính quyền địa phương, trường đại học, viện nghiên cứu và doanh nghiệp hai nước, đồng thời đặt nền tảng để chuyển những tiềm năng hợp tác thành chương trình và dự án cụ thể trong thời gian tới. Vấn đề còn lại, và cũng là phép thử cho cả hai bên, là khả năng duy trì nhịp trao đổi, tránh để mạng lưới mới lập thành “danh bạ ngoại giao”. Nếu làm được, hợp tác Việt Nam Brazil trong công nghệ bán dẫn, trí tuệ nhân tạo, chuyển đổi số và nông nghiệp thông minh hoàn toàn có thể trở thành một trụ cột mới của quan hệ Đối tác chiến lược, thay vì chỉ là phụ lục đẹp trong các bản tuyên bố chung.
