Tín hiệu chiến lược từ Porto Alegre: hợp tác công nghệ cao Việt Nam–Brazil bước vào giai đoạn mới
Hợp tác Việt Nam Brazil trong lĩnh vực công nghệ cao đang bước vào giai đoạn mở rộng khi hai bên tập trung vào công nghệ cao bán dẫn, trí tuệ nhân tạo AI, chuyển đổi số, đào tạo nhân lực số và nông nghiệp thông minh như các trụ cột để kết nối địa phương, trường đại học, viện nghiên cứu và doanh nghiệp hướng tới phát triển bền vững. Quan trọng hơn, đây không chỉ là một chuyến thăm xã giao mà là bước đi mang tính đặt nền móng: từ ngày 17 đến 19/8, Đại sứ Việt Nam tại Brazil Bùi Văn Nghị dẫn đầu đoàn công tác làm việc tại Porto Alegre, thủ phủ bang Rio Grande do Sul, với mục tiêu triển khai quan hệ Đối tác Chiến lược và mở thêm các đầu mối hợp tác chuyên sâu. Điểm đáng chú ý là cách tiếp cận đa tầng: song song ngoại giao cấp nhà nước, đoàn chủ động đi vào từng mắt xích của hệ sinh thái công nghệ – từ chính quyền bang, trung tâm nghiên cứu, viện khởi nghiệp đến đại học – để tạo mạng lưới hợp tác đủ rộng và đủ sâu. Điều này cho thấy Việt Nam đang nhìn Brazil không chỉ như thị trường, mà như đối tác tri thức và công nghệ.
Bán dẫn và trí tuệ nhân tạo: từ học hỏi đến cùng xây dựng chuỗi giá trị
Trong bức tranh hợp tác Việt Nam Brazil, công nghệ cao bán dẫn và trí tuệ nhân tạo AI là hai mũi nhọn thể hiện rõ tham vọng tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu. Làm việc với Thư ký bang phụ trách Phát triển Kinh tế và Xã hội, Đại sứ Bùi Văn Nghị đề nghị giới thiệu các trung tâm nghiên cứu, doanh nghiệp công nghệ và nhà đầu tư quan tâm đến thị trường Việt Nam, đồng thời bàn khả năng hợp tác trong bán dẫn, trí tuệ nhân tạo, công nghệ giáo dục và chuyển đổi số. Hướng tiếp cận này mang tính chủ động: Việt Nam không chờ vốn và công nghệ tự tìm đến, mà đi thẳng vào nơi Brazil đang đầu tư mạnh. Tại CEITEC – cơ sở vi điện tử và công nghệ bán dẫn của Porto Alegre – đoàn công tác tìm hiểu năng lực thiết kế, sản xuất và ứng dụng vi mạch, đồng thời bàn các kênh đào tạo kỹ sư, trao đổi chuyên gia, chia sẻ kinh nghiệm thiết kế vi mạch và kết nối với đại học, doanh nghiệp công nghệ Việt Nam. Đây là bước đi hợp lý: muốn xây dựng ngành bán dẫn, Việt Nam cần mạng lưới đối tác kỹ thuật chứ không thể chỉ dựa vào thu hút nhà máy. Nếu biết tận dụng kinh nghiệm CEITEC, Việt Nam có thể rút ngắn đường học hỏi, tránh lặp lại vòng thử–sai vốn rất tốn kém thời gian.
Chuyển đổi số và hệ sinh thái đổi mới sáng tạo: sức mạnh đến từ cấp địa phương
Điểm đáng giá nhất của chuyến công tác không nằm ở các tuyên bố chung, mà ở cách hai bên coi hợp tác cấp địa phương, trường đại học và doanh nghiệp là nền tảng phát triển bền vững. Làm việc với Thư ký bang phụ trách Đổi mới sáng tạo, Khoa học và Công nghệ, hai bên bàn về chương trình trao đổi chuyên gia, đào tạo nhân lực, nghiên cứu chung và kết nối doanh nghiệp trong các lĩnh vực bán dẫn, vi điện tử, trí tuệ nhân tạo, chuyển đổi số, công nghệ giáo dục, khởi nghiệp sáng tạo và nông nghiệp chính xác. Đây là hướng đi thực tế: chuyển đổi số không thể áp đặt từ trung ương, mà cần sức bật từ các thành phố, trường học, doanh nghiệp cụ thể. Tại Instituto Caldeira – trung tâm kết nối doanh nghiệp, đại học, nhà đầu tư và cơ quan công quyền – đoàn Việt Nam tìm hiểu mô hình hỗ trợ đổi mới sáng tạo và khởi nghiệp, đồng thời bàn khả năng kết nối startup và trung tâm đổi mới sáng tạo của Việt Nam với mạng lưới của Viện, tổ chức trao đổi chuyên gia, đào tạo doanh nhân trẻ, hỗ trợ khởi nghiệp công nghệ trong các mảng trí tuệ nhân tạo, giáo dục số, công nghệ tài chính và nông nghiệp thông minh. Nếu được triển khai quyết liệt, đây có thể trở thành "cửa ngõ" để startup Việt tiếp cận thị trường Mỹ Latinh, đồng thời giúp các ý tưởng Brazil thử nghiệm tại Đông Nam Á.
Nông nghiệp thông minh: nơi lợi thế tự nhiên gặp công nghệ mới
Trong số các lĩnh vực được nhắc đến, nông nghiệp thông minh là điểm giao lợi ích rõ ràng nhất giữa Việt Nam và Brazil. Hai nước đều là những nền kinh tế nông nghiệp quan trọng, nhưng đang chịu áp lực phải nâng giá trị gia tăng bằng công nghệ, dữ liệu và tự động hóa. Các cuộc làm việc tại bang Rio Grande do Sul liên tục nhắc tới nông nghiệp công nghệ cao, nông nghiệp chính xác và nông nghiệp thông minh như những mảng cần hợp tác doanh nghiệp, nghiên cứu, đào tạo nhân lực. Tại Instituto Caldeira, hai bên bàn hỗ trợ khởi nghiệp trong nông nghiệp thông minh, đi cùng giáo dục số và công nghệ tài chính. Trong khuôn khổ Diễn đàn về đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số, các phiên thảo luận tập trung vào ứng dụng bán dẫn, cảm biến, dữ liệu lớn và tự động hóa trong nông nghiệp chính xác – cách tiếp cận biến cánh đồng thành không gian của cảm biến và thuật toán nhằm tối ưu phân bón, nước tưới, giống, bảo quản. Với Việt Nam, đây là cơ hội để chuyển từ "xuất thô" nông sản sang mô hình cung ứng dịch vụ và giải pháp nông nghiệp thông minh; với Brazil, đó là cơ hội mở rộng công nghệ nông nghiệp ra châu Á. Nếu bỏ lỡ, cả hai nước sẽ tiếp tục bị mắc kẹt ở khâu nguyên liệu.
Khi đại học và địa phương trở thành trụ cột của đối tác chiến lược
Một thông điệp quan trọng từ Porto Alegre là: đối tác chiến lược chỉ có ý nghĩa khi gắn với phòng thí nghiệm, giảng đường và chính quyền thành phố. Tại Đại học Liên bang Rio Grande do Sul (UFRGS), Đại sứ Bùi Văn Nghị làm việc với Phó Hiệu trưởng Pedro de Almeida Costa và chuyên gia của Trung tâm Liên ngành về Công nghệ mới trong giáo dục, bàn xây dựng chương trình nghiên cứu chung, trao đổi giảng viên, sinh viên, nghiên cứu sinh sau tiến sĩ, đào tạo nhân lực khoa học–công nghệ và tổ chức hội thảo chuyên ngành trong các lĩnh vực trí tuệ nhân tạo, chuyển đổi số, công nghệ giáo dục, bán dẫn, vi điện tử và nông nghiệp chính xác. Đây là cách tiếp cận đúng đắn: thay vì chạy theo những dự án đơn lẻ, hai bên bàn hẳn lộ trình hợp tác dài hạn, ưu tiên những bước "nhỏ mà chắc" như trao đổi chuyên gia, đồng hướng dẫn nghiên cứu sinh, khóa đào tạo ngắn hạn và đề tài nghiên cứu chung. Theo đánh giá từ phía cơ quan ngoại giao Việt Nam, chuyến công tác đã góp phần mở rộng quan hệ với một trong những trung tâm quan trọng về giáo dục, công nghệ, công nghiệp và nông nghiệp của Brazil, đồng thời đặt nền tảng để chuyển các tiềm năng hợp tác thành chương trình, dự án cụ thể. Nếu Việt Nam duy trì được nhịp phối hợp cấp địa phương và đại học như vậy, hợp tác Việt Nam Brazil trong công nghệ cao sẽ có cơ hội đi vào chiều sâu, thay vì chỉ dừng ở khẩu hiệu.
