Từ “thủ phủ than” đến trung tâm năng lượng tái tạo phía Bắc
Quảng Ninh đề xuất bổ sung 8 dự án điện mặt trời với tổng công suất khoảng 2.199–2.399 MW vào Điều chỉnh Quy hoạch điện VIII, thể hiện bước chuyển chiến lược nhằm biến địa phương này từ “thủ phủ than” truyền thống thành trung tâm năng lượng tái tạo phía Bắc, gắn với mục tiêu phát triển năng lượng sạch của quốc gia đến năm 2050.
Điện mặt trời Quảng Ninh không còn là ý tưởng trên giấy, mà là sự lựa chọn có tính chính trị và kinh tế rõ ràng: nếu không nhanh chóng dịch chuyển sang năng lượng tái tạo phía Bắc, tỉnh sẽ tụt lại trong cuộc đua chuyển dịch năng lượng. Đề xuất gần 2.400 MW công suất cho thấy tỉnh không muốn chỉ “bổ sung cho đủ chỉ tiêu”, mà muốn vươn lên vai trò dẫn dắt vùng trong quy hoạch điện VIII. Ở góc độ chiến lược, đây là lời khẳng định rằng thời kỳ tăng trưởng dựa vào than ở Quảng Ninh đang dần khép lại, nhường chỗ cho một mô hình phát triển mới gắn với công nghệ và năng lượng sạch.
8 dự án, gần 2.400 MW công suất: Bức tranh tham vọng rõ nét
Danh mục 8 dự án điện mặt trời Quảng Ninh đề xuất bổ sung vào Quy hoạch phát triển điện lực quốc gia thời kỳ 2021-2030, tầm nhìn 2050, có tổng công suất dự kiến từ 2.199 MW đến 2.399 MW. Con số này gấp nhiều lần mức 400 MW điện mặt trời tập trung mà Điều chỉnh Quy hoạch điện VIII hiện hành đang phân bổ cho tỉnh giai đoạn 2025–2030. Đây là bước “xin khung” rất táo bạo, thể hiện tỉnh muốn nâng trần phát triển năng lượng tái tạo của mình lên một mức hoàn toàn khác.
Trong số đó, nhà máy Điện mặt trời Quảng Ninh là “lá cờ đầu” với công suất nền phát lên lưới khoảng 700 MW, kết hợp hệ thống điện mặt trời tổng công suất 4.000 MW và pin lưu trữ dung lượng 8.800 MWh, trên diện tích nghiên cứu khoảng 12.000 ha tại Mông Dương, Cẩm Phả và Hải Hòa. Bên cạnh dự án chủ lực này là loạt dự án vệ tinh: Tràng Lương 600 MW, An Sinh 250 MW, Sơn Dương 250 MW, hồ Tràng Vinh 200 MW, hồ Chúc Bài Sơn 100–250 MW, hồ Cao Vân 50–100 MW và nhà máy điện mặt trời công nghệ cao Uông Bí 49 MW kết hợp nuôi trồng thủy sản. Đây không chỉ là danh sách dự án, mà là bản đồ tái cấu trúc không gian năng lượng của cả tỉnh.
Liên kết chặt với Quy hoạch điện VIII và mục tiêu 2050
Điểm đáng chú ý là Quảng Ninh không “đi một mình”, mà chủ động đặt toàn bộ 8 dự án vào khung Điều chỉnh Quy hoạch điện VIII – tức Quy hoạch phát triển điện lực quốc gia thời kỳ 2021-2030, tầm nhìn đến năm 2050. Nhờ đó, điện mặt trời Quảng Ninh không phải là ngoại lệ, mà trở thành một mắt xích trong lộ trình năng lượng tái tạo của cả nước. Tỉnh hiện đã được quy hoạch 29 dự án nguồn điện, tổng công suất 10.186 MW, trong đó 21 dự án (3.502 MW) nằm ở giai đoạn 2025–2030. Khi “xếp” thêm gần 2.400 MW công suất điện mặt trời vào quy hoạch, Quảng Ninh đang tranh thủ thời điểm mà quốc gia ưu tiên mạnh cho năng lượng sạch.
Cách tiếp cận này cho thấy tỉnh không coi các dự án mới chỉ là “món riêng” để tăng nguồn thu, mà là công cụ để khẳng định vai trò trung tâm năng lượng phía Bắc. Câu chuyện không dừng ở việc bổ sung chỉ tiêu, mà là tạo ra một cấu trúc năng lượng mới: điện than dần lùi, điện gió và điện mặt trời vươn lên, trong đó các hệ thống lưu trữ như pin 8.800 MWh đóng vai trò cân bằng lưới. Đây chính là sự gắn kết cần thiết giữa tham vọng địa phương và lộ trình trung hòa phát thải dài hạn của quốc gia.
Lưới điện, giải tỏa công suất và bài toán kỷ luật thực thi
Nhiều địa phương đã trả giá vì “đua” năng lượng tái tạo phía Bắc mà không lo lưới điện, dẫn đến quá tải và cắt giảm công suất. Có vẻ Quảng Ninh muốn tránh vết xe đó. UBND tỉnh yêu cầu các đơn vị đề xuất khẩn trương rà soát, hoàn thiện phương án đấu nối, giải tỏa công suất phù hợp với phương thức vận hành hệ thống điện quốc gia; đồng thời phải cam kết rõ ràng về tiến độ đầu tư và thời điểm đưa nhà máy vào vận hành. Đây là cách gửi thông điệp rằng thời của “xin dự án cho được, còn lại tính sau” đã qua; kỷ luật thực thi mới là tấm vé để các dự án tồn tại trong quy hoạch.
Tỉnh cũng đặt Sở Công Thương vào vai “gác cổng” khi yêu cầu toàn bộ hồ sơ dự án phải được gửi về cơ quan này để tổng hợp, đánh giá và tham mưu UBND tỉnh báo cáo Bộ Công Thương xem xét. Cách tổ chức này nếu được giữ nghiêm sẽ hạn chế nguy cơ quy hoạch điện VIII bị “xé nhỏ” bởi những đề xuất thiếu cơ sở. Nó cho thấy Quảng Ninh đang cố xây dựng một hệ sinh thái năng lượng có trật tự, thay vì chỉ đặt cược vào con số 2.400 MW công suất trên giấy.
Điện mặt trời gắn với kinh tế địa phương: Không chỉ là câu chuyện kWh
Điện mặt trời Quảng Ninh nếu chỉ dừng ở sản lượng và công suất sẽ khó thuyết phục dư luận, đặc biệt trong một tỉnh có lịch sử gắn với khai thác tài nguyên. Vì thế, điểm đáng giá là cách các dự án được “cài” vào những ngành kinh tế khác. Trước đó, một dự án trung tâm ương giống, nuôi trồng thủy sản công nghiệp kết hợp nhà máy điện mặt trời Đầm Hà công suất 100 MW đã được khởi công tại xã Đầm Hà và xã Quảng Tân, trở thành dự án điện mặt trời đầu tiên của tỉnh. Hình mẫu này tiếp tục lặp lại ở nhà máy điện mặt trời công nghệ cao Uông Bí, cũng kết hợp nuôi trồng thủy sản.
Cách kết hợp năng lượng tái tạo với sản xuất nông nghiệp công nghệ cao cho thấy một tầm nhìn đáng ủng hộ: điện mặt trời không chỉ là nguồn kWh, mà là nền tảng cho một mô hình kinh tế mới, nơi cùng một diện tích có thể tạo ra cả điện, thực phẩm và việc làm. Tuy nhiên, tham vọng này sẽ chỉ có ý nghĩa nếu Quảng Ninh kiểm soát được chất lượng nhà đầu tư, tiến độ và tác động môi trường của từng dự án. Nếu làm được, tỉnh có cơ hội trở thành hình mẫu cho việc lồng ghép năng lượng tái tạo vào phát triển kinh tế vùng, chứ không chỉ là một “cánh đồng pin” khổng lồ.
