Đề xuất mới về BHYT sàng lọc ung thư: bước ngoặt từ tư duy chữa bệnh sang phòng bệnh
BHYT sàng lọc ung thư là đề xuất cho phép quỹ bảo hiểm y tế thanh toán chi phí khám định kỳ, xét nghiệm và các kỹ thuật cận lâm sàng nhằm phát hiện sớm nhiều loại ung thư và bệnh gan ngay khi người bệnh chưa có triệu chứng rõ ràng, thay vì chỉ chi trả khi đã điều trị bệnh, qua đó dịch chuyển hệ thống y tế từ tập trung chữa trị sang ưu tiên phòng bệnh và kiểm soát nguy cơ lâu dài. Điểm cốt lõi của dự thảo là Bộ Y tế muốn BHYT không chỉ là “tấm vé” vào bệnh viện khi đã mắc bệnh nặng, mà trở thành công cụ chủ động giúp người dân phát hiện sớm ung thư và các bệnh mạn tính. Bộ Y tế đang lấy ý kiến cho dự thảo Nghị định tăng mức hưởng và phạm vi hưởng BHYT theo lộ trình, ưu tiên các nhóm đối tượng phù hợp với khả năng cân đối quỹ. Đây là thay đổi mang tính định hướng lại mục tiêu của bảo hiểm y tế: từ hỗ trợ chi phí điều trị sang bảo vệ sức khỏe toàn diện.
Những thay đổi lớn từ bảo hiểm y tế 2027: tăng mức hưởng lên 85–95% tùy nhóm
Nếu chỉ nhìn vào con số, nhiều người sẽ bỏ qua tầm quan trọng của việc tăng mức hưởng BHYT, nhưng thực tế đây là phần “xương sống” giúp chính sách phòng bệnh có ý nghĩa với túi tiền người dân. Theo dự thảo, một số nhóm hiện đang được thanh toán 80% chi phí khám, chữa bệnh sẽ được nâng mức hưởng lên 85% từ ngày 1/7/2027 và lên 90% từ ngày 1/7/2029. Từ 1/7/2030, tại tuyến khám ban đầu và cơ bản, mức hưởng của các nhóm ưu tiên còn có thể tăng lên đến 95%. Nhóm được ưu tiên gồm người từ đủ 75 tuổi, người khuyết tật nhẹ suy giảm khả năng lao động 35–60%, người dưới 18 tuổi và hộ có mức sống trung bình. Đây là thông điệp rõ ràng: hệ thống BHYT đang chuyển trọng tâm sang bảo vệ nhóm dễ tổn thương trước khi bệnh trở nên trầm trọng. Dĩ nhiên, để có thêm quyền lợi, mức đóng bảo hiểm y tế 2027 dự kiến tăng lên 5,1% tiền lương làm căn cứ đóng BHXH bắt buộc, sau đó có lộ trình tăng tiếp lên 5,4% rồi 6% trong các giai đoạn ba năm kế tiếp.
BHYT chi trả sàng lọc 8 bệnh ung thư: ai được hưởng và được gì?
Phần tiến bộ nhất của dự thảo là mở rộng chi trả BHYT sang hoạt động phát hiện sớm ung thư, thay vì chỉ hỗ trợ điều trị khi bệnh đã muộn. Danh mục dự kiến gồm 8 nhóm bệnh, trong đó có 7 ung thư: cổ tử cung, vú, phổi, tuyến tiền liệt, đại trực tràng, dạ dày, gan, kèm viêm gan B và C. Đây chính là những bệnh ung thư phổ biến, chi phí điều trị cao, tỉ lệ tử vong lớn nếu phát hiện muộn. Quỹ BHYT sẽ thanh toán chi phí khám, các dịch vụ kỹ thuật cận lâm sàng, thuốc, thiết bị y tế, máu, vật tư, hóa chất và các chi phí liên quan trong phạm vi quyền lợi và mức hưởng người tham gia. Nếu quá trình sàng lọc xác định mắc bệnh, phần khám chữa sau đó tiếp tục được BHYT chi trả theo quy định hiện hành. Điều này tạo nên chuỗi bảo vệ liên tục: từ phát hiện sớm ung thư, đến điều trị, người dân không bị “đứt quãng” tài chính giữa chặng đường.
Khám sức khỏe định kỳ và phát hiện sớm ung thư: cách người tham gia BHYT có thể hưởng lợi
Đề xuất không dừng lại ở sàng lọc ung thư riêng lẻ, mà đưa khám sức khỏe định kỳ vào gói quyền lợi BHYT – bước đi rất đáng ủng hộ nếu Việt Nam muốn giảm gánh nặng bệnh mạn tính. Từ 1/7/2027, quỹ BHYT được đề xuất thanh toán chi phí khám sức khỏe định kỳ cho một số nhóm đối tượng theo lộ trình ưu tiên, ngân sách nhà nước chi thêm cho phần mà quỹ chưa thanh toán, với mức tối đa tương đương 15% mức lương cơ sở. Chi phí xét nghiệm viêm gan B, C sẽ được lồng ghép trong các lần khám này. Về thực tế, nếu dự thảo được thông qua, người dân nên chủ động đăng ký khám tại tuyến cơ sở – nơi mức hưởng có thể lên tới 90–95% tùy nhóm – và đề nghị bác sĩ tư vấn gói sàng lọc ung thư phù hợp độ tuổi, giới tính, yếu tố nguy cơ của mình. Riêng sàng lọc ung thư cổ tử cung sẽ được thí điểm thanh toán từ 1/7/2028 trước khi áp dụng chính thức từ 1/1/2030, còn sàng lọc ung thư vú, phổi, tuyến tiền liệt, đại trực tràng cùng tăng huyết áp, đái tháo đường sẽ được thanh toán theo lộ trình Bộ Y tế quy định từ 1/1/2030.
Tác động dài hạn và điều người dân cần chuẩn bị
Không thể phủ nhận: quyền lợi BHYT rộng hơn đồng nghĩa mức đóng tăng dần theo thời gian. Nhưng nếu so sánh chi phí một lần điều trị ung thư với khoản đóng tăng thêm vài phần trăm lương, lựa chọn hợp lý về lâu dài là chấp nhận tăng đóng để được bảo vệ tốt hơn. Dự thảo cho thấy rõ thiết kế lộ trình: Nghị định dự kiến có hiệu lực từ 1/4/2027, trong đó quy định về khám sức khỏe định kỳ có hiệu lực sớm hơn, từ 1/1/2027. Các nội dung hiện vẫn là đề xuất đang lấy ý kiến, mức hưởng, đối tượng và thời điểm áp dụng cuối cùng sẽ chỉ rõ khi văn bản được ban hành. Trong bối cảnh đó, người dân không nên chờ đến khi chính sách “gõ cửa” mới quan tâm phòng bệnh. Cần giữ thẻ BHYT liên tục, theo dõi thông báo từ cơ quan BHXH và cơ sở y tế, chuẩn bị sẵn sàng để tận dụng ngay khi các quyền lợi mới có hiệu lực. Khi BHYT trở thành một công cụ phát hiện sớm ung thư và bệnh mạn tính, trách nhiệm của mỗi người là dùng nó đúng mục đích: đi khám chủ động, không đợi bệnh nặng mới vào viện.
