Cơ chế đặc thù APEC tại Phú Quốc là gì và vì sao cần gấp?
Cơ chế đặc thù APEC 2027 là một gói quy định và thủ tục rút gọn, được Chính phủ đề xuất Quốc hội ban hành bằng nghị quyết, nhằm tháo gỡ vướng mắc hành chính và pháp lý cho các dự án phục vụ trực tiếp Hội nghị cấp cao APEC tại khu vực Phú Quốc, giúp chúng vừa tăng tốc thi công vừa vẫn phải bảo đảm kỷ luật pháp luật, chất lượng công trình và tránh trục lợi. Sáng 3-8, Bộ trưởng Tài chính Ngô Văn Tuấn, thừa ủy quyền Thủ tướng, đã trình trước Quốc hội dự thảo Nghị quyết quy định cơ chế, chính sách đặc thù cho các dự án phục vụ Hội nghị cấp cao APEC tại đặc khu Phú Quốc. Động thái này đến từ thực tế UBND tỉnh An Giang gặp nhiều khó khăn, vướng mắc trong triển khai dự án, nhất là khi các công trình đều chịu áp lực phải hoàn thành trước hội nghị từ 3-6 tháng để còn thời gian vận hành thử và rà soát tổng thể theo thông lệ quốc tế.
Rút gọn thủ tục pháp lý: tăng tốc nhưng không “hợp thức hóa” sai phạm
Cốt lõi của cơ chế đặc thù APEC 2027 là rút gọn thủ tục pháp lý cho đúng những dự án đã và đang thi công, chứ không mở đường cho làm ẩu hay làm trước, xin sau. Theo tờ trình, nghị quyết chỉ áp dụng với các dự án phục vụ trực tiếp Hội nghị cấp cao APEC tại Phú Quốc, đã triển khai từ tháng 3-2025 đến trước ngày 18-5-2026. Điểm then chốt là các dự án đã thi công nhưng chưa hoàn tất thủ tục vẫn được tiếp tục xây dựng trong khi hoàn thiện hồ sơ pháp lý để bảo đảm tiến độ cấp bách phục vụ APEC. Đồng thời, Chính phủ nhấn mạnh nguyên tắc xuyên suốt: chỉ xử lý, tháo gỡ vướng mắc cho dự án đã triển khai, không hợp pháp hóa sai phạm mang tính vụ lợi, không để phát sinh sai phạm mới và không loại trừ trách nhiệm cá nhân có hành vi vụ lợi. Đây là ranh giới chính trị – pháp lý quan trọng để cơ chế rút gọn thủ tục pháp lý không biến thành “tấm khiên” che sai phạm.
Các ưu đãi và quy trình rút gọn cho dự án Phú Quốc
Cơ chế đặc thù APEC 2027 cho dự án Phú Quốc không chỉ rút ngắn thời gian giấy tờ mà còn tái thiết kế toàn bộ chuỗi thủ tục để tháo gỡ vướng mắc hành chính. Theo dự thảo, các dự án đã thi công nhưng chưa đủ hồ sơ sẽ được áp dụng quy trình đơn giản, rút gọn, bao gồm điều chỉnh quy hoạch theo thủ tục rút gọn, thực hiện dự án đầu tư công và đầu tư kinh doanh theo thủ tục đặc biệt và không phải tổ chức thi tuyển phương án kiến trúc. Khối lượng khoáng sản đã khai thác trước khi cấp phép có thể được tính vào tổng khối lượng được cấp phép sau này hoặc được miễn thủ tục cấp phép nếu đã dừng khai thác. Đối với các dự án BT, phần đất đối ứng được giao từng phần, giá trị quỹ đất thanh toán xác định theo giá đất cụ thể tại thời điểm phê duyệt thiết kế cơ sở, với thời gian tính giá trị quyền sử dụng đất lên tới 70 năm kể từ khi bàn giao mặt bằng. Nghị quyết dự kiến có hiệu lực trong 5 năm và các dự án đã áp dụng chính sách sẽ tiếp tục thực hiện đến khi hoàn thành.
Giảm thủ tục không có nghĩa là giảm chuẩn chất lượng và giám sát
Rút gọn thủ tục không đồng nghĩa nới lỏng tiêu chuẩn kỹ thuật. Dự thảo cho phép tiếp tục thi công trong lúc hoàn thiện thủ tục nhưng vẫn yêu cầu quản lý chất thải xây dựng chặt chẽ: chất thải được đổ tạm tại vị trí do cơ quan có thẩm quyền lựa chọn, có giám sát và phải hoàn trả mặt bằng sau khi hoàn thành công trình. Quan trọng hơn, dự thảo phân định rõ trách nhiệm của HĐND, UBND tỉnh An Giang, Chính phủ, các bộ ngành, Kiểm toán Nhà nước, chủ đầu tư, nhà đầu tư và nhà thầu, đồng thời yêu cầu không để xảy ra trục lợi chính sách, phải bảo đảm chất lượng, tiến độ và an toàn công trình. Ủy ban Kinh tế và Tài chính của Quốc hội nhất trí với sự cần thiết phải có cơ chế đặc thù, nhưng đề nghị làm rõ phạm vi áp dụng, cơ sở pháp lý của các thủ tục đặc biệt và bổ sung cơ chế kiểm soát chất lượng, an toàn công trình, xác định rõ cơ quan, cá nhân chịu trách nhiệm cho rủi ro trong thi công, nghiệm thu và khai thác.
Cân bằng giữa áp lực tiến độ APEC và an toàn pháp lý lâu dài
Thách thức lớn nhất của cơ chế đặc thù APEC 2027 không nằm ở kỹ thuật lập thủ tục rút gọn mà ở cách hệ thống thực thi nó trong áp lực tiến độ. Từ tháng 3-2025, tỉnh An Giang cùng nhà đầu tư đã đồng loạt triển khai nhiều dự án quy mô lớn tại Phú Quốc, nhưng nếu tuân thủ đủ trình tự đầu tư, quy hoạch, đất đai, xây dựng, môi trường thì phải mất 18–36 tháng chỉ để hoàn thành thủ tục khởi công. “Nếu thực hiện đầy đủ trình tự… thì không còn đủ thời gian hoàn thành các công trình trước khi diễn ra hội nghị”. Vì thế, cơ chế rút gọn không phải lựa chọn tùy thích mà là đáp án trong trạng thái khẩn cấp. Quốc hội thông qua hay điều chỉnh dự thảo sẽ quyết định đường ranh giữa việc tháo gỡ vướng mắc hành chính để kịp APEC và việc giữ được kỷ cương pháp luật, tránh tạo tiền lệ cho các dự án sau APEC. Cơ chế đặc thù chỉ thành công khi cả hệ thống coi đó là ngoại lệ có kiểm soát, chứ không phải “lối tắt” lâu dài cho mọi dự án chậm thủ tục.
