Khắc phục hậu quả chiến tranh: Từ hồ sơ lịch sử đến ưu tiên chiến lược
Khắc phục hậu quả chiến tranh trong hợp tác Việt Nam Mỹ là quá trình song phương xử lý các di sản chiến tranh, gồm tìm kiếm quân nhân mất tích, hỗ trợ nhân đạo và khôi phục môi trường, được hai bên coi là nền tảng xây dựng lòng tin, thúc đẩy quan hệ quốc phòng song phương và tạo cơ sở cho một ngoại giao Mỹ Việt Nam ổn định, có trách nhiệm trong khu vực. Sáng 21/9 tại New York, Đại tướng Phan Văn Giang đã tiếp xã giao Trợ lý Bộ trưởng Bộ Chiến tranh Hoa Kỳ John Noh, trong đó phía Mỹ cảm ơn Việt Nam đã hỗ trợ tích cực hoạt động tìm kiếm quân nhân Hoa Kỳ mất tích trong chiến tranh và khẳng định Bộ Chiến tranh Hoa Kỳ cam kết tiếp tục hợp tác chặt chẽ với Việt Nam trong khắc phục hậu quả chiến tranh, coi đây là ưu tiên trong hợp tác quốc phòng song phương. Việc di sản chiến tranh được nâng lên thành ưu tiên chiến lược cho thấy rõ hai bên đã chuyển từ hòa giải sang cùng nhau thiết kế tương lai.
Vì sao Bộ Chiến tranh Mỹ đặt ưu tiên vào khắc phục hậu quả chiến tranh?
Việc Bộ Chiến tranh Hoa Kỳ khẳng định khắc phục hậu quả chiến tranh là ưu tiên trong hợp tác quốc phòng song phương không chỉ mang ý nghĩa đạo lý mà còn là lựa chọn chiến lược. Một mặt, hợp tác trong tìm kiếm quân nhân Hoa Kỳ mất tích và xử lý di sản chiến tranh giúp giải quyết các vấn đề nhạy cảm từng là rào cản tâm lý trong hợp tác Việt Nam Mỹ. Mặt khác, đây là lĩnh vực nơi hai bên có lợi ích tương đồng, không tạo cảm giác đối đầu hay liên minh quân sự, phù hợp cách tiếp cận "quốc phòng vì hòa bình" mà Việt Nam theo đuổi. Thông điệp rõ ràng là: muốn quan hệ quốc phòng phát triển bền vững, Mỹ phải thể hiện trách nhiệm với quá khứ, còn Việt Nam dùng chính quá trình khắc phục hậu quả chiến tranh để định hình khuôn khổ một ngoại giao Mỹ Việt Nam dựa trên lòng tin nhiều hơn là sức ép.
Alaska: Cửa ngõ Bắc Thái Bình Dương trong chiến lược ngoại giao Mỹ Việt Nam
Trong khi kênh quốc phòng nhấn mạnh khắc phục hậu quả chiến tranh, Việt Nam đồng thời mở rộng ngoại giao sang các địa bàn chiến lược của Hoa Kỳ như bang Alaska, thể hiện cách nhìn toàn diện về hợp tác Việt Nam Mỹ. Chương trình làm việc chính thức của đoàn Tổng Lãnh sự quán tại San Francisco bắt đầu sáng 21/9 với cuộc gặp Thống đốc bang Alaska Mike Dunleavy tại Anchorage. Từ Anchorage đến Matanuska-Susitna Valley, đoàn đã làm việc với lãnh đạo bang, thành phố, cảng biển, các cơ quan phát triển kinh tế và trường đại học, tìm kiếm những hướng hợp tác cụ thể trong năng lượng, thủy sản, gỗ, khoáng sản chiến lược, logistics và giáo dục. Cách tiếp cận này cho thấy ngoại giao Mỹ Việt Nam không chỉ giới hạn ở Washington hay New York mà đã vươn tới "cửa ngõ Bắc Thái Bình Dương", nơi lợi ích kinh tế, chuỗi cung ứng và an ninh hàng hải liên kết chặt chẽ.
Kết nối Alaska với Việt Nam: Kinh tế, giáo dục và chuỗi cung ứng gắn với an ninh
Đi sâu vào chương trình làm việc tại Alaska, có thể thấy rõ Việt Nam muốn biến tiềm năng thành các dòng hợp tác cụ thể. Đoàn công tác đã trao đổi với Thống đốc Alaska về năng lượng, thủy sản, gỗ và khoáng sản chiến lược – những lĩnh vực thể hiện rõ tính bổ trợ giữa nguồn tài nguyên phong phú của Alaska và nhu cầu năng lượng, nguyên liệu cùng năng lực chế biến đang phát triển nhanh của Việt Nam. Tại Anchorage và hạt Mat-Su, các cuộc làm việc với cơ quan phát triển kinh tế, cảng Don Young, Alaska Air Cargo, Mat-Su College, Phòng Thương mại Palmer-Wasilla và giới doanh nghiệp tập trung vào thương mại, đầu tư, logistics và giáo dục. Đáng chú ý, lãnh đạo cảng Don Young cho biết Alaska đang nhập khẩu xi măng từ Việt Nam, cho thấy chuỗi cung ứng hai chiều đã hình thành. Đây là bước đi thực chất, gắn kết kinh tế với vị trí địa chiến lược của Alaska.
Từ khắc phục hậu quả chiến tranh đến định hình tương lai quan hệ quốc phòng song phương
Điểm đáng nói trong những diễn biến song song tại New York và Alaska là Việt Nam không xem khắc phục hậu quả chiến tranh như một chương trình nhân đạo đơn lẻ, mà là trụ cột để tái định nghĩa quan hệ quốc phòng song phương với Hoa Kỳ. Khi Bộ Chiến tranh Hoa Kỳ cam kết tiếp tục hợp tác chặt chẽ với Việt Nam trong khắc phục hậu quả chiến tranh và coi đây là ưu tiên trong hợp tác quốc phòng song phương, Việt Nam đáp lại bằng một chiến lược ngoại giao rộng hơn: vừa củng cố kênh quốc phòng trên nền tảng giải quyết di sản chiến tranh, vừa mở rộng không gian hợp tác kinh tế, giáo dục, chuỗi cung ứng tại những địa bàn chiến lược như Alaska. Rời Alaska ngày 24/9, đoàn Tổng Lãnh sự quán đã có chương trình tiếp nối rõ ràng, từ kết nối đối tác LNG, thủy sản, gỗ, khoáng sản, thúc đẩy quan hệ giữa Đại học Alaska Anchorage với các trường Việt Nam, đến nghiên cứu hợp tác du lịch và duy trì kênh trao đổi với chính quyền bang, Anchorage và Mat-Su.
