Khi sân khấu Việt bước vào “vòng tròn” Hàn Quốc
Làn sóng nghệ sĩ Việt Nam Hàn Quốc trong lĩnh vực sân khấu và âm nhạc đương đại là quá trình các tập thể sáng tạo Việt chủ động mang tác phẩm mới, giàu bản sắc đến hệ thống liên hoan nghệ thuật quốc tế tại Hàn Quốc, qua đó thiết lập những kênh trao đổi văn hóa Châu Á bình đẳng, dài hạn và mang tính đối thoại hai chiều hơn là biểu diễn minh họa du lịch.
Điểm đáng nói không phải là việc “được mời” mà là cách nghệ sĩ Việt chọn xuất hiện: bằng nhạc kịch đương đại, nhạc đương đại và các dự án thử nghiệm, thay vì các tiết mục an toàn, dễ chiều thị hiếu. Nhạc kịch Ảo quan của Nhà hát Sân khấu nhỏ 5B được mời tham gia Liên hoan nghệ thuật trình diễn chữa lành Daegu lần thứ 23 và Liên hoan Nghệ thuật Busan lần thứ 64, trong khi Giao Collective của nghệ sĩ Trí Minh là 1 trong 6 nhóm được Trung tâm Văn hóa Châu Á Quốc gia Hàn Quốc chọn cho chương trình NGAPAC 2026. Hai sự kiện này cho thấy sân khấu Việt đã bước vào “vòng tròn” chuyên nghiệp của khu vực, không còn đứng ngoài quan sát.
‘Ảo quan’: Từ sân khấu 5B đến liên hoan nghệ thuật quốc tế
Ảo quan là nhạc kịch đương đại do Nhà hát kịch Sân khấu nhỏ 5B sản xuất, được chắp bút và đạo diễn bởi nghệ sĩ Chinh Ba, với phần chỉ đạo nghệ thuật của Hội Sân khấu TP.HCM. Đây không phải là một vở “đem đi cho biết”, mà là tác phẩm đã được kiểm chứng qua giải thưởng và phản hồi khán giả trong nước trước khi ra biển lớn. Việc một vở diễn thử nghiệm, lấy cảm hứng từ hiện tượng ảo quan (apophenia) – khi con người cố tìm ý nghĩa từ những gì vốn không có ý nghĩa – được chọn, cho thấy phía Hàn Quốc quan tâm tới chiều sâu tư tưởng hơn là bề nổi dân tộc học.
Tháng 6, Chủ tịch Hiệp hội Sân khấu Busan Lee Jung Nam gửi thư mời chính thức Ảo quan đến Hàn Quốc. Ông đánh giá đây là vở diễn có giá trị nghệ thuật cao, ngôn ngữ sân khấu độc đáo và có khả năng tạo đồng cảm sâu sắc với khán giả Hàn Quốc. Đó là lời xác nhận hiếm hoi rằng nhạc kịch đương đại Việt Nam không chỉ “đủ tốt” mà còn đủ khác để gây tò mò. Quan trọng hơn, Ảo quan là “quả ngọt” tiếp theo của thỏa thuận hợp tác giữa Hội Sân khấu TP.HCM và Hiệp hội Sân khấu Busan, chứng minh chiến lược đi đường dài thay vì xuất hiện chớp nhoáng.
NSND Mỹ Uyên và thế hệ nghệ sĩ Việt – Hàn cùng đứng chung sân khấu
Hành trình của NSND Mỹ Uyên cho thấy sự dịch chuyển từ giao lưu tượng trưng sang cộng tác nghề nghiệp thực chất. Chị từng cùng ê-kíp vở Đồng chí của Hội Sân khấu TP.HCM tham gia Liên hoan sân khấu quốc tế Busan tháng 4-2025, rồi đảm nhận vai vợ tướng quân Jang Han Sang trong nhạc kịch lịch sử Tướng quân Jang Han Sang tại Hàn Quốc vào tháng 9-2025. Những trải nghiệm đó không chỉ là “vinh dự cá nhân” mà là vốn liếng để chị mang về 5B, điều chỉnh cách tổ chức, vận hành sân khấu theo chuẩn quốc tế.
Trong chuyến đi lần này, Ảo quan biểu diễn tại Liên hoan nghệ thuật trình diễn chữa lành Daegu vào ngày 14-10, sau đó là hai suất tại Trung tâm Văn hóa Nghệ thuật Baekyang, Busan vào ngày 16 và 17-10 trong khuôn khổ Liên hoan Nghệ thuật Busan lần thứ 64. Ê-kíp Việt gồm NSND Mỹ Uyên và các diễn viên Hồ Hoàng Ngọc, Trần Tuấn Kiệt, Trần Đại Chính, Quan Phúc Toàn, Vũ Thiên Bảo, Tống Liên, kết hợp với ba diễn viên Hàn Quốc Lee Tae Kyu, Nam Tae In, Lee So Hyun. Đây là mô hình hợp tác nghệ sĩ Việt Nam Hàn Quốc đúng nghĩa: cùng tập, cùng diễn, cùng chia sẻ ngôn ngữ sân khấu, thay vì mỗi bên trình diễn một tiết mục riêng lẻ.
Giao Collective và ‘Giao thoa’: âm nhạc Việt nói chuyện bằng ngôn ngữ hôm nay
Nếu Ảo quan đại diện cho nhạc kịch đương đại, thì Giao Collective của nghệ sĩ Trí Minh cho thấy nhạc đương đại Việt Nam cũng đủ tự tin bước vào không gian trao đổi văn hóa Châu Á. Nhóm là đại diện duy nhất của Việt Nam, vượt qua nhiều hồ sơ trong khu vực để trở thành 1 trong 6 nhóm nghệ sĩ tham gia Chương trình Cộng đồng Nghệ sĩ Biểu diễn Châu Á Thế hệ mới (NGAPAC 2026) do Trung tâm Văn hóa Châu Á Quốc gia Hàn Quốc lựa chọn. Đây không phải là “suất diễn giao lưu” mà là một chương trình tuyển chọn cạnh tranh, nơi tiếng nói nghệ thuật được đặt lên bàn cân ngang hàng.
Giao Collective gồm bốn nghệ sĩ được đào tạo bài bản, với Trí Minh phụ trách sáng tác, piano và xử lý âm nhạc điện tử trực tiếp; Vũ Thủy Tiên chơi đàn bầu, đàn nguyệt và bộ gõ; Phan Mạnh Thắng đảm nhận các loại sáo trúc, sáo H’Mông, tù và; Trần Trọng Gia Bách thể hiện ngôn ngữ chuyển động qua múa đương đại và dân gian dưới phần biên đạo của Lê Vũ Long. Chương trình Giao thoa – When two waves meet là hành trình 30 phút không nghỉ, gồm 6 tác phẩm nối tiếp trong 3 chương. Như Trí Minh nói: “Chúng tôi không cố làm cho âm nhạc truyền thống trở nên hiện đại. Nó vốn đã sống. Chúng tôi chỉ đặt nó cạnh những tiếng nói của hôm nay, và lắng nghe điều gì xảy ra khi hai làn sóng gặp nhau”.
Bên cạnh đêm diễn chính thức vào chiều 10-10, Giao Collective còn dẫn dắt một workshop 60 phút tại Gwangju vào ngày 11-10. Việc được mời dạy và cùng thực hành với nghệ sĩ, khán giả Hàn Quốc cho thấy họ không chỉ được xem như “tiết mục biểu diễn” mà như đối tác tri thức trong hệ sinh thái nghệ thuật khu vực.
Từ giao lưu đến đồng sáng tạo: cơ hội và thách thức cho sân khấu Việt
Điểm chung của Ảo quan và Giao Collective là họ không đi Hàn Quốc để minh họa cho “bản sắc Việt”, mà để đối thoại bằng ngôn ngữ đương đại. Liên hoan nghệ thuật trình diễn chữa lành Daegu lần thứ 23 và Liên hoan Nghệ thuật Busan lần thứ 64 là những sân chơi quy tụ nhiều đơn vị nghệ thuật quốc tế, với mục tiêu dùng sân khấu như phương tiện chữa lành, đối thoại và kết nối cộng đồng. Khi nhạc kịch đương đại Việt Nam xuất hiện ở đó, nó được đặt cạnh các xu hướng nghệ thuật mới nhất của khu vực, buộc chúng ta phải tự hỏi: tác phẩm của mình có đủ sức đứng chung hàng hay không.
Hiệp hội Sân khấu Busan kỳ vọng đây sẽ là cơ hội thúc đẩy giao lưu nghệ thuật biểu diễn giữa Hàn Quốc và Việt Nam, đồng thời tăng cường nền tảng hợp tác văn hóa giữa hai quốc gia. Nhưng để kỳ vọng này thành hiện thực, phía Việt Nam cần coi những chuyến đi như một phần chiến lược dài hạn: đầu tư cho sáng tác, đào tạo thế hệ nghệ sĩ mới, xây dựng các nhóm độc lập như Giao Collective, và duy trì các nhà hát tiên phong như 5B. Khi đó, cụm từ “nghệ sĩ Việt Nam Hàn Quốc” sẽ không chỉ là tin vui nhất thời, mà là dấu hiệu của một mạng lưới đồng sáng tạo bền vững trong khu vực.
