Từ cuộc chuyện phiếm đến bản ghi nhớ an ninh quốc gia
Cuộc tranh luận quanh hệ thống USS Gerald Ford catapult là câu chuyện về việc một cuộc trò chuyện tình cờ giữa Donald Trump và một thủy thủ vô danh đã dẫn tới yêu cầu xem xét đảo ngược công nghệ phóng máy bay điện từ trên tàu sân bay Mỹ, quay lại với máy phóng hơi nước truyền thống, qua đó đặt dấu hỏi về cách nước này lựa chọn và đánh giá hiệu quả công nghệ quân sự hiện đại. Vào tháng 8, Tổng thống Trump đã chỉ đạo Hải quân Mỹ tìm cách quay trở lại sử dụng hệ thống phóng bằng hơi nước trên các tàu sân bay để đưa các tiêm kích lên không trung. Ông ký bản ghi nhớ về an ninh quốc gia, yêu cầu Hải quân đánh giá chi phí và lộ trình lắp đặt máy phóng hơi nước cùng thang nâng thủy lực cho tàu sân bay CVN 81, dự kiến gia nhập hạm đội vào năm 2034. Điều đáng nói là bước ngoặt này bắt nguồn từ chuyến thăm USS Gerald R. Ford tại Virginia, chỉ vài tháng sau khi ông nhậm chức nhiệm kỳ đầu tiên.
Bill Jones và cách Trump nhìn vào hiệu quả công nghệ quân sự
Nhân vật trung tâm của câu chuyện là một thủy thủ bí ẩn mang tên Bill Jones, người mà đến nay giới chức quốc phòng Mỹ vẫn chưa thể xác định danh tính. Theo lời kể của Trump, Jones là “chuyên gia vận hành máy phóng” đã phục vụ 25 năm trong Hải quân, rất yêu thích mùi hơi nước và tin rằng phương pháp truyền thống đáng tin cậy hơn hệ thống điện từ. Jones cho rằng Hải quân đang phạm sai lầm khi từ bỏ phương pháp phóng bằng hơi nước đã được kiểm chứng qua thời gian, còn quyết định chuyển sang công nghệ điện từ để phóng máy bay nhanh và hiệu quả hơn lại đang đẩy lực lượng này đến thất bại. Trump nói ông đã quá mệt mỏi với những lời bào chữa từ các đô đốc và muốn lắng nghe trực tiếp từ những người vận hành máy móc. Cách ông ưu tiên trải nghiệm thực tế của người dùng cuối, hơn là báo cáo kỹ thuật, cho thấy một quan điểm khá hoài nghi với công nghệ mới trong quân sự.
Hơi nước vs điện từ: tranh luận kỹ thuật hay tâm lý hoài cổ?
Ở cấp độ kỹ thuật, công nghệ phóng máy bay bằng hơi nước đã được sử dụng trong nhiều thập kỷ, tạo lực đẩy giúp tiêm kích cất cánh từ đường băng ngắn trên boong tàu sân bay. Hệ thống phóng máy bay điện từ (EMALS) trên USS Gerald Ford catapult được phát triển để nâng cao hiệu quả vận hành và hỗ trợ nhiều loại máy bay khác nhau, nhận năng lượng trực tiếp từ tua-bin, dùng dòng điện tạo từ trường mạnh đẩy móc kéo gắn với máy bay di chuyển trên đường băng. Máy phóng điện từ có thiết kế cơ học đơn giản hơn, giúp giảm thời gian tái khởi động, tăng tần suất cất cánh, đơn giản hóa bảo trì và giảm số nhân sự vận hành từ khoảng 10 xuống còn 2 người trên tàu lớp Ford. Trong khi đó, Trump trích lời Jones rằng máy phóng điện từ khi hỏng cần đến “những thiên tài từ MIT” mới sửa được, còn bản hơi nước thì “chỉ cần búa với đèn khò”. Giới chức quốc phòng đánh giá cách so sánh này đã đơn giản hóa quá mức yêu cầu kỹ thuật của cả hai hệ thống.
Tác động tới chương trình tàu sân bay và bài học cho hiện đại hóa
Yêu cầu khôi phục máy phóng hơi nước đặt ra thách thức lớn cho chương trình tàu sân bay Mỹ vốn đã tốn kém và chậm tiến độ. USS Gerald R. Ford, tàu sân bay lớn nhất thế giới, gặp nhiều sự cố trong 8 năm đóng mới do tích hợp các công nghệ tiên tiến chưa qua kiểm chứng, khiến dự án chậm nhiều năm và vượt ngân sách. Một quan chức chính quyền cho rằng việc Hải quân chưa bàn giao các tàu lớp Ford theo tiến độ mong muốn là lý do khiến phương án đơn giản hóa thiết kế, dùng công nghệ đã được kiểm chứng, cần được xem xét. Tuy nhiên, giới lãnh đạo Hải quân phải giải thích với Trump rằng loại bỏ EMALS sẽ gây xáo trộn rất lớn và thiệt hại hàng tỷ USD cho chương trình tàu sân bay. CVN 81 dự kiến hoàn thành sau khi Trump kết thúc nhiệm kỳ hiện tại, trong khi tương quan quyền lực tại Quốc hội sau bầu cử giữa nhiệm kỳ có thể ảnh hưởng ngân sách và tiến độ. Theo bình luận viên Marcus Weisgerber, do USS Doris Miller khó hoàn thành trước khi Trump mãn nhiệm vào tháng 1/2029, khả năng tàu này quay lại máy phóng hơi nước đời cũ giảm đi đáng kể.
Khi một câu chuyện phiếm trở thành tín hiệu chính sách
Điểm đáng bàn không phải là việc hơi nước hay điện từ “tốt hơn”, mà là cách một cuộc chuyện phiếm với một thủy thủ vô danh có thể trở thành chất xúc tác cho quyết định chính sách quân sự tầm chiến lược. Trump chọn đứng về phía người vận hành, nghi ngờ các giải pháp công nghệ phức tạp, và ưu tiên những hệ thống “có thể sửa bằng búa và đèn khò”. Điều này phản ánh một xu hướng rộng hơn: hoài nghi với hiện đại hóa nếu nó đi kèm trục trặc, chậm tiến độ và chi phí phình to. Dẫu vậy, khả năng một tàu sân bay mới thực sự dùng lại máy phóng hơi nước vẫn chưa chắc chắn. Câu chuyện Bill Jones, dù chưa có lời giải, là lời nhắc rằng trong quân sự, cảm nhận của người trực tiếp sử dụng công nghệ có thể tác động mạnh đến chính trị, nhưng không thể thay thế phân tích chiến lược và đánh giá kỹ thuật bài bản. Hải quân Mỹ sẽ phải cân bằng giữa trực giác hoài cổ và nhu cầu hiện đại hóa nếu muốn giữ ưu thế trên biển.
