Từ một cuộc trò chuyện ngắn đến bản ghi nhớ cho Hải quân Mỹ
Quyết định của Donald Trump yêu cầu Hải quân Mỹ xem xét khôi phục hệ thống hơi nước trên tàu sân bay Mỹ là một bước ngoặt gây tranh cãi, xuất phát từ cuộc trò chuyện với một thủy thủ bí ẩn và phản ánh sự hoài nghi sâu sắc của ông đối với công nghệ phóng máy bay hiện đại bằng điện từ đang được triển khai trên lớp tàu Gerald R. Ford. Vào tháng 8, Trump đã chỉ đạo Hải quân Mỹ tìm cách quay trở lại sử dụng hệ thống phóng bằng hơi nước trên các tàu sân bay để đưa các tiêm kích lên không trung, thông qua một bản ghi nhớ an ninh quốc gia yêu cầu tính toán chi phí và lộ trình lắp đặt máy phóng hơi nước cùng thang nâng thủy lực trên tàu chiến mã hiệu CVN 81, dự kiến gia nhập hạm đội vào năm 2034. Đây không phải động thái kỹ thuật thuần túy, mà là tuyên bố chính trị về việc ưu tiên độ tin cậy hơn tham vọng công nghệ.
Bill Jones: nhân vật bí ẩn và sức nặng của “trải nghiệm vận hành”
Điểm gây sửng sốt trong câu chuyện là nguồn gốc của quyết định: một thủy thủ bí ẩn tên Bill Jones. Theo lời Trump, Jones là chuyên gia vận hành máy phóng trên tàu sân bay, đã phục vụ 25 năm trong Hải quân Mỹ và “đặc biệt yêu thích mùi hơi nước”. Người này khẳng định với Tổng thống rằng việc từ bỏ hệ thống hơi nước đã được kiểm chứng qua thời gian là sai lầm, còn công nghệ phóng điện từ chỉ đẩy lực lượng này đến thất bại. Câu nói được Trump nhắc lại nhiều lần là so sánh: máy phóng điện từ hỏng thì phải gọi “những thiên tài từ MIT”, trong khi máy phóng hơi nước có thể sửa bằng “một cây búa và một mỏ hàn”. Điều đáng nói: giới chức quốc phòng đã ráo riết truy tìm nhưng không ai trên USS Gerald R. Ford mang tên Bill Jones hay nhận là người đã trò chuyện với Tổng thống. Việc một nhân vật chưa được xác thực lại có ảnh hưởng lớn đến định hướng công nghệ cho thấy Trump đặt cảm nhận thực địa lên trên phân tích kỹ thuật chính thức.
Công nghệ phóng điện từ: tham vọng hiện đại đối mặt hoài nghi truyền thống
Trong khi Trump quyết định nghiêng về hệ thống hơi nước, bức tranh kỹ thuật của công nghệ phóng máy bay hiện đại lại phức tạp hơn nhiều. Máy phóng điện từ EMALS được thiết kế để nhận năng lượng trực tiếp từ tua-bin, dùng dòng điện tạo ra từ trường mạnh, kéo móc gắn với máy bay trên đường băng. Hệ thống này cho phép triển khai máy bay với tải trọng lớn hơn so với máy phóng hơi nước, giúp phi cơ mang nhiều vũ khí và nhiên liệu hơn, đồng thời có thiết kế cơ học đơn giản hơn, giảm thời gian tái khởi động, tăng tần suất cất cánh và giảm nhân sự vận hành từ khoảng 10 xuống còn 2 người trên tàu lớp Ford. Tuy vậy, USS Gerald R. Ford, tàu sân bay mới nhất trong hạm đội Hải quân Mỹ, lại là minh chứng cho mặt trái của tham vọng: con tàu lớn nhất thế giới này gặp loạt sự cố trong suốt 8 năm đóng mới do lắp đặt công nghệ tiên tiến chưa qua kiểm chứng, khiến dự án chậm tiến độ nhiều năm và vượt ngân sách đáng kể. Chính chuỗi trục trặc này đã nuôi dưỡng hoài nghi của Trump về giá trị thực tế của EMALS.
Hệ thống hơi nước: biểu tượng của độ tin cậy hay bước lùi chiến lược?
Hệ thống hơi nước trên tàu sân bay Mỹ là công nghệ đã gắn với nhiều thế hệ chiến hạm, từ lớp Nimitz đến USS George H.W. Bush, chiếc cuối cùng được đóng với máy phóng hơi nước. Trong mắt Trump và “Bill Jones”, hơi nước đồng nghĩa với độ tin cậy, khả năng sửa chữa nhanh bằng kỹ năng cơ khí cơ bản, không phụ thuộc vào đội ngũ kỹ sư công nghệ cao. Nhưng thực tế, các máy phóng hơi nước đã ngừng sản xuất trong nhiều thập niên, không còn ai chế tạo chúng nữa, khiến việc quay lại công nghệ cũ không chỉ là vấn đề kỹ thuật mà còn là bài toán công nghiệp phức tạp. Một đại tá hạm trưởng tàu USS Ronald Reagan, dù khẳng định máy phóng hơi nước hoạt động ổn định, vẫn ưu tiên hệ thống điện từ hơn, cho thấy giới vận hành chuyên nghiệp nhìn nhận EMALS là bước tiến dài về năng lực tác chiến. Vì vậy, Trump quyết định đòi khôi phục hơi nước không đơn giản là “trở về cái tốt hơn”, mà là đặt cảm giác an toàn lên trên lợi thế chiến thuật dài hạn.
Tác động dài hạn: khi chính trị can thiệp sâu vào thiết kế tàu sân bay Mỹ
Điểm đáng lo ngại nhất trong Trump quyết định là mức độ can thiệp trực tiếp vào thiết kế tương lai của hạm đội tàu sân bay Mỹ. Bản ghi nhớ an ninh quốc gia không chỉ yêu cầu khôi phục hệ thống hơi nước trên CVN 81 (USS Doris Miller), dự kiến gia nhập hạm đội vào năm 2034, mà còn được định áp dụng với 6 chiến hạm khác thuộc lớp Gerald R. Ford sẽ đóng sau đó. Điều này buộc Hải quân Mỹ phải tính toán lại toàn bộ lộ trình công nghệ phóng máy bay, từ EMALS sang hơi nước, trong bối cảnh các máy phóng hơi nước đã không còn được sản xuất. Về bản chất, Trump đang gửi thông điệp rằng ông ưu tiên độ tin cậy và khả năng sửa chữa tại chỗ hơn những lợi ích hiệu suất mà EMALS mang lại. Tuy nhiên, khi một cuộc chuyện phiếm với thủy thủ bí ẩn trở thành nền tảng cho thay đổi chiến lược, câu hỏi đặt ra là: liệu hạm đội tàu sân bay Mỹ đang được dẫn dắt bởi phân tích kỹ thuật và nhu cầu tác chiến, hay bởi trực giác chính trị của một cá nhân. Kết luận hợp lý là Hải quân Mỹ sẽ phải vừa bảo vệ tiến bộ công nghệ, vừa học cách thuyết phục một Tổng thống hoài nghi rằng hiện đại không đồng nghĩa với hiệu quả.
