Khi rào chắn tuyến metro số 2 TP.HCM biến cửa ngõ Tây Bắc thành “nút thắt cổ chai”
Tuyến metro số 2 TP.HCM (Bến Thành – Tham Lương) là dự án đường sắt đô thị dài hơn 11km, gồm nhiều ga ngầm, ga trên cao và depot Tham Lương, được kỳ vọng tăng năng lực vận tải công cộng và giảm áp lực lên các tuyến cửa ngõ Tây Bắc khi hoàn thành. Nhưng ngay lúc này, hệ thống rào chắn, phong tỏa mặt đường để thi công ga ngầm đang khiến trục Truong Chinh – Cộng Hòa từ khu vực ngã tư An Sương vào trung tâm liên tục rơi vào tình trạng ùn tắc giao thông xây dựng kéo dài.
Sáng 16/9, từ khoảng 7 giờ 30, Truong Chinh ùn tắc, đến gần 8 giờ, dòng xe đã kéo dài hơn 1km từ khu vực cầu Tham Lương đến nút giao Truong Chinh – Cộng Hòa. Đây không chỉ là đoạn đường đông xe thông thường, mà là trục huyết mạch nối cửa ngõ Tây Bắc TPHCM với trung tâm và sân bay Tân Sơn Nhất. Việc dựng rào chắn để thi công các ga ngầm như ST9 Ba Quẹo, Phạm Văn Bạch đã thu hẹp đáng kể mặt đường, biến tuyến này thành “điểm nghẽn” mới của thành phố.
Một buổi sáng kẹt xe điển hình: người dân phải tự xoay xở trước rào chắn thi công
Trên thực tế, câu chuyện ùn tắc không chỉ là vài thông số kỹ thuật. Đó là những hành trình mỗi ngày bị kéo dài, những cuộc họp đi trễ, những chuyến xe buýt không thể đúng giờ. Tại khu vực từ Phạm Văn Bạch đến giao Cộng Hòa, ô tô và xe máy chen chúc, di chuyển từng mét một, dòng xe từ các đường nhánh liên tục nhập vào Truong Chinh khiến tình hình càng thêm hỗn loạn. Rào chắn thi công Ba Quẹo, thu hẹp mặt đường trên cả Truong Chinh, Cộng Hòa, Tan Ky Tan Quy và Huỳnh Văn Gấm đã tạo ra chuỗi “nút cổ chai” nối tiếp.
Chia sẻ của người đi đường cho thấy tác động rất rõ: một cư dân phường Đông Hưng Thuận cho biết anh phải xuất phát sớm hơn khoảng 30 phút nhưng vẫn thường xuyên trễ giờ làm vì khu vực Truong Chinh – Cộng Hòa vốn đã dễ kẹt, nay đường bị thu hẹp lại càng khó đi. Một tài xế xe buýt tuyến An Sương – Bến Thành nói khi mặt đường thu hẹp, xe buýt khó xoay sở, việc đón trả khách đúng điểm, đúng giờ trở nên nặng nề hơn. Dù lực lượng cảnh sát giao thông đã tăng cường điều tiết, khối lượng xe quá lớn trên phần đường còn lại khiến việc giải tỏa ùn ứ chỉ mang tính cầm chừng.
Không thể thi công metro mà coi ùn tắc là “đương nhiên”: lỗi nằm ở cách tổ chức
Có một quan niệm nguy hiểm: đã thi công metro thì phải chấp nhận tắc đường. Trong trường hợp tuyến Bến Thành – Tham Lương, điều này chỉ đúng một phần. Việc rào chắn mặt đường để thi công ga ngầm là bắt buộc về kỹ thuật, nhưng cách tổ chức giao thông quanh công trường mới là thứ quyết định mức độ hỗn loạn. Khi rào chắn ở Phạm Văn Bạch làm thu hẹp đáng kể mặt đường, kết hợp với việc bán phần đóng Truong Chinh, Tan Ky Tan Quy, Huỳnh Văn Gấm từ ngày 16/9, dòng xe từ cửa ngõ Tây Bắc bị dồn vào một hành lang hẹp hướng về trung tâm.
Trên trục Truong Chinh – Cộng Hòa, các điểm nhập dòng giao thông được thiết kế như bình thường, trong khi không gian lưu thông bị cắt giảm bởi rào chắn, khiến mỗi nút giao trở thành điểm nghẽn. Việc cấm ô tô một số chiều trên Tan Ky Tan Quy và Huỳnh Văn Gấm có tác dụng phân luồng nhất định, nhưng lại chủ yếu đẩy vấn đề sang các tuyến khác nếu không kèm theo giải pháp tăng năng lực trên lộ trình thay thế. Nói cách khác, chúng ta đang yêu cầu người dân tự thay đổi lộ trình trong khi hạ tầng hỗ trợ cho các tuyến “né công trường” vẫn chưa được nâng cấp tương xứng.
Giảm áp lực cho người đi đường: không thể chỉ treo biển hướng dẫn rồi… để đó
Các cơ quan chức năng đã lắp đặt biển thông báo, sơ đồ phân luồng và khuyến nghị người dân chọn tuyến thay thế như Truong Chinh – Chế Lan Viên – Nguyễn Hữu Dật – Lê Trọng Tấn – Tan Ky Tan Quy – Truong Chinh, hoặc Truong Chinh – Hồ Đắc Di – Huỳnh Văn Gấm – Tan Ky Tan Quy – Truong Chinh. Tuy nhiên, phản ánh của người đi đường cho thấy thời gian di chuyển vào trung tâm vẫn kéo dài. Biển báo là cần thiết, nhưng nếu nút thắt chính là khu vực ga ngầm vẫn chiếm quá nhiều mặt đường, thì việc “né” chỉ mang tính tình thế. Đến một lúc nào đó, người dân sẽ buộc phải quay lại tuyến cũ vì các tuyến vòng không đủ sức chứa.
Muốn giảm áp lực, chính quyền cần mạnh tay hơn với ba hướng: tối thiểu hóa diện tích rào chắn, phân kỳ thi công nhỏ và áp dụng mô hình “đường tạm thông minh”. Kế hoạch 5 giai đoạn trong hơn 3 năm để thi công ga ngầm Tao Đàn (ST2), trong đó sẽ liên tục mở đường tạm và điều chỉnh tổ chức giao thông quanh công trường, là một hướng đi đúng. Vấn đề là tinh thần đó phải được áp dụng nhất quán trên toàn tuyến, đặc biệt tại các trục huyết mạch như Truong Chinh – Cộng Hòa, thay vì chỉ lắp biển hướng dẫn rồi trông chờ người dân tự thích nghi.
Giải pháp dài hạn: dùng chính metro để bù lại “cái giá ùn tắc” hiện tại
Ở góc nhìn dài hạn, tuyến Bến Thành – Tham Lương có thể trở thành lời giải cho chính những ùn tắc đang diễn ra trên trục cửa ngõ Tây Bắc. Khi hệ thống ga ngầm, ga trên cao và depot Tham Lương hoàn thành, tuyến metro số 2 TP.HCM sẽ bổ sung một năng lực vận tải công cộng đáng kể, giúp bớt phụ thuộc vào xe máy và ô tô cá nhân trên Truong Chinh – Cộng Hòa. Nhưng để người dân sẵn sàng “chịu khổ tạm thời” vì một tương lai di chuyển tốt hơn, dự án phải chứng minh được tiến độ, sự minh bạch và nỗ lực giảm thiểu ảnh hưởng trong suốt quá trình thi công.
Theo kế hoạch quản lý giao thông, các trục lớn như Cách Mạng Tháng Tám, Nguyễn Thị Minh Khai cũng sẽ bị rào chắn từng phần, đổi chiều một số đoạn hoặc hạn chế phương tiện để phục vụ thi công. Nghĩa là chuỗi ảnh hưởng sẽ không dừng lại ở cửa ngõ Tây Bắc TPHCM mà lan dần vào khu vực trung tâm. Nếu nơi nào cũng chấp nhận “hy sinh giao thông” theo cách hiện tại, thành phố rất dễ bước vào một thời kỳ di chuyển căng thẳng kéo dài. Kết luận hợp lý nhất lúc này: metro là tương lai, nhưng tương lai đó chỉ bền vững nếu hôm nay chúng ta coi việc bảo vệ quyền di chuyển của người dân là ưu tiên ngang với tiến độ thi công.
