Một đạo diễn kể chuyện bằng sự thấu cảm
Nguyễn Vinh Sơn là đạo diễn Việt Nam được nhớ đến qua những tác phẩm giàu chất thơ và sự quan sát tinh tế về con người, nổi bật nhất là loạt phim truyền hình kinh điển Đất phương Nam. Ông qua đời chiều 22 tháng 10, hưởng thọ 73 tuổi; sinh năm 1953 tại Huế và là một gương mặt có dấu ấn trong điện ảnh, truyền hình Việt Nam. Nhưng gọi ông bằng một tác phẩm duy nhất vẫn là chưa đủ. Gia tài phim ảnh của ông không nhiều, sự nghiệp thường được nhắc gọn trong ba bộ phim, song mỗi tác phẩm mở ra một lối kể riêng và để lại dấu mốc đáng kể. Với khán giả, những bộ phim ấy không chỉ là câu chuyện trên màn ảnh: chúng lưu giữ ký ức về tuổi thơ, chiến tranh, tình thân và những miền đất đã góp phần định hình tâm hồn người Việt.
Đất phương Nam: ký ức truyền qua nhiều thế hệ
Đất phương Nam là tác phẩm gắn tên tuổi Nguyễn Vinh Sơn với đông đảo công chúng. Loạt phim ra mắt năm 1997, chuyển thể từ tiểu thuyết Đất rừng phương Nam của nhà văn Đoàn Giỏi, và được xem là một trong những phim truyền hình kinh điển của Việt Nam. Sức sống của phim không chỉ nằm ở hành trình phiêu lưu của An và Cò. Cách kể của đạo diễn đưa người xem vào vùng Nam Bộ phóng khoáng, nơi con người sẵn lòng cưu mang nhau giữa cảnh khai hoang, mất mát và chiến tranh. Điều đáng quý là bộ phim lớn lên cùng khán giả: khi còn nhỏ, người ta theo chân hai cậu bé qua những miền đất lạ; khi trưởng thành, họ nhận ra phía sau cuộc phiêu lưu là một bức tranh đời sống và tình người. Đó là lý do tác phẩm vẫn được xem lại, chứ không chỉ được hoài niệm.
Ba tác phẩm, ba sắc thái của một người làm phim
Bên cạnh Đất phương Nam, hai bộ phim cho thấy rõ hơn biên độ sáng tạo của Nguyễn Vinh Sơn. Tuổi thơ dữ dội, tác phẩm đầu tay ra mắt năm 1989, nhìn vào chiến tranh khắc nghiệt nhưng không đánh mất chất thơ; âm thanh, ký ức và những rung động trẻ thơ trở thành một phần ngôn ngữ kể chuyện. Đến Trăng nơi đáy giếng năm 2008, ông chuyển sang nỗi đau kín đáo của một người phụ nữ, được Hồng Ánh thể hiện bằng lối diễn tiết chế. Ba bộ phim không tạo thành một danh mục đồ sộ, và chính sự hữu hạn ấy cũng là giới hạn trong gia tài tác phẩm của ông. Tuy vậy, số lượng không phải thước đo duy nhất: mỗi phim đều được làm với lựa chọn nghệ thuật rõ ràng, để lại một dấu ấn riêng trong ký ức khán giả.
Di sản còn sống trong những người tiếp bước
Di sản điện ảnh của Nguyễn Vinh Sơn không dừng ở những bộ phim được nhắc lại. Sau Đất phương Nam, em trai ông, nhà quay phim Nguyễn Trinh Hoan, góp phần thành lập hãng phim HKFilm; sau 20 năm, hãng đã nâng đỡ nhiều thế hệ đạo diễn, từ những phim ngắn đầu tay đến các dự án chiếu rạp. Nguyễn Vinh Sơn cũng được các đồng nghiệp và lớp làm phim trẻ nhớ như một người thầy sẵn lòng chia sẻ kinh nghiệm, trao đổi về nghề và hỗ trợ dự án mới. Ông tham gia cố vấn cho Đất rừng phương Nam năm 2023, tiếp tục góp tiếng nói chuyên môn sau nhiều năm làm phim. Với người xem, ông để lại những câu chuyện đã thành ký ức chung; với người làm nghề, di sản còn là con đường được mở rộng cho thế hệ sau. Đó là dấu ấn bền hơn một lời tiễn biệt: phim vẫn được xem, và người làm phim vẫn tiếp tục bước đi.
