Tuyến metro nối TP giàu nhất với siêu sân bay: Cơ hội lớn, cái giá không nhỏ
Tuyến metro Bến Thành - Suối Tiên kéo dài đến trung tâm hành chính Đồng Nai và sân bay Long Thành là dự án hạ tầng giao thông đô thị – liên vùng, đòi hỏi thu hồi đất, tái định cư cộng đồng và phân bổ lại lợi ích – chi phí phát triển giữa người dân bị ảnh hưởng và toàn xã hội.
Về kỹ thuật, đây là tuyến metro dài 44,5 km, tốc độ thiết kế tối đa 120 km/h, chia hai giai đoạn: 7,1 km từ ga Suối Tiên đến trung tâm hành chính TP Đồng Nai và 36,3 km từ đây đến sân bay Long Thành. Dự án bao gồm nhà ga, depot và các công trình trên tuyến, với tổng diện tích sử dụng đất khoảng 192 ha. Nói cách khác, đây là trục xương sống kết nối thành phố giàu nhất cả nước với siêu sân bay mới, định hình lại không gian phát triển vùng Đông Nam Bộ.
Nhưng đằng sau viễn cảnh hiện đại là câu hỏi gai góc: 7,4 ha đất bị thu hồi tại phường Long Hưng, liên quan 170 thửa đất, sẽ được bù đắp thế nào để người dân không trở thành “người trả giá thầm lặng” cho một dự án hơn 60.000 tỷ đồng?
Đối thoại bồi thường: Khi niềm tin quan trọng không kém tiền bạc
Chiều 12/10, UBND phường Long Hưng phối hợp Trung tâm Phát triển quỹ đất chi nhánh Biên Hòa tổ chức đối thoại với các hộ dân về dự thảo phương án bồi thường, hỗ trợ khi Nhà nước thu hồi đất để thực hiện dự án kéo dài metro Bến Thành Suối Tiên. Đây không chỉ là một cuộc họp thủ tục, mà là phép thử niềm tin giữa chính quyền và người dân trong bối cảnh dự án được triển khai theo hình thức cấp bách.
Người dân yêu cầu điều rất cơ bản: công khai giá đất, phương án bồi thường trước khi phê duyệt; làm rõ tiêu chí tái định cư; minh bạch bằng hình thức bốc thăm nền đất; và cụ thể hóa mức hỗ trợ di dời tài sản, chi phí thuê nhà trong thời gian chờ nơi ở mới. Những yêu cầu này cho thấy họ không phản đối hạ tầng, mà phản đối sự mập mờ.
Một câu nói đáng trích dẫn là: “Việc thông tin đầy đủ, kịp thời và giải quyết các vướng mắc là cơ sở để người dân hiểu rõ chính sách, bảo đảm quyền lợi hợp pháp và tạo đồng thuận trong quá trình thu hồi đất”. Nói cách khác, nếu thiếu minh bạch, dự án cấp bách rất dễ biến thành dự án bị chậm vì khiếu nại kéo dài.
7,4 ha đất và 170 thửa: Thách thức tái định cư cộng đồng không chỉ là con số
Đoạn tuyến đi qua phường Long Hưng dự kiến thu hồi khoảng 7,4 ha đất, ảnh hưởng trực tiếp đến 170 thửa đất. Con số nghe có vẻ nhỏ so với tổng 192 ha toàn tuyến, nhưng đây là phần “nhạy cảm” nhất: nơi mỗi mét vuông gắn với nhà cửa, sinh kế, ký ức gia đình.
Chi phí bồi thường, hỗ trợ và tái định cư toàn dự án ước tính 4.320 tỷ đồng, nhưng câu hỏi không phải là “bao nhiêu tiền” mà là “tiền được phân bổ thế nào”. Nếu giá bồi thường thấp hơn giá thị trường, người dân sẽ mất khả năng mua lại đất ở khu vực tương đương; nếu tiêu chí tái định cư thiếu rõ ràng, họ dễ rơi vào cảm giác bị đối xử bất công.
Tái định cư cộng đồng không chỉ là chuyển hộ khẩu sang một khu mới. Đó là việc bảo đảm người dân có chỗ ở ổn định, khả năng tiếp cận việc làm, trường học, dịch vụ y tế, và một mạng lưới xã hội mới đủ an toàn. Nếu chỉ chăm chăm giải phóng mặt bằng cho kịp tiến độ 2026–2030 mà bỏ qua chất lượng cuộc sống sau di dời, dự án sẽ để lại “vết sẹo xã hội” khó lành.
Hạ tầng giao thông chiến lược phải đi cùng công bằng xã hội
Tuyến metro Bến Thành Suối Tiên kéo dài đến sân bay Long Thành không chỉ phục vụ hành khách mà còn tái định hình dòng vốn, lao động, bất động sản giữa TP.HCM và Đồng Nai. Khi hoàn thành, nó sẽ biến sân bay Long Thành thành “cửa ngõ” gắn chặt với trung tâm kinh tế lớn nhất cả nước, tạo động lực tăng trưởng mới cho vùng.
Nhưng một dự án hạ tầng giao thông hiện đại sẽ mất ý nghĩa nếu nó tạo ra những cộng đồng bị bỏ lại phía sau. Chính quyền Đồng Nai được phép triển khai dự án theo hình thức cấp bách, song “cấp bách về tiến độ” không thể là lý do để cấp bách cắt giảm quyền lợi người dân. Ngược lại, đây là cơ hội để xây dựng một mô hình thu hồi đất, tái định cư cộng đồng minh bạch, có đối thoại và có trách nhiệm.
Kết luận công bằng nhất là: tuyến metro nối TP.HCM với sân bay Long Thành chỉ thực sự thành công khi người dân mất đất cảm thấy mình là đối tác của phát triển, chứ không phải nạn nhân của phát triển. Muốn vậy, mọi bước từ đối thoại, định giá, bố trí tái định cư đến hỗ trợ sinh kế phải được làm kỹ lưỡng ngay từ bây giờ, trước khi những đoàn tàu đầu tiên lăn bánh.
