Bức tranh tổng thể: Sân bay kịp mở, hạ tầng phụ trợ có nguy cơ “về sau”
Sân bay Long Thành khai thác là cụm từ chỉ giai đoạn sân bay Long Thành bắt đầu vận hành thương mại, bao gồm không chỉ nhà ga, đường băng mà còn hệ thống công trình phụ trợ sân bay như ga hàng hóa, kho logistics, cấp nhiên liệu và các tuyến kết nối sân bay phục vụ hành khách và hàng hóa. Trong khi các hạng mục chính đang được gấp rút hoàn thiện để khai thác thương mại vào tháng 12, nhiều hạng mục phục vụ vận hành sân bay đang ghi nhận tiến độ rất chậm so với yêu cầu. Nói cách khác, chúng ta đang chuẩn bị khánh thành một sân bay hiện đại, nhưng hệ sinh thái hạ tầng xung quanh lại lỡ nhịp. Theo báo cáo của Cục Kinh tế - Quản lý đầu tư xây dựng, việc các nhà đầu tư cần thêm thời gian chuẩn bị cùng những vướng mắc phát sinh khiến mục tiêu hoàn thành các hạng mục phụ trợ vào tháng 12 theo chỉ đạo của Thủ tướng trở nên khó khả thi. Đó không chỉ là câu chuyện kỹ thuật, mà là rủi ro trực tiếp với trải nghiệm hành khách ngay ngày đầu khai thác.
Những công trình phụ trợ chậm tiến độ: khoảng trống vận hành khó chấp nhận
Các công trình phụ trợ sân bay thuộc dự án thành phần 4 – từ nhà ga hàng hóa, kho giao nhận, khu bảo trì máy bay, khu cung cấp suất ăn đến hệ thống cấp nhiên liệu và hạ tầng kỹ thuật kết nối – đang là mắt xích yếu trong tiến độ xây dựng Long Thành. Nhóm hạng mục đợt 2 gồm ga hàng hóa số 2, ga hàng hóa chuyển phát nhanh và hệ thống kho giao nhận hàng hóa do Vietnam Airlines và VAECO đầu tư đến nay vẫn chưa được khởi công, dù hợp đồng đã ký từ tháng 10/2025. Một câu nói đáng chú ý là: "Việc các nhà đầu tư cần thêm thời gian chuẩn bị khiến mục tiêu hoàn thành các hạng mục trên vào tháng 12 trở nên khó khả thi". Về phía ACV, 4 kho giao nhận hàng hóa và hệ thống điện năng lượng mặt trời cũng chưa được triển khai trên thực địa. UBND Đồng Nai mới chỉ lựa chọn xong nhà đầu tư hệ thống ống dẫn nhiên liệu máy bay, trong khi các dự án quy mô lớn như thành phố cảng hàng không, khu công nghiệp hàng không, trung tâm điều hành hãng bay vẫn chưa có nhà đầu tư. Điều này đồng nghĩa: sân bay có thể mở cửa đúng hẹn, nhưng dịch vụ hậu cần và kỹ thuật phía sau có nguy cơ chạy theo kiểu chắp vá.
Nút giao An Phú: “nút thắt cổ chai” mới trên tuyến kết nối sân bay
Nếu công trình phụ trợ trong hàng rào sân bay chậm tiến độ thì bên ngoài, tuyến kết nối sân bay cũng đang đối mặt một điểm nghẽn lớn: nút giao An Phú. Công trình này khởi công cuối năm 2022 với tổng vốn hơn 3.400 tỉ đồng, xây dựng theo quy mô ba tầng, gồm hầm chui và hệ thống cầu vượt, kết nối đại lộ Mai Chí Thọ, đường Lương Định Của, Đồng Văn Cống với cao tốc TP.HCM – Long Thành – Dầu Giây. Đây là đầu mối giao thông quan trọng ở cửa ngõ phía Đông, giữ vai trò kết nối khu Đông, cảng Cát Lái, Đồng Nai và sân bay Long Thành. Tuy nhiên, dự án nút giao An Phú đã hai lần lùi tiến độ, từ kế hoạch hoàn thành cuối năm 2025 sang quý II/2027 và bàn giao trong quý III/2027. Một số hạng mục như hầm chui và vài nhánh cầu đã khai thác, nhưng nhiều hạng mục khác vẫn ngổn ngang, khiến hiệu quả vận hành không đạt kỳ vọng. Với lưu lượng phương tiện dự báo tăng mạnh khi sân bay Long Thành khai thác thương mại vào cuối năm, việc nút giao An Phú chưa hoàn thiện đồng bộ khiến tuyến kết nối này có nguy cơ hình thành “nút thắt” mới.
Giải phóng mặt bằng, thủ tục pháp lý: nút thắt dài hạn đè lên trải nghiệm hành khách
Đằng sau tiến độ ì ạch của nút giao An Phú là câu chuyện giải phóng mặt bằng kéo dài hơn một thập kỷ. Diện tích cần bàn giao để thi công nhánh cầu N1.2 nối từ đường Lương Định Của lên cao tốc, đồng thời mở rộng đường Lương Định Của, khoảng hơn 2,2 ha, liên quan khoảng 64 hộ dân và tổ chức. Vướng mắc pháp lý kéo dài hơn 10 năm khiến công tác giải phóng mặt bằng chưa hoàn tất, đây là trở ngại lớn nhất đối với tiến độ hoàn thành toàn bộ nút giao. Trong khi đó, các dự án mở rộng cao tốc và đường dẫn vào Long Thành lại đang tăng tốc. Sự thiếu đồng bộ này sẽ trút áp lực trực tiếp lên hành khách: kẹt xe kéo dài ở cửa ngõ TP.HCM, khó dự đoán thời gian di chuyển, biến hành trình ra sân bay thành canh bạc. Theo Ban quản lý dự án, chỉ khi có mặt bằng, nhà thầu mới có thể di dời hạ tầng kỹ thuật và thi công nhánh cầu N1.2, với thời gian thi công dự kiến khoảng 5 tháng và hoàn thành vào 30/4/2027. Tức là trong vài năm đầu vận hành sân bay, hành khách phải làm quen với một tuyến kết nối chưa hoàn chỉnh.
Nguy cơ “sân bay nửa vời” và điều cần làm ngay để cứu trải nghiệm hành khách
Điểm đáng lo không phải là sân bay Long Thành có kịp khai thác hay không, mà là nó sẽ khai thác trong trạng thái nửa vời: hạ tầng lõi hoàn thiện nhưng công trình phụ trợ và tuyến kết nối sân bay còn dang dở. Với ga hàng hóa, kho logistics, hangar bảo trì máy bay, khu cung cấp suất ăn và các hạ tầng kỹ thuật kết nối đều chậm tiến độ, nguy cơ là chuỗi dịch vụ hỗ trợ bay – từ bảo dưỡng tàu bay đến xử lý hàng hóa – không theo kịp tăng trưởng chuyến bay. Cục Kinh tế - Quản lý đầu tư xây dựng đã kiến nghị Bộ Xây dựng đôn đốc Vietnam Airlines và ACV khẩn trương báo cáo khó khăn, vướng mắc, đồng thời đề xuất điều chỉnh lộ trình đầu tư các hạng mục được giao. Song song đó, cần đôn đốc UBND Đồng Nai đẩy nhanh lựa chọn nhà đầu tư cho các hạng mục còn lại để đảm bảo đồng bộ hạ tầng và hiệu quả khai thác khi sân bay chính thức vận hành. Về phía TP.HCM, kế hoạch bồi thường, hỗ trợ, tái định cư khu vực An Phú phải được thực hiện đúng cam kết để bàn giao mặt bằng trước thời hạn, nếu không toàn bộ hành khách sẽ tiếp tục phải “trả giá” bằng thời gian và sự bất định trong những năm đầu khai thác.
