Cải cách thủ tục phải đi cùng an toàn
Luật phòng cháy, chữa cháy là khuôn khổ đặt ra yêu cầu phòng ngừa, nghiệm thu và xử lý nguy cơ cháy nổ nhằm bảo vệ tính mạng, tài sản và hoạt động của cơ sở sản xuất, kinh doanh. Sáng 26/10/2026, Chính phủ trình Quốc hội dự thảo sửa đổi một số điều của luật này cùng luật về quản lý, sử dụng vũ khí, vật liệu nổ và công cụ hỗ trợ. Định hướng là giảm tiền kiểm, đơn giản hóa thủ tục và tăng hậu kiểm; câu hỏi cần trả lời không phải có nên cắt giảm hay không, mà là làm sao để việc cắt giảm không biến thành khoảng trống giám sát. Đại biểu Vũ Văn Tiến nêu đúng điểm cân bằng: quy định chặt hơn không mặc nhiên làm an toàn hơn nếu áp dụng máy móc, không tính đến hoàn cảnh thực tế. Dự thảo dự kiến có hiệu lực từ ngày 01/3/2027, nếu được thông qua.
Ba thủ tục được đề xuất cắt giảm
Dự thảo luật PCCC đề xuất bỏ hoặc đơn giản hóa ba thủ tục. Thứ nhất, bỏ kiểm tra công tác nghiệm thu PCCC của cơ quan quản lý trước khi công trình đưa vào sử dụng; chủ đầu tư vẫn phải tự tổ chức nghiệm thu, chịu trách nhiệm và khai báo kết quả trên hệ thống dữ liệu hoặc thông báo theo quy định. Thứ hai, đơn giản hóa thủ tục phục hồi hoạt động sau đình chỉ. Thứ ba, bỏ giấy phép trước khi lưu thông đối với một số sản phẩm phòng cháy, chữa cháy và cứu nạn cứu hộ. Với doanh nghiệp xây dựng, thay đổi đầu tiên có thể rút ngắn thời gian chờ đưa công trình vào khai thác, đồng thời giảm việc hồ sơ phải qua hai lần kiểm soát tương tự. Còn với sản phẩm, dự thảo hướng đến tránh cấp phép trùng lặp khi chất lượng hàng hóa đã thuộc cơ chế pháp luật chuyên ngành điều chỉnh.
Giảm chi phí tuân thủ là nhu cầu có thật
Đề xuất này xuất hiện trong bối cảnh người dân và doanh nghiệp lo ngại chi phí tuân thủ tăng, đặc biệt khi yêu cầu kỹ thuật được áp dụng cứng nhắc. Đại biểu Vũ Văn Tiến cho biết đã có phản ánh rằng chi phí đáp ứng yêu cầu PCCC mới cao gấp 1,25 lần chi phí xây dựng nhà xưởng. Đây là con số đáng lưu ý: một yêu cầu an toàn nếu thiếu tính khả thi có thể gây sức ép lên sản xuất, việc làm và thu nhập, thay vì khuyến khích cơ sở đầu tư đúng trọng tâm. Thủ tục phòng cháy ít hơn có thể giúp chủ đầu tư giảm thời gian và nguồn lực, còn cơ quan quản lý cũng bớt xử lý hồ sơ. Tuy vậy, lợi ích chỉ thực chất nếu thông tin khai báo dễ thực hiện, quy định rõ ràng và chi phí tuân thủ được giảm mà không hạ chuẩn an toàn.
Hậu kiểm phải tập trung đúng nơi rủi ro cao
Bỏ tiền kiểm không có nghĩa bỏ trách nhiệm: chủ đầu tư, chủ sở hữu và người đứng đầu cơ sở vẫn phải bảo đảm yêu cầu PCCC, còn cơ quan quản lý chuyển trọng tâm sang kiểm tra thực tế dựa trên dữ liệu và mức độ rủi ro. Dự thảo bổ sung việc kiểm tra tuân thủ quy định về thẩm định thiết kế, nghiệm thu, đồng thời đề xuất đưa hành vi nghiệm thu sai quy định vào danh mục bị nghiêm cấm. Cách tiếp cận này hợp lý nếu công trình nguy cơ cháy nổ cao, nơi tập trung đông người được ưu tiên hậu kiểm; cơ sở nguy cơ thấp không bị kiểm tra dàn trải. Đại biểu Tiến cũng lưu ý cần có cơ chế thông báo hoàn thành nghiệm thu đối với công trình rủi ro cao trước khi hoạt động, nhưng không biến thông báo thành một vòng chờ chấp thuận mới. Kết luận: cắt thủ tục là hướng đúng, còn hiệu quả an toàn phụ thuộc vào trách nhiệm thực thi, dữ liệu đáng tin và kiểm tra theo rủi ro.
